Ұлттық банктің шешімі теңге мен долларға қалай әсер етеді? Экономистер болжам жасады
Базалық мөлшерлеме төмендеді
Өткен жұмада, 4 қыркүйекте, Қазақстанда базалық мөлшерлеме тағы да төмендеп, жылдық 16,25 пайыз болды. Бұл - қатарынан үшінші рет төмендеу: жалпы алғанда мөлшерлеме 1,75 пайызға түсті. Бір қарағанда, мұндай шешім теңге бағамына елеулі әсер етуі мүмкін. Алайда жағдай бұдан күрделірек.
Мөлшерлеме төмендегеннен кейін доллар бағамы не болмақ?
Теориялық тұрғыдан алғанда, мөлшерлеменің төмендеуі теңгеге көрсетілетін қолдауды сәл әлсіретеді. Теңгедегі қаржы құралдарының табыстылығы азаяды, сондықтан кейбір инвестор үшін ақшаны теңгеде ұстау бұрынғыдай тиімді болмауы мүмкін.
Алайда, экономист Руслан Сұлтановтың пікірінше, базалық мөлшерлеменің төмендеуін доллар бағамымен тікелей байланыстырудың қажеті жоқ. Мөлшерлеменің 16,75-тен 16,25 пайызға дейін төмендеуінің өзі бағамды өзгертуге жеткіліксіз.
Оның үстіне, бұған дейін теңге, керісінше, нығайған болатын. Тамызда ол 2,6 пайызға өсіп, бір доллар үшін 461,57 теңге болды. Ұлттық банк отырысының алдында бағам 1 доллар үшін 456 теңге шамасында болды.
"Сондықтан қысқа мерзімде Ұлттық банктің шешімі теңгеге мөлшерлеме арқылы көрсетілетін қолдауды сәл әлсіретуі мүмкін. Әсіресе мөлшерлеме бірден 50 базистік тармаққа төмендетілгенін ескерсек. Бірақ мұны доллардың күрт қымбаттауына жеткізетін жеке себеп деп қарастырмас едім".
Дәйексөз авторын қосу
Сурет қосу
Руслан Сұлтанов
Экономист
Мәселе мынада: базалық мөлшерлеме инфляциялық жағдайдың жақсаруына байланысты төмендетілді. Кем дегенде, Ұлттық банк осылай мәлімдеді. Реттеушінің мәліметінше, инфляция 11 ай қатарынан баяулап келеді, ал халықтың инфляцияға қатысты болжамы да төмендеген.
"Сондықтан "мөлшерлеме төмендеді - доллар міндетті түрде қымбаттайды" деген тікелей байланыс бар деу дұрыс емес. Бұл - валюта нарығына әсер ететін көптеген фактордың бірі ғана. Алдағы бірнеше күнде нарықтағы ақша ағыны басым рөл атқаруы мүмкін. Ұзақ мерзімде инфляция, сауда балансы, бюджет саясаты, шикізат бағасы және сыртқы қаржы жағдайы көбірек әсер етеді", - деп түсіндірді экономист.
Ұлттық банктің шешімі нарық үшін неге тосын болған жоқ?
Экономист Арман Бейсембаев Ұлттық банктің шешімінен кейін бірден валюта бағамында айтарлықтай өзгеріс болмағанын айтты. Оның сөзінше, нарық базалық мөлшерлеменің төмендейтінін алдын ала күткен, сондықтан бұл шешім валюта нарығына қатысушылар үшін тосын жаңалық болған жоқ.
"Теңге әлі де берік. Шамасы, алдағы уақытта да осы қалпын сақтайды (...) Біз мөлшерлеменің төмендеп жатқанын көріп отырмыз, бірақ нарық бұған айтарлықтай реакция білдіріп жатқан жоқ. Ұлттық қордан қаржы алу жалғасып жатыр. Айна операциялары да жалғасып келеді. Мұнай бағасы жоғары, валюталық түсім де келіп жатыр. Мұның бәрі теңгенің нығаюына әсер етеді".
Дәйексөз авторын қосу
Сурет қосу
Арман Бейсембаев
Экономист
Қазір доллар сатып алған дұрыс па?
Арман Бейсембаев қысқа мерзімді бағам өзгерісінен пайда табуға тырыспауға кеңес береді. Егер қолыңызда доллар бар болса, Ұлттық банктің шешіміне бола оны теңгеге ауыстырудың немесе басқа әрекет жасаудың қажеті жоқ дейді ол.
"Ештеңе істеудің қажеті жоқ. Неғұрлым аз "қимылдасаңыз", соғұрлым жақсы", - деді экономист.
Бейсембаевтың айтуынша, қазір долларды тек шынымен ұзақ мерзімге валютада жинақ жасауды жоспарлаған жағдайда ғана сатып алған жөн. Ал бағам айырмасынан табыс табуға тырысуға кеңес бермейді.
"Мұның соңы көбіне жақсы аяқталмайды. Бағамның қозғалысынан пайда таппақ болып, қомақты қаржыдан айырылған таныстарым аз емес. Миллиондаған теңге жоғалтқандар бар. Сондықтан арзан кезде алып, қымбаттағанда сатып үлгеремін деген әрекетке бармауға кеңес беремін. Жоспарлау мерзімі кем дегенде бес жыл болуы керек. Бір-екі айға емес, ең азы бес жылға. Қазір ақша салдыңыз ба - сабыр сақтап отырыңыз. Долларыңыз бар болса да, асығыс әрекет етпеңіз. Аз уақытта ауқымды нәтиже болмайды, ал бағамды аңдып, түрлі айла жасауға тырысудың қажеті жоқ".
Дәйексөз авторын қосу
Сурет қосу
Арман Бейсембаев
Экономист
Руслан Сұлтанов та Ұлттық банктің шешімінен кейін доллар қымбаттайды деген үмітпен валюта сатып алуды тиімді стратегия деп санамайды. Бағамның ең төмен немесе ең жоғары нүктесін дәл табу іс жүзінде мүмкін емес, әсіресе теңге жуырда ғана нығайғанын ескерсек.
Егер доллар шетелге шығу, оқу, шетелдік тауар сатып алу немесе басқа шығындар үшін қажет болса, валютаны бірден түгел емес, бірнеше бөлікпен алған дұрыс. Сонда бағам қолайсыз кезде барлық соманы бірден сатып алу қаупі азаяды.
"Егер әңгіме тек жинақ туралы болса, болашақ шығын қай валютада болатынын ескерген жөн. Табысы мен негізгі шығыны теңгемен есептелетін адам барлық жинағын долларға ауыстырса, теңгелік құралдардың жоғары табыстылығынан бас тартып, есесіне ықтимал девальвациядан қорғануға тырысады. Ал жақын уақытта мұндай сценарийдің ықтималдығы төмен. Сондықтан жинақты әртүрлі валютада ұстаудың жөні бар, бірақ USD/KZT бағамының қысқа мерзімді қозғалысын дәл табуға тырысу - бұл жинақ емес, валюта бағамына алыпсатарлық жасау.
Дәйексөз авторын қосу
Сурет қосу
Руслан Сұлтанов
Экономист
Теңге бағамына қандай факторлар әсер етеді?
Руслан Сұлтановтың айтуынша, алдағы айларда теңге бағамына бірнеше фактор ықпал етеді:
Әлемдік нарықтағы жағдай. Бұған мұнай бағасы, доллар бағамы, АҚШ Федералдық резерв жүйесі мен басқа да ірі орталық банктердің шешімдері, сондай-ақ, геосаяси ахуал кіреді.
Импортқа сұраныс. Қазақстан шетелден тауар мен қызметті неғұрлым көп сатып алса, шетел валютасына деген сұраныс та соғұрлым артады.
Мемлекет пен Ұлттық банктің валюта нарығындағы әрекеті. Қыркүйекте Ұлттық банк Ұлттық қордан 200–300 миллион доллар көлемінде валюта сатуды жоспарлап отыр. Бұдан бөлек, Ұлттық қормен байланысты айна операциялары аясында тағы 200–300 миллион доллар сатылмақ. Сондай-ақ, алтын сатып алу операцияларын айна қағидаты бойынша өтеу үшін 374 миллиард теңгеге валюта сату көзделген.
Сонымен қатар, Ұлттық банк тамызда Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының зейнетақы активтері үшін 721 миллион долларға валюта сатып алған. Экономистің айтуынша, мұндай операциялар да валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың арақатынасына әсер етеді.
Ұлттық банк неге мөлшерлемені төмендетті?
Экономист Арман Бейсембаевтың пікірінше, базалық мөлшерлеменің 16,25 пайызға дейін төмендеуі жалпы нарық үшін тосын шешім болған жоқ. Оның айтуынша, тамыздағы инфляция көрсеткіші жарияланғаннан кейін реттеушінің мөлшерлемені төмендететіні белгілі бола бастаған. Тамызда жылдық инфляция екі жылға жуық уақыттан бері алғаш рет 10 пайыздан төмен түсіп, 9,8 пайыз болды.
Дегенмен Бейсембаев Ұлттық банк сақ қадам жасап, мөлшерлемені 0,25 пайыздық тармаққа ғана төмендетеді деп күткен. Алайда реттеуші оны бірден 0,5 пайыздық тармаққа азайтты.
"0,25–0,5 аралығы айтарлықтай болжанған еді. Консенсустық пікір, егер төмендетсе, шамамен 0,5-ке төмендетеді дегенге саятын", - деп болжады экономист.
Оның сөзінше, едәуір шұғыл төмендету, мысалы, бірден 0,75 немесе 1 пайызға төмендету нарық үшін тосын жағдай болып, бағамға күштірек әсер етуі мүмкін еді. Ұлттық банктің бұдан былайғы шешімі ең алдымен инфляцияға, мұнай бағасына және сыртқы нарықтардағы жағдайға байланысты болады, деп толықтырды сарапшы.
Егер қазіргі үрдістер сақталса, Бейсембаев базалық мөлшерлеме тағы біршама төмендетілуі мүмкін.
Ұлттық банк мөлшерлемені бұдан әрі қаншалық төмендетуге дайын?
Қазір экономика "өтпелі" кезеңде тұр: инфляция бәсеңдеуде, теңге нығайды, ал Ұлттық банк базалық мөлшерлемені қатарынан үшінші рет төмендетті. Руслан Сұлтановтың пікірінше, бұл ақша-несие саясатының біртіндеп жұмсарып жатқанын білдіреді.
Алайда ақша арзандады деуге әлі ерте. Базалық мөлшерлеме 16,25 пайыз, ал инфляция 9,8 пайыз болып тұрған кезде несие алушылар үшін жағдай әлі де қатаң. Ұлттық банктің өзі де мөлшерлемені одан әрі төмендетуге мүмкіндік шектеулі екенін ескерткен.
"Қазіргі жағдайды мөлшерлемені жылдам төмендету кезеңінің басталуы емес, сақтықпен жұмсарту деп сипаттар едім", - деп түйіндеді экономист.
Айта кетейік, дәл қазір валюта сатып алу, оны сату немесе жинақты теңгеде сақтау жөніндегі шешімді әр адам өзі қабылдайды. Экономистер тек базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін валюта бағамы қалай өзгеруі мүмкін екені жөніндегі өз болжамдарын бөлісті.