Jerime ýokarlanmasy ýurtdan gidýänleriň ýa-da jenaýata baş goşýanlaryň 'sanyny köpelder'
“Aýlyklar, pensiýalar, talyp haklary, çaga pullary, maýyplaryň kömek pullary ýokarlanmady, muňa derek, halkyň ugran ugrunda jerime salynýar” diýip, anonimlik şertinde gürleşen ýaşaýjy aýtdy.
Türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, 1-nji maýda bellenilmedik ýerlerde, elden alma söwdanyň edilmegine ýa-da hyzmatlaryň hödürlenilmegine salynýan jerime ýokarlanýar.
322-nji madda girizilen üýtgetmelerÝatlatsak, döwlet baştutany 11-nji aprelde “Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakyndaky” kanuna gol çekdi.
322-nji madda girizilen üýtgetmelere laýyklykda, indi köçelerde, meýdanlarda, howlularda, jaýlarynyň girelgelerinde we kanunda bellenmedik beýleki ýerlerde elden alma söwdany ýa-da hyzmatlary hödürlän taraplara duýduryş berilýär ýa-da administratiw hukuk bozulmanyň gös-göni obýekti bolan närseler (harytlar) muzdsuz alynýar ýa-da alman, 50 manatdan 100 manada çenli möçberde jerime salynýar. Mundan öň bu hili düzgün bozmalar üçin 30 manatdan 50 manada çenli jerime salynýardy.
Şeýle-de, 1-nji maýdan başlap spirtli içgileriň dolanyşygy, resminamasyz ulag dolandyrmak üçin salynýan jerimeler hem üýtgeýär.
Jerimeler baradaky aladalar adamlaryň ýurtdaky durmuş, ýaşaýyş şertleri barada has açyk pikir alyşmagyna getirýär diýip, Azatlygyň bir söhbetdeşi aýtdy.
Onuň szölerine görä, ‘öňler hojalyklary neşe zaýalady, häzir her hojalykda 1 maýyp, 1 syrkaw bar, dermana pul tapmak gaýgy, pul bolmansoň hassahanada bejergi alyp bilmeýän kän, bular bolsa jerime töleglerini ýokarlandyrýar”.
"Hojalyklar onsuzam doly däl..."Aýry-aýrylykda gürleşilen raýatlaryň tassyklamagyna görä, ‘hojalyklar onsuzam doly däl, biriniň aýaly, biriniň adamsy, kimiň çagasy, eklenmek we hojalygyny goldamak üçin daşary döwletlerde, ýyllar boýy aýraçylykda ýaşaýar. Galan hojalyklar, zähmet migrasiýasyna gitmän, zordan gün-güzeran aýlaýar.
“Hojalyklardan agzybirlik we saglyk gidip, dargamagyň gyrasynda duran maşgalalar hem az däl” diýip, bir ýaşaýjy aýtdy.
Şu aralykda, Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň ol welaýatdan bu welaýata edýän iş saparlary köpelýär diýip, çeşmeler habar berýär.
“Polisiýa işgärleri sürüjileri saklap, derman gutusy, ot söndüriji, gije yşyklandyryjy üç burç bellik sorap, howpsuzlyk guşagyny dakmansyň diýip, köpçülikleýin jerime ýazmaga başladylar” diýip, bir sürüji aýtdy.
Iş sapary bilen beýleki welaýatdan gelen polisiýa işgärleriniň birnäçesiniň anonimlik şertinde düşündirmegine görä, olar öz ýaşaýan welaýatlarynda beýle köp jerime ýazyp bilmeýärler.
“Biz indi ‘bar, her günde 15 protokol ýaz’ diýseler, öz welaýatymyzda onça jerime ýazyp bilmeýäris. Sebäbi Türkmenistanda adam sany gaty azaldy, galan adamlar birek-biregi tanaýar we ýigrenji görnüp bilmän, sürüjileri saklasagam, köplenç jerime ýazman goýberýäris. Tanşymyzy ýa-da maddy ýagdaýy pes adamy saklasak, jerime ýazyp bilmeýäris. Häzir bizi 1 aýlyk welaýatlara bölýärler we indi her günde 15 protokol deregine 30 protokol ýazmaly etdiler” diýip, polisiýa işgäri aýtdy.
Onuň sözlerine görä, iş saparyna gelen polisiýa işgärlerine her gün belli bir düzgün bozma boýunça jerime ýazmagy tabşyrýarlar.
“Bir gün ‘howpsuzlyk kemerini dakmady, ertesi gün derman gutusy ýok, soňky gün wneşni wid, awtoulagyň daşky görnüşinde kemçilik (kraskanyň solan ýerleri) bar’ diýip ýazmaly bolýarys” diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran ofiser iş saparyna gelen sebitinde adamlaryň bolanja gün-güzeranyny hem kynlaşdyrmaly bolýandygyny we muňa gynanýandygyny gürrüň berdi.
"Jerime özüňe ýazylsa, agyrysy ýiti bolýar"Polisiýa gözegçisi ýagdaýyň öz ýaşaýan welaýatynda hem şeýledigini, beýleki welaýatdan sapara gelen polisiýa işgärleriniň öz kakasyna şu gün 2 sapar ‘guratlyk haty ýok’ diýip jerime ýazandygyny, kakasy olara ‘meniňem oglum ýol polisiýasy bolup işleýär, häzir iş sapary bilen başga welaýatda’ diýse, gulak salman, ‘bizem iş saparynda’ diýendiklerini aýtdy.
Polisiýa ofiseriniň tassyklamagyna görä, häzir Türkmenistanda birek-birege kömek etmek, goldaw bermek düşünjesi gün-günden peselip, ýitip barýar.
“Kakama jerime ýazylandygyna gahar-gazap edip, her saklan awtoulagymyň sürüjisine jerime ýazyp, 30-dan hem aşyryp protokol ýazypdyryn” diýip, polisiýa işgäri ‘jerime özüňe ýazylanda, agyrysynyň ýiti bolýandygyny’ boýun aldy.
Türkmenistanda dowam edýän ykdysady kynçylyklaryň we gazanç mümkinçiliginiň, aýlyklaryň az bolmagynyň arasynda, ýörite ygtyýarnama almazdan hususy awtoulagynda adam ýa ýük gatnadyp, ownuk söwda edip, ýa başga bir iş edip, güzeran aýlaýan adamlaryň sanynyň barha köpelýändigi aýdylýar.
Emma muňa garamazdan, ýurtdaky maglumat ýapyklygy zerarly, işi bolup, alýan aýlygy maşgala eklemäge ýetmeýän adamlaryň, şeýlelikde, işiniň daşyndan resmileşdirilmedik iş bilen meşgullanýan adamlaryň sanyny kesgitläp bolmaýar.
“1800 manat aýlyk alýaryn, bu hiç zada ýetenok. Muny hemmeler bilýär. Men daşyndan bir zat satyp, kireý edip günümi görmesem, maşgalamy nädip eklemeli?” diýip, bir ýaşaýjy özüne ‘dükanlaryň birini kireýine al, harydyňy şol ýerde sat’ diýip maslahat berendiklerini, emma satýan harydyndan aljak pulunyň her aýdaky kärendä, kireý puluna hem ýetmejekdigini, özi ýaly 'dokumentsiz telekeçiniň' bolsa sanardan kändigini gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, häkimiýetler adamlaryň ‘biz bu ýagdaýda näme etmeli?’ diýip berýän soragyna jogap bermeýär.
"Bu gidişine ýurtda jenaýata baş goşýan adamlar has köpelmesy ýagşy" diýip, ýaşaýjy aýtdy.
Azatlygyň habarçylary häkimiýet wekilleri bilen gürleşip, bu ýagdaýlar barada resmi düşündiriş alyp bilmeýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.