Επέστρεψε ανανεωμένος
Χωρίς αναδρομές σε δημοσιεύματα εκείνων των ημερών, χωρίς δηλαδή να καθοδηγήσω τη μνήμη, έβαλα με τον νου μου τον κόσμο όπως ήταν πριν από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και έκανα τη σύγκριση με τον κόσμο σήμερα. Πόσο άλλαξε τον κόσμο η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς; Οχι από τη σκοπιά των επαϊόντων, αλλά με τα μάτια του ανθρώπου της καθημερινότητας, που δεν έχει χρόνο ή διάθεση να κοιτάξει στο βάθος των πραγμάτων. Τι είναι αμέσως αισθητό στον καθένα, δηλαδή.
Το πρώτο είναι η παλαιστινιακή σημαία. Τη βλέπεις οπουδήποτε και με κάθε ευκαιρία, είναι όπως το περίφημο σήμα της ειρήνης. Ηταν τεράστια μόδα αυτό επί δεκαετίες, μόδα που ξεκίνησε με τον πόλεμο του Βιετνάμ, αν δεν κάνω λάθος. Η πιο cool τσάντα που μπορούσε να έχει στον ώμο του ένας μαθητής ή φοιτητής τη δεκαετία του 1970 ήταν μια χακί στρατιωτική τσάντα, από χοντρό καραβόπανο, με το σήμα της ειρήνης ζωγραφισμένο με στυλό Bic. Αργότερα, βέβαια, με την ανάπτυξη που έφερε το άνοιγμα των αγορών στις δεκαετίες του 1980 και 1990, εμφανίστηκαν οι σχεδιαστές μόδας Dolce & Gabbana με ένα παρεμφερές σήμα, που εκτόπισε εντελώς το σήμα της ειρήνης. Σήμερα πλέον, είμαι βέβαιος ότι οι νέοι συγχέουν το ιστορικό σήμα της ειρήνης με το σήμα της Mercedes.
Η παλαιστινιακή σημαία, λοιπόν, έγινε το σύμβολο διαμαρτυρίας της εποχής μας. Διαμαρτυρίας για οτιδήποτε – είμαι βέβαιος ότι θα είναι στοιχείο της αισθητικής των καταλήψεων στα σχολεία της Γαλλίας. Τη συναντάμε παντού, από το κόκκινο χαλί του Φεστιβάλ των Καννών, ήταν η Κέιτ Μπλάνσετ, θυμίζω, που εμφανίστηκε με φόρεμα στα χρώματα της παλαιστινιακής σημαίας, μέχρι σε διαδηλώσεις για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ.
Στο τελευταίο πρέπει να σταθούμε, γιατί μας προσφέρεται η ευκαιρία να δούμε πώς η δύναμη του συμβόλου μπορεί να ισοπεδώσει τη λογική. Μπορεί να υπάρχει, νομίζετε, ένας κόσμος στον οποίον βρίσκουμε εβραίους νεοναζιστές; Παρ’ όλα αυτά, βλέπουμε στις διαδηλώσεις σε ευρωπαϊκές και αμερικανικές πόλεις να συμμετέχουν ομάδες ατόμων υπό την επωνυμία «Queers for Palestine»! Εδώ να διευκρινίσω ότι, ως εραστής της ελευθερίας και υποστηρικτής της συμπεριληπτικότητας, στηρίζω απολύτως το δικαίωμα οποιουδήποτε ανθρώπου να θέλει να τον πετάνε στο κενό από το ρετιρέ. Υπό την απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, ότι έχει επίγνωση της επιλογής του.
Η δύναμη πίσω από το σύμβολο της σημαίας είναι αυτό που σωστά επισημαίνουν οι περισσότεροι αναλυτές και το ονομάζουν σύγχρονο αντισημιτισμό. Δεν πρόκειται όμως για τη συνέχεια του ιστορικού αντισημιτισμού του 19ου αιώνα, ο οποίος κατέληξε στο Ολοκαύτωμα έξι εκατομμυρίων Εβραίων της Ευρώπης. Δεν υπάρχει το στοιχείο του φυλετισμού, που ήταν βασικό στην παλαιότερη εκδοχή. Δυστυχώς, μας επέστρεψε ανανεωμένος. Είναι μάλλον η εξέλιξη του ιστορικού αντιαμερικανισμού των δεκαετιών του Ψυχρού Πολέμου, ένας τρόπος έκφρασης, δηλαδή, της αντιπαλότητας προς τη Δύση ως κοινότητας αξιών και πολιτικών θεσμών.
Αν όλοι αυτοί που ζητούν «from the river to the sea» αντιλαμβάνονται ότι μια Παλαιστίνη που θα εκτείνεται από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα θα σήμαινε την εξάλειψη του κράτους του Ισραήλ, δεν το κάνουν επειδή μισούν τους Ισραηλινούς για το θρήσκευμά τους ή τα γονίδιά τους. Είναι εναντίον του Ισραήλ, επειδή είναι εναντίον της Δύσης. Ο σύγχρονος αντισημιτισμός, με άλλα λόγια, είναι μια επίπτωση του Νέου Ψυχρού Πολέμου, όπως περιγράφει την τρέχουσα περίοδο ο ιστορικός Νιλ Φέργκιουσον.
Αυτό που πέτυχε η 7η Οκτωβρίου ήταν να μας πάει πίσω τουλάχιστον καμιά τριανταριά χρόνια, αν όχι πολύ περισσότερο. Η ασύλληπτη φρίκη της επίθεσης άνοιξε και για τις δύο πλευρές την πληγή του Μεσανατολικού, ακόμη βαθύτερα απ’ όσο η Ιντιφάντα στα τέλη του περασμένου αιώνα, Τότε ήταν το Οσλο, που έπρεπε να φύγει από τη μέση, δηλαδή η διπλωματική διαδικασία που επέτρεψε την αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινιακής Αρχής. Το 2023 ήταν οι Συμφωνίες του Αβραάμ, που προωθούσαν την αναγνώριση του Ισραήλ από αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου. Λυπάμαι τους Ισραηλινούς, που δεν υπάρχει περίπτωση να βγάλουν ποτέ άκρη με τους Παλαιστινίους. Δυστυχώς, το Παλαιστινιακό είναι οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι.