Најмалку пет новинарки во Србија, според здруженијата, добиле отказ заради студентските протести

Најмалку пет новинарки од повеќе редакции во Србија добиле отказ откако на своите лични профили на социјалните мрежи објавиле фотографии од студентските протести, пишувале за протестите или јавно се спротивставиле на одредени одлуки на уредништвата.

При отказите, најчесто биле прогласувани за технолошки вишок.

На собирот „Стоп за прогон на новинари“, што го организираа во Белград Здружението на новинари на Србија (УНС) и Независното здружение на новинари на Србија (НУНС), новинарките порачаа дека отказите најчесто ги добивале директно од управата, без претходно известување или консултација со уредниците.

Уредничката на викенд-изданието на Политика, Сандра Гуцијан, изјави дека таа и уредничката на хрониката, Доротеа Чарниќ, добиле отказ откако биле изменети правилата за систематизација на работата во редакцијата, со што нивните позиции биле укинати, а тие прогласени за технолошки вишок.

„Јас не сум ја прекршила уредувачката политика. Мојот последен текст беше ‘Александар Вучиќ во Ниш’ на првата страница. Од таа гледна точка, јас бев во линија со уредувачката политика“, рече Гуцијан.

Сандра Гуцијан посочи дека во нејзиниот случај, како и во случајот на нејзината колешка Доротеа Чарниќ, проблемот бил тоа што своите „активности во приватното, слободно време ги објавувале на социјалните мрежи, кои исто така биле затворени профили“.

Таа ја прочита пораката од Чарниќ, која не можела да присуствува на трибината, во која се наведува дека целта на настанот е да се укаже на тоа дека „властите сè почесто се пресметуваат со новинаркипреку откази — жени кои професионално си ја вршеле работата, без да го кријат својот политички став, на што според законот имаат право“.

Водителката на телевизијата Јуроњуз (Euronews), Марија Шехиќ, изјави дека добила отказ поради наводно кршење на работната дисциплина, непрофесионализам, неизвршување на работните обврски и прекршување на новинарската етика — но дека тоа се случило откако таа и дел од нејзините колеги се оградиле од соопштението на управата со кое се осудуваше студентската блокада на РТС.

„Имаше многу ситуации и реченици што во моментот не привлекуваат внимание, како на пример: ‘Биди паметна’, ‘Полека’, ‘Чекај, застани, знаеш ли ти за кого работиш’, ‘Ајде да бидеме паметни’“, рече Шехиќ.

Настанот го осветли зголемениот притисок врз новинарките во Србија кои јавно изразуваат ставови, дури и надвор од работното време, при што отказите сè почесто се користат како средство за замолчување и дисциплинирање.

Новинарката на Вечерње новости, Војислава Црњански Спасојевиќ, изјави дека била прогласена за технолошки вишок откако се оградила од објавувањето на лични податоци од пасошите на двајца студенти во онлајн изданието на „Новости“, како и поради објава на Инстаграм за време на нејзиното учество на студентските протести.

„Ден потоа, без никакво предупредување, без понуда за друго работно место, без никаков разговор, добив решение дека сум технолошки вишок – по 31 година работен стаж, од кои 15 години поминати во ‘Вечерње новости’“, рече таа.

Црњански Спасојевиќ истакна дека дури ни нејзините уредници не биле информирани за отказот и дека првпат слушнале за тоа од неа самата.

Овој случај, како и претходните, го нагласува загрижувачкиот тренд на отстранување новинари кои јавно или приватно изразуваат став што се разликува од линијата на медиумската управа или владејачката структура – често без транспарентна процедура и без правна заштита.

Уредничката на онлајн изданието на магазинот Elle за Србија, Тара Ѓукиќ, изјави дека добила отказ поради објава на текст за студентските протести, односно откако исечок од текстот бил споделен на Инстаграм — што го забележал сопственикот на компанијата, Игор Жежељ.

„Тогаш започнаа закани, заплашувања од самиот врв на нашата компанија, илјадници повици што беа упатени кон целата редакција – ние сме четири лица – но најмногу кон мене како веб уредник, со барање веднаш да го повлечам и избришам текстот“, рече Ѓукиќ.

Кога одбила да го стори тоа, ѝ било соопштено дека е прогласена за технолошки вишок.

Овој случај се надоврзува на серијата откази кои, според самите новинари и новинарки, не се резултат на реална потреба за реорганизација, туку чин на цензура и одмазда поради уредничка независност и професионален интегритет. Случаите јасно покажуваат дека учеството во јавен дијалог или дури објективно известување за протести се третираат како прекршок во дел од медиумските средини во Србија.

Претседателката на Европската федерација на новинари, Маја Север, оцени дека е „застрашувачко тоа што се случува“, укажувајќи на длабоки промени што се случуваат во медиумскиот простор, особено по уривањето на бетонската надстрешница на Железничката станица во Нови Сад, каде што загинаа 16 лица. Таа истакна дека начинот на кој политиката се рефлектира врз редакциите станува сè поагресивен и загрижувачки.

Трагедијата во Нови Сад беше клучен момент што предизвика масовнистудентски и граѓански протести, со јасни барања за одговорност од страна на властите — како на локално, така и на државно ниво.

Во последно време, студентите го радикализираа својот став и почнаа да бараат распишување на вонредни парламентарни избори, наведувајќи ја недостигот од транспарентност, одговорност и безбедност како главни причини за својата политичка мобилизација.

Сите овие настани се одвиваат во атмосфера на зголемени притисоци врз медиумите и новинарите, каде што известувањето за протестите, па дури и приватните објави на социјалните мрежи, доведуваат до откази, цензура или заплашување – што дополнително ја продлабочува загриженоста за состојбата со медиумските слободи во Србија.