Κυπριακό: O χρόνος γίνεται ο ισχυρότερος διαπραγματευτής
Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί τη μακροβιότερη ανοιχτή πληγή της Ευρώπης. Η επίσκεψη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στη Λευκωσία στις 28 και 29 Ιουλίου δεν παρήγαγε τη μεγάλη είδηση. Δεν υπήρξε συμφωνία για επανέναρξη των συνομιλιών ούτε κάποιο νέο σχέδιο λύσης.
Εντούτοις, ο Γκουτέρες πέτυχε να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία, αποτρέποντας την πλήρη κατάρρευση του μοναδικού διεθνούς πλαισίου που εξακολουθεί να προσφέρει προοπτική επίλυσης.
Από το αδιέξοδο του Κραν Μοντανά το 2017 μέχρι σήμερα, το χάσμα όχι μόνο δεν μειώθηκε αλλά διευρύνθηκε. Η Τουρκία εγκατέλειψε ουσιαστικά τη λογική της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και προβάλλει πλέον ως επίσημη θέση την «κυριαρχική ισότητα» και τη λύση δύο κρατών. Δεν πρόκειται για διαπραγματευτικό ελιγμό, αλλά για στρατηγική επιλογή που εντάσσεται στη συνολική της γεωπολιτική αντίληψη για την Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Κύπρος αποτελεί κρίσιμο πυλώνα στρατιωτικής παρουσίας, ενεργειακού σχεδιασμού και θαλάσσιου ελέγχου.
Στον αντίποδα, η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη μόνη βάση λύσης που αναγνωρίζεται από τα Ηνωμένα Εθνη: διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια. Η θέση αυτή δεν είναι απλώς πολιτική. Εδράζεται στα Ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς και στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που επιβεβαιώνει τη διεθνή ευθύνη της Τουρκίας λόγω του ελέγχου που ασκεί στα κατεχόμενα.
Η Αθήνα εξακολουθεί να στηρίζει πλήρως τη Λευκωσία, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση ισορροπεί ανάμεσα στην αλληλεγγύη προς ένα κράτος-μέλος και στη διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με την Αγκυρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, αξιολογούν το Κυπριακό κυρίως μέσα από το πρίσμα της περιφερειακής σταθερότητας και της συνοχής του ΝΑΤΟ, μη θίγοντας την Τουρκία.
Το σημαντικότερο εμπόδιο, όμως, δεν είναι μόνο οι διαφωνίες για την κυριαρχία, τις εγγυήσεις, την ασφάλεια ή την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων. Είναι ο χρόνος. Κάθε χρόνος που περνά μετατρέπει την προσωρινότητα σε κανονικότητα. Νέες γενιές μεγαλώνουν χωρίς εμπειρία κοινής πατρίδας, διαφορετικοί θεσμοί και πολιτικές κουλτούρες εδραιώνονται και η de facto διχοτόμηση αποκτά χαρακτηριστικά ιστορικής μονιμότητας, επιβεβαιώνοντας, δυστυχώς, τη διαχρονική στρατηγική που είχε περιγράψει ήδη από τη δεκαετία του 1950 ο Νιχάτ Ερίμ.
Η αποστολή Γκουτέρες δεν έλυσε το Κυπριακό. Κράτησε, όμως, ανοικτή την προοπτική του διαλόγου, αποτρέποντας την επικράτηση της αντίληψης ότι η διχοτόμηση αποτελεί πλέον αναπόφευκτη εξέλιξη. Γιατί τα μεγάλα διεθνή ζητήματα δεν επιλύονται όταν το επιθυμούν οι διαμεσολαβητές, αλλά όταν οι εμπλεκόμενοι αντιληφθούν ότι το κόστος της μη λύσης υπερβαίνει το κόστος του συμβιβασμού (βλ. Τουρκία ).
Στην Κύπρο, δυστυχώς, αυτή η στιγμή δεν έχει φθάσει ακόμα.
Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι δρ Παντείου Πανεπιστημίου, οθωμανολόγος / τουρκολόγος, συνεργάτης Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) του ΠΑΠΕΙ, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, μέλος της ΕΑΔΗΣΥ