Kosova, savaş mahkemesi önündeki sınavları verebilecek mi?
Kosova Kurtuluş Ordusu (Ushtria Çlirimtare e Kosovës-UÇK) eski üyelerini 1998-2000 yılları arasında savaş suçları işledikleri iddiasıyla yargılama görevini üstlenecek özel mahkeme, Lahey'de kurulacak.
2011 yılında Avrupa Konseyi raportörü Dick Marty'nin, UÇK üyelerinin sivillere yönelik kaçırma, işkence ve organ ticareti gibi suçlar işlediklerini iddia etmesiyle oluşturulan Özel Görev grubu, iddialara yönelik 3 yıllık kapsamlı bir araştırma yapmıştı. Mart 2014 tarihinde ise Avrupa Birliği, olası cezai kovuşturma süreçlerine başlayabilmek adına Hollanda'dan ev sahibi ülke olması için ricada bulunmuştu.
Mahkeme, Miloseviç liderliğindeki eski Sırp rejimiyle işbirliği yaptıkları ve UÇK'nin siyasi rakipleri oldukları dolayısıyla Sırp, Romen ve Kosova Arnavutlarının öldürülmesi, kaçırılması, hukuksuz gözaltına alınması gibi iddialarla eski UÇK üyelerinin yargılanması görevini yerine getirmeye çalışacak. Kosova yargısından bağımsız olsa da tüm Kosova mahkemelerinin üzerinde faaliyet gösterecek ve uluslararası yargıçların görev yapacağı mahkeme 1 Ocak 1998-31 Aralık 2000 tarihleri arasında gerçekleşmiş tüm suçlar üzerinde yargılama yetkisine sahip olacak.
Geç kalınmış adaletin sağlanması adına önemli bir adım olsa da, bu yıl içinde göreve başlayacak mahkemenin vermesi gereken ciddi sınavlar var. Uzmanlara göre bu sınavlardan ilki, tanık koruma hususu. Eski UÇK üyesi ve Kosova'nın Geleceği İçin Birlik Partisi'nin mevcut lideri Ramush Haradinaj'ın eski Yugoslavya Ceza Mahkemesi tarafından yargılandığı davada kimi tanıkların öldürülmesi, kimilerinin de ifade vermekten vazgeçmeleri, sorunun büyüklüğünü ifade adına manidar bir örnek.
Mahkemenin vereceği önemli sınavlardan diğeri, iddia edilen suçların mahkeme kararlarına verilebilecek kamuoyu tepkileri. Zira hali hazırda Kosova'da halkın önemli bir kısmı baskıcı ve zalim Sırp rejimine karşı UÇK'nin silahlı mücadelesinin meşru olduğuna inanıyor ve eski UÇK üyelerini hâlâ birer kahraman olarak görüyor. Miloseviç'in uyguladığı baskıcı politikalar ve Kosova'nın otonom statüsünün elinden alınışı 1990'lı yılların başında UÇK'nin ortaya çıkışına zemin hazırladı. BM ve diğer hükümet-dışı kuruluşların raporlarında açıkça yer aldığı üzere Kosova Arnavutlarına karşı uygulanan sistematik insan hakları ihlalleri, ayrımcılık ve onları kamusal yaşamdan mahrum bırakacak yasal düzenlemeler UÇK'yi 1990'lı yılların sonunda silahlı mücadeleye başvurmaya sevk etti. İşte, Kosova'nın bağımsız olması sürecinde milat sayılabilecek en önemli gelişme de, UÇK'nin mücadele yöntemini tamamen değiştirmesi ve silahlı mücadeleye girişmesiydi. Bu manada, 3 Ağustos 2015 oylamasında milletvekili Valdet Bajrami'nin “Milletvekilleri, sizler bugün ellerinizi bu ülkeye özgürlük getiren kurtarıcıları yargılamak üzere kaldırıyorsunuz!” ifadelerinin halkta izdüşümlerinin büyük olduğunu söylemek mümkün. Kosova halkının muhtemel mahkûmiyet kararlarında vereceği tepkiler, şüphesiz kurulacak mahkemenin ne ölçüde “başarılı” bir mahkeme olacağı sorusuyla yakından ilgili olacak.
*Turgut Özal Ünv., Uluslararası Hukuk Bölümü