Шеңбер жолдан шыққан кезде кім жол беруі керек: даулы жағдайды талдаймыз
Tengri Auto жолдардағы даулы жағдайлар туралы айдарын жалғастырады. Жол жүру ережесі (ЖЖЕ) бойынша сарапшы, жүргізу нұсқаушысы және автожурналист Евгений Каримовпен бірге шеңберлі қозғалысы бар қиылыстан қалай дұрыс өту керек екенін талдаймыз.
Шеңбер жолға қай жолақтан кіруге болады?
Алдымен кіру тәртібінен бастайық. Евгений Каримовтың түсіндіруінше, Қазақстанның ЖЖЕ шеңберлі қозғалысы бар қиылысқа кез келген жолақтан кіруге рұқсат береді.
"ҚР ЖЖЕ бойынша бұл ереже 1970-ші жылдардан бері қолданыста: шеңберге кез келген жолақтан кіруге болады. Бірақ Ережелердің 2024 жылғы редакциясында толықтыру пайда болды: енді кірген кезде өз жолағыңнан тиісті жолаққа түсуің керек", - деп түсіндірді сарапшы.
Яғни, шеңберге кіру үшін жүргізушінің міндетті түрде алдын ала тек шеткі оң жақ жолақты иеленуі талап етілмейді. Дегенмен, бірнеше жолақ болған жағдайда белгіленген қозғалыс траекториясын сақтау және таңбаларды ескеру қажет.
Каримовтың нақтылауынша, бұл талаптар ҚР ЖЖЕ-нің 52 және 53-тармақтарында бекітілген..
Анықтама: 8-бөлім. "Маневр жасау", 52-тармақ: Оңға, солға бұрылудың немесе кері бұрылудың алдында жүргізуші осы бағытта қозғалуға арналған жолдың жүру бөлігінде тиісті шеткі орынды алдын ала иеленуге міндетті. (Ерекшелік - шеңберлі қозғалысы бар қиылысқа кіру). 8-бөлім. "Маневр жасау", 53-тармақ: Бұрылыс, жолдардың жүру бөліктерінің қиылысынан шыққан кезде көлік құралы қарсы қозғалыс жағына шықпайтындай етіп жүзеге асырылады.
Шеңберге кіргенде кім кімге жол беруі тиіс?
Тағы бір кең таралған қате түсінік - шеңберде келе жатқан көлік әрқашан оған кірейін деп тұрған көліктің алдында артықшылыққа ие деп есептеу.
Евгений Каримовтың айтуынша, бұл жерде әмбебап ереже жоқ. Бірінші кезекте жүргізуші нақты қиылыстың алдындағы басымдық белгілеріне қарауы керек.
"Әдепкі бойынша шеңбер - тең дәрежелі жолдардың қиылысы. Сондықтан кіре берісте кіріп келе жатқан көліктің артықшылығы болады. Бірақ қаладағы шеңберлі қиылыстардың көбі шеңбер басты жол болатындай етіп ұйымдастырылған. Кіре берісте "Жол бер" белгісі тұрады, мұндай жағдайда біз шеңбер бойымен жүріп жатқандардың бәрін өткіземіз. Қысқасы, белгілерге қарау керек", - деп түсіндірді маман.
Яғни, жүргізушінің шеңбер алдында жылдамдықты азайтып, ондағы көліктерді өткізіп жіберетін үйреншікті схемасы шеңберлі қозғалыс болғаны үшін емес, басымдық жол белгілерімен белгіленгендіктен жұмыс істейді.
Егер басымдық белгілері болмаса, қиылыс тең дәрежелі деп есептеледі және "оң жақтан кедергі" ережесі қолданылады. Шеңбер бойымен келе жатқан көлік үшін сырттан кіретін машина оң жақтан келеді, сондықтан дәл шеңбердегі жүргізуші жол беруі тиіс.
Мысал ретінде Каримов Алматыдағы Первомай мұнай базасы маңындағы шеңберлі қиылысты келтіреді, онда сарапшының айтуынша, басымдық белгілері жоқ.
"Шеңберге кірушінің артықшылығы бар, өйткені ол жерде басымдық белгілері орнатылмаған".
Сондықтан кез келген бейтаныс шеңберлі қиылыс алдында "мен шеңбердемін - демек мен бастымын" деген әдетке сүйенбей, алдымен қойылған белгілерді тексерген жөн. Өту кезектілігін дәл солар анықтайды.
Шеңберге кіргенде қай бұрылыс сигналын қосу керек?
Бұл жерде ең көп талас тудыратын сұрақтардың бірі туындайды. Көптеген жүргізуші шеңберге кіре берісте автоматты түрде сол жақ бұрылыс сигналын қосады.
Дегенмен, сарапшының айтуынша, ЖЖЕ тұрғысынан шеңберлі қозғалысы бар қиылысқа кіру оңға бұрылу болып саналады. Сондықтан дәл оң жақ бұрылыс сигналын қосу қажет.
"Шеңберге кіру - бұл оңға бұрылу. Сондықтан Ережеге сәйкес оң жақ бұрылыс көрсеткішін қосамыз", - деп нақтылады Каримов.
Маневр жасамас бұрын сигнал беру міндеті ЖЖЕ-нің 47-тармағында қарастырылған.
Анықтама: 8-бөлім. "Маневр жасау", 47-тармақ: "Маневрді орындауды бастамас бұрын жүргізуші тиісті бағыттағы жарық көрсеткіштерімен, ал олар болмаған немесе жұмыс істемеген жағдайда - қолмен сигнал береді. Бұл ретте маневр қауіпсіздікті сақтай отырып жүзеге асырылады және қозғалыстың басқа қатысушыларына кедергі келтірмейді".
Сонымен қатар қосылып тұрған бұрылыс сигналы тек жүргізушінің маневр жасау ниетін көрсетеді және оның өзі ешқандай артықшылық бермейді.
Шеңбердің ішінде сол жақ бұрылыс сигналын қосу керек пе?
Көптеген қазақстандық жүргізушінің тағы бір әдеті - шеңбер бойымен үнемі сол жақ бұрылыс сигналын жағып жүру. Каримовтың айтуынша, бұлай істеудің қажеті жоқ.
"Шеңбер бойымен кез келген жолақпен жүруге рұқсат етіледі. Сонымен қатар, шеңбер бойымен қозғалу - бұл түзу жүру болып саналады. Сондықтан сол жақ бұрылыс сигналын қосудың қажеті жоқ. Шеңберде солға бұрылатын жер жоқ".
Басқаша айтқанда, егер жүргізуші жай ғана өз жолағымен жүре берсе және басқа жолаққа ауыспаса, бұрылыс сигналын қосу талап етілмейді.
Ал егер жүргізуші тікелей шеңбер үстінде жолақ ауыстырса, бұл маневр жасау, демек, бұрылыс сигналын маневр бағытына сәйкес қолдану қажет.
Шеңберден сол жақ жолақпен шығуға бола ма?
Дәл осы жерде көптеген даулы жағдай туындайды.
Мынадай жағдайды елестетейік: екі көлік екі жолақты шеңбер бойымен келе жатыр. Бірі ішкі, сол жақ жолақта және шеңберден шықпақшы. Екіншісі оң жақта келе жатыр және шеңбер бойымен жүруін жалғастырады. Сол жақтағы жүргізуші оң жақ бұрылыс сигналын қосып, бірден шығу жолына түсу үшін сыртқы жолақты қиып өте бастайды.
Евгений Каримовтың айтуынша, мұндай маневр қиылыстан өтудің жалпы тәртібіне қайшы келеді.
"Шеңберден шығу - бұл оңға бұрылу. Бұл маневр үшін Жол жүру ережесінде бөлек ерекшелік жоқ, сондықтан шеңберден тек ең шеткі оң жақ жолақпен шығуға рұқсат етіледі".
Демек, ішкі жолақтағы жүргізуші алдымен қауіпсіз түрде оң жаққа ауысып, содан кейін ғана шеңберден шығуы тиіс.
Ал егер оң жақ бұрылыс сигналын қосса ше?
Бұрылыс сигналы жағдайды өзгертпейді. Егер жүргізуші ішкі жолақпен келе жатып, оң жақ бұрылыс сигналын қосса, бұл оған оң жақта өз жолағымен келе жатқан көліктің алдында артықшылық бермейді.
Сондықтан "бұрылыс сигналын қосып, көрші жолақ арқылы шығуға бет алу" схемасы қате. Алдымен жүргізуші ең шеткі оң жақ жолаққа қауіпсіз ауыса алатынына көз жеткізуі керек.
Ал егер белгілер мен таңбалар басқаша рұқсат етсе ше?
Бұл жерде маңызды ерекшелік бар. Нақты бір қиылыста қозғалысты ұйымдастыру тәртібі белгілермен және жол таңбаларымен белгіленуі мүмкін.
Мысалы, жолақтар бойынша таңбалау шеңберден бірден бірнеше қатардан шығуға рұқсат беруі мүмкін. Мұндай жағдайда жүргізуші сол учаскеде орнатылған қозғалыс схемасын басшылыққа алуы тиіс.
Сондықтан әмбебап ереже тек белгілер мен таңбалар жолақтар бойынша басқаша қозғалыс тәртібін орнатпаған жерлерде ғана қолданылады.
Жолақ ауыстырып үлгермесе не істеу керек?
Егер жүргізуші ішкі жолақта болса және қажетті шығу жолының алдында оңға қауіпсіз ауыса алмайтынын түсінсе, оған қандай да бір жолмен жетуге тырысудың қажеті жоқ.
Шеңбер бойымен жүруді жалғастырып, тағы бір айналым жасап, содан кейін қажетті жолақты алдын ала иеленген қауіпсізірек. Бұл қосымша бір минут уақытты алғанымен, шығар ауызда бірнеше траекторияның қауіпті қиылысуынан сақтайды.
Шеңберден өтудің қарапайым схемасы
Евгений Каримов ережелерді үш қарапайым әрекетке келтіреді:
Шеңберге кез келген жолақпен оң жақ бұрылыс сигналын қосып кіреміз.
Шеңбер бойымен кез келген жолақпен бұрылыс сигналынсыз жүреміз.
Шеңберден оң жақ бұрылыс сигналын қосып және тек ең шеткі оң жақ жолақтан шығамыз.
Бұл ретте шеңбердің өзінде жолақ ауыстырған кезде, әрине, бұрылыс сигналын қосу қажет.
Түйін
Егер белгілер мен таңбалар басқа тәртіпті орнатпаса, схема мынадай болады: шеңберге кез келген жолақтан кіруге болады, оның бойымен де кез келген жолақпен жүруге болады, ал шығар алдында ең шеткі оң жақ жолақты иелену керек.
Кіру және шығу оң жақ бұрылыс сигналымен сүйемелденеді. Шеңбер бойымен жүргенде үнемі сол жақ бұрылыс сигналын қосып жүрудің қажеті жоқ.
Ал егер қажетті шығу жолы жақын болса, бірақ оңға қауіпсіз ауысу мүмкін болмаса, тікелей ішкі жолақтан шығуға тырысқаннан көрі, тағы бір айналым жасаған дұрыс.