Οι νέοι στην Ευρώπη ζουν τη δική τους οικονομική κρίση – 2,4 φορές υψηλότερη η ανεργία
Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι οι κάτω των 25 ετών δεν επωφελήθηκαν από τη βελτίωση της αγοράς εργασίας Η ανεργία τους ανέβηκε στο 15,1%, ενώ υποχωρεί για το σύνολο της οικονομίας.
Καταγράφονται ισχυρές απώλειες θέσεων εργασίας σε τεχνολογία, χρηματοοικονομικά και επαγγελματικές υπηρεσίες και το μεγάλο ερώτημα για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης
Η οικονομία της Ευρωζώνης αναπτύσσεται, η συνολική ανεργία βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και η αγορά εργασίας εμφανίζεται ανθεκτική. Για τους νέους Ευρωπαίους, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Μια νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας καταγράφει μια ολοένα μεγαλύτερη απόκλιση: από το 2023 οι νέοι όχι μόνο δεν συμμετείχαν στον ίδιο βαθμό στη βελτίωση της απασχόλησης, αλλά σε αρκετούς δείκτες είδαν τη θέση τους να χειροτερεύει.
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ Νταβίντ Χαλούπκα και Αντόνιο Ντίας ντα Σίλβα επισημαίνουν ότι η επιβράδυνση της αγοράς εργασίας από το 2023 είχε πολύ ισχυρότερες επιπτώσεις στους νέους εργαζομένους από ό,τι στο σύνολο του εργατικού δυναμικού.
Οι αριθμοί είναι χαρακτηριστικοί. Από το πρώτο τρίμηνο του 2023 έως το πρώτο τρίμηνο του 2026, η συνολική ανεργία στην Ευρωζώνη μειώθηκε κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, στο 6,3%. Την ίδια στιγμή, όμως, η ανεργία στους κάτω των 25 ετών έφτασε στο 15,1%, περίπου 0,6 μονάδες υψηλότερα από τον μέσο όρο του 2023.
Έτσι, ενώ το 2023 η ανεργία των νέων ήταν περίπου 2,1 φορές μεγαλύτερη από τη γενική ανεργία, πλέον είναι 2,4 φορές υψηλότερη.
Η απόσταση μεγαλώνει και σε άλλους δείκτες. Το εργατικό δυναμικό ηλικίας 15-24 ετών αυξήθηκε μόλις κατά 0,5% από τις αρχές του 2023 έως τις αρχές του 2026, έναντι αύξησης 2,6% στο σύνολο. Παράλληλα, το ποσοστό συμμετοχής των νέων στην αγορά εργασίας μειώθηκε κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ το συνολικό ποσοστό κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Οι πτυχιούχοι περισσότερο απαισιόδοξοι
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η επιδείνωση δεν αφορά μόνο τους νέους με χαμηλότερα προσόντα. Η έρευνα προσδοκιών καταναλωτών της ΕΚΤ δείχνει έντονη απαισιοδοξία μεταξύ των άνεργων νέων με πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν είναι κυρίως οι χαμηλοί μισθοί. Οι περισσότερο καταρτισμένοι νέοι αναφέρουν ως βασική δυσκολία την έλλειψη κατάλληλων θέσεων εργασίας.
Οι νέοι αποτελούσαν ανέκαθεν τον πιο ευάλωτο κρίκο της αγοράς εργασίας όταν η οικονομία επιβραδύνεται. Έχουν μικρότερη προϋπηρεσία, περισσότερες συμβάσεις ορισμένου χρόνου και συχνότερα εργάζονται σε πιο επισφαλείς θέσεις. Όταν οι επιχειρήσεις περιορίζουν τις προσλήψεις ή προχωρούν σε περικοπές, είναι συνήθως από τους πρώτους που επηρεάζονται.
Αυτή τη φορά, όμως, υπάρχει μια σημαντική διαφορά: δεν χρειάστηκε ύφεση. Αρκούσε η επιβράδυνση της ανάπτυξης για να αρχίσει να επιδεινώνεται αισθητά η αγορά εργασίας των νέων.
Κατάρρευση 18,6% στην τεχνολογία
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο βρίσκεται στους κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, στους οποίους παραδοσιακά κατευθύνονται πολλοί νέοι πτυχιούχοι.
Μεταξύ του πρώτου τριμήνου του 2023 και του πρώτου τριμήνου του 2026, η απασχόληση των νέων στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών μειώθηκε κατά 18,6%. Στις επαγγελματικές υπηρεσίες υποχώρησε κατά 5,3% και στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες κατά 3,1%.
Ιδιαίτερα στον κλάδο της τεχνολογίας, η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι η πτώση φαίνεται μεγαλύτερη από εκείνη που θα δικαιολογούσε απλώς η οικονομική επιβράδυνση. Ανάλογες πιέσεις εμφανίζονται και στη βιομηχανία. Και εδώ εμφανίζεται ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»: η τεχνητή νοημοσύνη.
Οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου είναι συχνά εκείνες που περιλαμβάνουν εργασίες οι οποίες μπορούν ευκολότερα να αυτοματοποιηθούν. Ανάλυση δεδομένων, σύνταξη βασικών κειμένων, προγραμματισμός, διοικητικές διαδικασίες και άλλες εργασίες που παραδοσιακά αναλάμβαναν νεότεροι εργαζόμενοι βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της ανάπτυξης της γενετικής AI.
Η ΕΚΤ, πάντως, αποφεύγει να αποδώσει ευθέως την πτώση των θέσεων εργασίας στην τεχνητή νοημοσύνη. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν ακόμη για να αποδειχθεί ότι η γενετική AI ή η τηλεργασία ευθύνονται συγκεκριμένα για την εξέλιξη.
Υπάρχουν μελέτες στις ΗΠΑ που εντοπίζουν ενδείξεις αρνητικής επίδρασης της γενετικής AI στην απασχόληση των νέων, αλλά η ευρωπαϊκή εικόνα παραμένει πιο σύνθετη. Οι ίδιοι οι νέοι υψηλής ειδίκευσης εξακολουθούν, σε μεγάλο βαθμό, να βλέπουν θετικά την τεχνολογία, ενώ επιχειρήσεις που επενδύουν στην AI εμφανίζουν σε ορισμένες περιπτώσεις ισχυρότερη αύξηση της συνολικής απασχόλησης.
Το πρόβλημα επομένως μπορεί να είναι βαθύτερο. Μια οικονομία μπορεί να συνεχίζει να αναπτύσσεται και η συνολική ανεργία να παραμένει χαμηλή, ενώ ταυτόχρονα η είσοδος μιας νέας γενιάς στην αγορά εργασίας γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Και αυτό είναι το βασικό καμπανάκι της ΕΚΤ: πίσω από μια φαινομενικά ισχυρή ευρωπαϊκή αγορά εργασίας διαμορφώνεται μια διαφορετική πραγματικότητα για τους νέους. Αν η τεχνολογική αλλαγή επιτρέψει στις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερο προσλαμβάνοντας λιγότερους εργαζομένους σε junior θέσεις, το πρόβλημα μπορεί να πάψει να είναι απλώς κυκλικό και να αποκτήσει πολύ πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.