Растат немирите во Иран и покрај обидите на власта да го задуши незадоволството

Протестите во Иран продолжија на 9 јануари, што е 13-ти ден по ред и покрај бруталната репресија и заканите од власта за казнување на „бунтовниците“ кои бараат крај на Исламската Република.

Додека толпите народ ги преплавуваа улиците во големите градови, места и населби низ Техеран на 8 јануари, протестите прераснаа во најголемите демонстрации што се случиле во Иран во последните години.

Веќе следниот ден, демонстрациите стигнаа и до југоисточниот град Захедан, каде по петочните молитви, на улиците излегоа сунитските белуџи.

Од видеата што се појавии се гледаат брутални судири, додека демонстрантите прибегнаа кон порешителни тактики судирајќи се директно со безбедносните сили и палејќи упоришта на полицијата и паравоените упоришта на Басиџ.

„Толпата што беше таму нема да се откаже“, изјави еден демонстрант во Машхад во североисточен Иран за Радио Фарда на РСЕ.

„Млади и стари излегоа на протести, некои од постарите лица едвај можеа да одат, но протестираа. Имаше еден старец кој постојано го проколнуваше [иранскиот врховен лидер Али] Хамнеи. Уморни сме од високите цени, [наметнатиот] хиџаб и сè друго. Не се во прашање само за една или две работи, сакаме промена на поредокот (промена на режимот).“

Врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, им се обрати на поддржувачите на режимот на 9 јануари, велејќи дека „саботери, агитатори уништија згради во земјата за да му угодат“ на американскиот претседател Доналд Трамп.

Тој додаде дека Трамп ја има „крвта на Иранците на рацете“ по американските напади врз Иран во јуни и дека американскиот лидер ќе биде „соборен“.

По неговиот говор, митинзи на поддржувачите на Исламската Република се одржаа во неколку градови откако завршија петочните молитви и добија широко покриеност од државните медиуми.

Демонстрантите кои палат јавен имот и се судираат со безбедносните сили, обвинителот од Техеран, Али Салехи, ги опиша како „терористи“ кои ќе бидат обвинети за „мохаребе“, или водење војна против Бога, што може да биде казнето со смртна казна.

Неколку безбедносни агенции испратија слични предупредувања до демонстрантите на 9 јануари.

Разузнавачката агенција на Иранската револуционерна гарда (ИРГЦ) соопшти дека „продолжувањето на ситуацијата е неприфатливо“ и го повтори своето тврдење дека протестите се поттикнати од странски спонзори.

На 2 јануари, Трамп рече дека Вашингтон ќе интервенира во Иран ако властите убијат демонстранти.

„Ние сме подготвени, вооружени и подготвени да тргнеме“, наведе тој во објава на Truth Social.

Трамп го повтори овој став доцна на 8 јануари во интервју со конзервативниот радиоводител Хју Хјуит велејќи дека иранските власти биле предупредени „многу силно – дури и посилно отколку што ви кажувам сега – дека ако го сторат ова [убијат демонстранти], ќе се соочат со сериозни последици“.

Во меѓувреме, органите за одржување на редот издадоа соопштение во кое ги повикаа луѓето да ги „заштитат своите тинејџери“ од тоа да бидат вовлечени во немирите, нагласувајќи ја политиката на „безкомпромис“ на полицијата кон „бунтовниците“.

Иранските медиуми објавија дека неколку безбедносни припадници биле убиени во немирите на 8 јануари, вклучително и во Техеран и Марвдашт. Обвинител и неговите телохранители биле убиени и во градот Есфараен во покраината Северен Хорасан.

Норвешката организација за човекови права во Иран објави дека најмалку 45 демонстранти биле убиени до 8 јануари, а повеќе од 2.000 биле уапсени. Во заедничка изјава со Амнести Интернешнл ги обвинија иранските сили за „незаконска употреба на сила и огнено оружје и за масовни произволни апсења“.

Во изјава на 9 јануари, шефот на ОН за човекови права, Волкер Турк, рече дека е „длабоко вознемирен“ од извештаите за насилство и повика на „брзи, независни и транспарентни истраги за сите смртни случаи“.

„Оние што се одговорни за какви било прекршувања мора да одговараат во согласност со меѓународните норми и стандарди“, додаде тој.

Бранот протести, кој започна на 28 декември во Големата чаршија во Техеран, брзо ескалираше, ширејќи се во десетици градови. До вечерта на 8 јануари, од речиси секој агол на земјата се појавија снимки на кои се гледаат огромни толпи како скандираат и маршираат.

Властите прво ја успорија брзината на интернетот низ целата земја, а вечерта на 8 јануари речиси целосно го згаснаа, прекинувајќи ги и телефонските линии.

Вестите од земјата се ширеа бавно поради прекини во комуникацијата, но американските и европските лидери го зајакнаа мониторингот на развојот на настаните.