Ζητούνται ευρωπαϊκές εναλλακτικές
Πώς μπορεί η Ευρώπη να αμυνθεί απέναντι στη Ρωσία χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες ή με πολύ μικρότερη αμερικανική συμμετοχή; Το ερώτημα αυτό συνοψίζει την υπαρξιακή πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η ήπειρος.
Οι αυτοκρατορικές φιλοδοξίες της Ρωσίας αρχίζουν από την Ουκρανία, αλλά δεν τελειώνουν εκεί. Οι υβριδικές επιθέσεις της Μόσχας, οι πολιτικές παρεμβάσεις της υπέρ φιλορωσικών κομμάτων και οι στρατιωτικοί της λεονταρισμοί – συμπεριλαμβανομένης της άσκησης με πραγματικά πυρά από πολεμικό πλοίο σε απόσταση 45 μιλίων από τις βρετανικές ακτές – δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Ενας πόλεμος για την άμυνά μας απέναντι στη Ρωσία τους επόμενους μήνες ή τα επόμενα χρόνια δεν μπορεί να αποκλειστεί. Γι’ αυτό και οι αμυντικοί προϋπολογισμοί αυξάνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη, ιδίως στις χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στη γραμμή του μετώπου.
Οι αμυντικές δαπάνες έχουν αυξηθεί ραγδαία από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία. Αυτό οφείλεται λιγότερο στις ειρωνείες και τις προσβολές του και περισσότερο στο γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται πως, σε περίπτωση πολέμου με τη Ρωσία, οι ΗΠΑ ενδέχεται να μη βρίσκονται στο πλευρό τους. Ενώ η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα μπορεί να παραμείνει σε ισχύ, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι θεσμοί προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία χωρίς την υποστήριξη των αμερικανικών συμβατικών δυνάμεων ή με πολύ μικρότερη υποστήριξη.
Αυτό εξηγεί την εμφάνιση αυτού που ανεπίσημα αποκαλείται ΝΑΤΟ 3.0. Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα πριν από λίγες εβδομάδες, η πρωτοβουλία προβλήθηκε με πομπώδη τρόπο – εν μέρει για να κατευναστεί ο Τραμπ, εν μέρει για να σταλεί μήνυμα στον Βλαντίμιρ Πούτιν ότι, ακόμη και αν οι ΗΠΑ περάσουν σε δεύτερο ρόλο, ένα ευρωπαϊκά προσανατολισμένο ΝΑΤΟ παραμένει αξιόπιστο. Το σύνθημα που χρησιμοποιούν οι υποστηρικτές του, «Μια ισχυρότερη Ευρώπη σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ», είναι παραπλανητικό. Ναι, οι Ευρωπαίοι θα γίνουν στρατιωτικά ισχυρότεροι, αλλά καθώς οι ΗΠΑ αποδεσμεύονται εν μέρει, το ΝΑΤΟ συνολικά θα αποδυναμωθεί.
Να γιατί πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να επεξεργαζόμαστε παράλληλα εναλλακτικές λύσεις. Ας εξετάσουμε το χειρότερο δυνατό σενάριο, κατά το οποίο η Ρωσία επιτίθεται σε μια ευρωπαϊκή χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ τους επόμενους μήνες ή τα επόμενα χρόνια. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοί της στο ΝΑΤΟ πιθανότατα θα έσπευδαν να τη βοηθήσουν. Οι χώρες της Ανατολικής και της Βόρειας Ευρώπης ασφαλώς θα στήριζαν η μία την άλλη. Αν η Γερμανία αντιδρούσε, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα παρενέβαιναν κατά πάσα πιθανότητα επίσης. Και αν αυτές οι βασικές χώρες αναλάμβαναν δράση, η Ιταλία και η Ισπανία θα ακολουθούσαν. Το καλό νέο είναι ότι οι Ευρωπαίοι πιθανότατα θα παρέμεναν ενωμένοι. Το κακό νέο, όμως, είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να μην ανταποκρίνονταν στην έκκληση για την υπεράσπιση της Ευρώπης – και αυτό με τη σειρά του θα διέλυε ακαριαία το ΝΑΤΟ.
Ενα δεύτερο, λιγότερο καταστροφικό σενάριο είναι εκείνο κατά το οποίο δεν υπάρχει ρωσική πρόκληση, το ΝΑΤΟ 3.0 προχωρά ουσιαστικά και, σε λίγα χρόνια, η Συμμαχία μοιάζει ριζικά διαφορετική από ό,τι σήμερα, με τους Ευρωπαίους – μαζί με την Τουρκία και τον Καναδά – να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος του βάρους. Ωστόσο, αν οι σύμμαχοι πλην των ΗΠΑ αναλάβουν το κύριο μέρος των ευθυνών, θα θελήσουν να έχουν και το κύριο μέρος των δικαιωμάτων.
Τίποτε από όλα αυτά δεν θα πρέπει να υποβαθμίσει την προτεραιότητα του ευρωπαϊκού προσανατολισμού του ΝΑΤΟ – αλλά οι συμμαχίες των προθύμων θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια κρίσιμη δικλίδα ασφαλείας, σε περίπτωση που το ΝΑΤΟ 3.0 κλονιστεί και αποτύχει.