„Тела зад секој автомобил“: Сведоштва за убиствата во иранските градови
Во индустриските и станбените предградија на централната иранска покраина Исфахан, тројца очевидци опишаа сцени на извонредно насилство за време на неодамнешниот бран антирежимски протести.
Во интервјуа за Радио Фарда/РадиоСлободна Европа очевидците рекоа дека делови од раширените предградија и сателитските градови на покраината сега личат на воени зони - споредливи како што велат, со градовите уништени по окупацијата за време на Иранско-ирачката војна во 1980-тите.
Откако властите започнаа крвава репресија на протестите против естаблишментот што избувнаа на 28 декември 2025 година, низ целиот Иран е воведено силно воено и полициско присуство, заедно со прекин на интернетот и комуникациите.
Делови од Исфахан - вториот најголем индустриски центар во Иран по Техеран - се појавија како рани жаришта, каде што толпите отворено повикуваа на враќање на монархијата Пахлави и го мавтаа забранетото знаме со лав и сонце, симбол што режимот го смета за остаток од монархијата и секуларниот национализам.
Предградија под опсадаЈазданшахр, станбено-урбано предградие во областа Наџафабад, е место на бројни улични протести од 2 јануари. Еден локален жител, во разговор за Радио Фарда, наслика живописна слика за уништување: траги од куршуми што ги лузнат градските ѕидови и врати, тули искинати од фасадите, скршени прозорци и банки и владини згради запалени. (РСЕ не ги открива имињата на очевидците за да се заштити нивната безбедност.)
„Јазданшахр сега изгледа како Хорамшахр по ослободувањето“, изјави сведокот за Радио Фарда, осврнувајќи се на југозападниот ирански град окупиран од ирачките сили во 1980-тите пред неговото повторно освојување во крвава битка.
Опишувајќи го утрото откако безбедносните сили се справија со демонстрантите, очевидецот рече:
„Имаше тело зад секој автомобил. Тие ги претепаа сите.“
Сведокот продолжи да ги опишува безбедносните сили како неселективно пукаат со автоматско оружје во толпите, не покажувајќи милост кон минувачите, продавачите или минувачите што гледаат од покривите.
„Тие ги тепаа сите што беа надвор“, рече сведокот, истакнувајќи дека неколку членови на некои семејства беа убиени.
Иако РСЕ не може независно да ги потврди овие извештаи од очевидци, тие тесно се совпаѓаат со други веродостојни извештаи што произлегуваат од Иран.
Идентификација на мртвитеНа околу 60 километри оддалеченост во сателитскиот град Бахарестан, друг очевидец ни раскажа за големите загуби на животи за време на протестите, при што повеќето од жртвите припаѓале на етничката група Бахтијари.
„Никогаш не помислив дека можат да ја преминат линијата на убивање до овој степен. Никогаш не помислив дека некој може да прави такви работи“, рече очевидецот.
Откако протестите беа насилно задушени, бензинските пумпи на Бахарестан беа изгорени до темел, оставајќи ги жителите без друг избор освен да патуваат надвор од областа за да купат гориво.
Во предградието Исфахан, Шахиншахр, очевидецот опиша како тешко вооружените безбедносни сили „ги таргетираа старите и младите, мажите и жените, па дури и пукаа со боева муниција кон ранетите и мртвите“.
Американската група за човекови права HRANA вели дека нејзиниот потврден број на жртви од иранските протести сега се искачи над 4500, со повеќе од 9000 случаи во фаза на разгледување. Различни активистички групи го оценија бројот на жртви многу повисок, но прекинот на интернет ја отежна независната верификација.
Како и многу други жители, очевидецот ги посетил локалните гробишта Баг Резван - најголемите во градот Исфахан, околу 12 километри источно од центарот - за да ги идентификува и да ги земе телата на своите најблиски.
„Телата беа натрупани, а крвта беше видлива од многу од нив. За да ги идентификуваме, моравме сами да ги собереме телата, едно по едно, и да ги тргнеме настрана за да го видиме она под нив“, рекол очевидецот.
Лицата на мртвите биле ужасни, додаде сведокот - покриени со тешки модринки и изобличени до непрепознатливост од тешки тепања и прострелни рани. Меѓу телата идентификувани на гробиштата имало и тела на деца на возраст меѓу околу 10 и 16 години.
Настаните од последните недели длабоко ја променија перспективата на очевидецот. Кога САД и Израел го нападнаа Иран во јуни 2025 година, сведокот рекол дека биле длабоко вознемирени од она што го сметале за агресија против земјата. Сега, сепак, тие изјавиле за Радио Фарда дека иранскиот народ не бил во можност сам да се соочи со „насилниците“ на владата. Иранците во странство, додаде сведокот, „не се во состојба да ја разберат несреќата што го снајде иранскиот народ за време на репресијата“.
Клима на стравТрет очевидец, кој живее во Фоладшахр - предградие и сателитски град во пошироката метрополитенска област Исфахан - за Радио Фарда изјави дека имало толку многу страв што „никој не се осмелува да излезе на улица по три или четири часот попладне, дури ни да купи лекови“. Пред да се стемни, тешко вооружени безбедносни сили во цивилна облека шетаа по улиците, скандирајќи „Хејдар Хејдар“, шиитски митинг-извик што се користи за заплашување на демонстрантите.
Стресните мерки имаа застрашувачки ефект врз жителите. Луѓето повеќе не се осмелуваат да се жалат на прекини на водата и електричната енергија или на зголемувањето на цените на храната.
Дури и да го стореа тоа, ќе им биде тешко да ги пренесат своите пораки до надворешниот свет. Властите ги пребараа населбите отстранувајќи ги сателитските антени, рече жителот на Фоладшахр, покрај прекинувањето на интернет и телефонски услуги.
„Тие сакаат луѓето да бидат целосно изолирани за да можат да им нанесат каква било штета што сакаат“, изјави очевидецот за Радио Фарда,