د رسنیو د ازادۍ نړیواله ورځ؛ افغانستان کې رسنۍ او خبریالان له زیاتیدونکي محدودیت او سانسور سره مخ دي
د افغانستان د خبریالانو مرکز په دغه هیواد کې د رسنیو د ازادۍ د زیاتیدونکي ځپنې او د خبریالانو د توقیف د دوام په اړه ژوره اندیښنه څرګنده کړې ده.
دغه مرکز د رسنیو د ازادۍ د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه بیان کې دا خبره کړې ده.
د مې دریمه (یکشنبه) د رسنیو د ازادۍ نړیواله ورځ ده.
د افغانستان د خبریالانو د مرکز اجرایوي رییس احمد قریشي ازادي راډیو ته وویل چې دوی تېر یو کال د رسنیو او خبریالانو له ازادۍ د سرغړونې لږترلږه ۱۵۰ قضیې ثبت کړي دي.
هغه زیاته کړه:
"که څه هم دا د وړم کال په پرتله له احصایوي پلوه د پام وړ کمښت دی؛ مګر په کیفیتي او جوړښتي ډول، دا په هیواد کې د ځپنې، سانسور او اختناق[سابندۍ،زندۍ] د بهیر دوام ښیي."
د افغانستان د خبریالانو مرکز وویل چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د ملي راډیو او تلویزیون د دوو کارمندانو د مړینې او په افغانستان کې د پاکستاني سرتیرو په هوايي بریدونو کې د یو بل کارمند د ټپي کیدو پرته، طالبان د نورو ټولو پیښو مسوول دي.
د دغه مرکز په وینا، پدې موده کې د ګواښونو لږترلږه ۱۲۷ قضیې او د خبریالانو د نیولو ۲۰ قضیې راپور شوي دي.
د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي، ریچارډ بنیټ، د رسنیو د ازادۍ د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه ویډیويي پیغام کې د رسنیو او خبریالانو د وضعیت په اړه اندیښنه څرګنده کړې ده.
دی زیاتوي: «ډیری خبریالان یوازې د خپلې دندې د ترسره کولو لپاره نیول شوي دي، چې د حقایقو راپور ورکول دي. یو ځل بیا، زه په چارواکو غږ کوم چې ټول نیول شوي خبریالان سمدلاسه او بې قید او شرطه خوشې کړي.»
د راپورونو له مخې، څلور خبریالان اوس مهال د طالبانو په توقیف کې دي.
طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې په رسنیو سخت بندیزونه لګولي دي.
په دې موده کې، لسګونه خبریالان او د رسنیو کارکونکي نیول شوي دي. طالبان ادعا کوي چې خبریالان د رسنیزو فعالیتونو لپاره نه دي نیول شوي.
د ۲۰۲۲ کال په می کې، طالبانو په افغان رسنیو کې ښځینه ویاندویانو ته امر وکړ چې د تلویزیوني پروګرامونو په جریان کې خپل مخونه پټ کړي.
طالبانو مخکې ویلي وو چې دوی د اسلامي شریعت او ملي ګټو په چوکاټ کې د رسنیو او خبریالانو د فعالیتونو ملاتړ کوي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز د طالبانو له حکومت څخه غوښتي چې "په خپلو ټولو وروسته پاتو تګلارو په بیا کتنې او د نیول شویو خبریالانو په ازادۍ سره خبریالانو ته اجازه ورکړي چې د بیان د ازادۍ له حقه د یو اساسي حق په توګه برخمن شي او د ګواښونو، ځورونې یا نیول کیدو له ویرې پرته خپلو فعالیتونه دوام ورکړي."