Μια «κερκόπορτα» μολύνει τον Φαληρικό Όρμο – Πώς τα ακάθαρτα καταλήγουν στη θάλασσα μέσω του Κηφισού όταν βρέχει

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2026, λίγες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση του σοβαρού περιστατικού ρύπανσης του Κηφισού με βιομηχανικά απόβλητα, μια έγγραφη ενημέρωση έφτανε στην Περιφέρεια Αττικής. Το περιεχόμενό της ήταν αποκαλυπτικό: μια «κερκόπορτα» στο αποχετευτικό σύστημα της Αθήνας, κάτω από τη διασταύρωση της λεωφόρου Αθηνών με την οδό Κωνσταντινουπόλεως, μπορεί να ρυπαίνει τον Φαληρικό Ορμο με ακάθαρτα, κάθε φορά που ισχυρές βροχοπτώσεις υπερφορτώνουν το δίκτυο.

Την ενημέρωση έκανε ο Παναγιώτης Δευτεραίος, πολιτικός μηχανικός και έμπειρος σπηλαιολόγος, ο οποίος έχει περπατήσει όσο λίγοι τα υπόγεια δίκτυα της Αθήνας. Μεταξύ άλλων, έχει υλοποιήσει επίσημα έργα επιθεώρησης στον υπόγειο Κηφισό το 2023 και στον υπόγειο Ιλισό το 2018, για λογαριασμό της Περιφέρειας Αττικής και της ΕΥΔΑΠ. «Από την εμπειρία μας σε αυτοψίες μέσα στις κοίτες, τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν πολυάριθμα σημεία παροχής ακαθάρτων – νόμιμα ή παράνομα -, τα οποία επιβαρύνουν έμμεσα ή άμεσα το περιβάλλον, αφού, τουλάχιστον σε συνθήκες βροχής, αυτά καταλήγουν απευθείας στον Φαληρικό Ορμο μέσω των κοιτών Ιλισού και Κηφισού», έγραφε στην επιστολή του.

Ο Κυκλοβόρος

«Παρ’ όλα αυτά», όπως εξήγησε στις αρμόδιες διευθύνσεις της Περιφέρειας, το πιο σοβαρό πρόβλημα εντοπίζεται στο συγκεκριμένο σημείο. «Κάτω από το οδικό δίκτυο της Αθήνας περνάει το ρέμα του Κυκλοβόρου, ένας χείμαρρος που ξεκινούσε από τα Τουρκοβούνια και που εγκιβωτίστηκε επί Οθωνα, την περίοδο 1840-1881, ώστε να γίνει ο πρώτος υπόνομος της Αθήνας. Το ρέμα αυτό ενώνεται, περίπου στο ύψος του Ελαιώνα, με το ρέμα του Προφήτη Δανιήλ, το οποίο καταλήγει στον Κηφισό.

Ομως, στο σημείο κάτω από τη διασταύρωση της λεωφόρου Αθηνών με την οδό Κωνσταντινουπόλεως ο Κυκλοβόρος διασταυρώνεται με τον Κεντρικό Αποχετευτικό Αγωγό (ΚΑΑ) της ΕΥΔΑΠ, ο οποίος κατασκευάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Οι δύο αγωγοί ενώνονται, με αποτέλεσμα τα λύματα του ΚΑΑ να περνάνε στον Κυκλοβόρο και, μέσω αυτού, στο ρέμα του Προφήτη Δανιήλ, έπειτα στον Κηφισό και, τελικά, να φτάνουν στη θάλασσα», εξηγεί ο Παναγιώτης Δευτεραίος στα «ΝΕΑ», κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου. «Οταν δεν βρέχει, ένας υπερχειλιστής που έχει τοποθετηθεί στις αρχές του ρέματος του Προφήτη Δανιήλ συγκρατεί τα ακάθαρτα και τα στέλνει στο δίκτυο της Ψυττάλειας. Οταν όμως βρέχει και η παροχή βροχής μέσα στον αγωγό αρχίσει να υπερβαίνει τα 50 εκατοστά, που είναι το μέσο ύψος του υπερχειλιστή, τότε τα λύματα – μαζί με τα όμβρια – πέφτουν στον Φαληρικό Ορμο. Αυτό συμβαίνει διότι στον Κεντρικό Αποχετευτικό Αγωγό δεν έχουν τοποθετηθεί υπερχειλιστές στο σημείο συνάντησής του με τον Κυκλοβόρο», προσθέτει.

Ενα έργο που δεν έγινε

Ενα ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι αυτό το δομικό πρόβλημα στη διαχείριση του δικτύου δεν μπήκε για πρώτη φορά τώρα στο ραντάρ των αρμόδιων υπηρεσιών. Η ανάγκη να ελεγχθεί είχε τεθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα. Η ΕΥΔΑΠ είχε διερευνήσει το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθεί αυτοψία και απεικόνιση της κατάστασης στο σημείο όπου ο Κυκλοβόρος διασταυρώνεται με τον ΚΑΑ. Το έργο όμως δεν έγινε ποτέ.

Ηδη από το 2021, σε συζητήσεις του με την ΕΥΔΑΠ, ο Παναγιώτης Δευτεραίος είχε προτείνει να εξεταστεί ειδικά η κατάσταση του Κυκλοβόρου στη διασταύρωσή του με τον ΚΑΑ. Η πρόταση προέβλεπε αυτοψία, απεικόνιση των προβληματικών σημείων και καταγραφή των αγωγών που συμβάλλουν στο συγκεκριμένο σύστημα. Παρά τις επανειλημμένες επαφές, η εργασία αυτή δεν ολοκληρώθηκε. Επίσης, είχε εξεταστεί η δυνατότητα καταγραφής των αγωγών που εισρέουν στον Προφήτη Δανιήλ, από τη λεωφόρο Αθηνών μέχρι την εκβολή του Κηφισού.

Την ίδια περίοδο, στο πλαίσιο άλλης εργασίας που είχε ζητηθεί από πανεπιστημιακό ίδρυμα, η ομάδα του είχε καταφέρει να πραγματοποιήσει δοκιμαστική αυτοψία περίπου 600 μέτρων στο εσωτερικό της γαλαρίας του Κυκλοβόρου, με ανιχνευτή αερίων και ειδικά φίλτρα. Εντοπίστηκαν φρεάτια, ενώ υπήρξε και ηχητική επαφή με υδατόπτωση κοντά στο σημείο της διασταύρωσης, γεγονός που, όπως σημειώνει ο ίδιος, έδειχνε ότι η προσέγγιση του επίμαχου σημείου ήταν τεχνικά εφικτή, κάτι που αποδείχτηκε σε άλλη αναγνωριστική αυτοψία, το 2024. Οι συζητήσεις επαναλήφθηκαν τότε, αλλά χωρίς να υπάρξει συνέχεια.

Πολλαπλές εισροές ακαθάρτων

Το πρόβλημα, όμως, δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο σημείο. Το 2023, ύστερα από επιθεώρηση στα κλειστά τμήματα του Κηφισού, με αντικείμενο τον εντοπισμό συνδέσεων ακαθάρτων και σχετικές δειγματοληψίες, είχαν καταγραφεί πολλαπλές εισροές ακαθάρτων, οι οποίες είναι δύσκολο να ανιχνευθούν από την επιφάνεια. Λίγο αργότερα, το 2025, η ΕΥΔΑΠ, με έγγραφό της προς τουριστικό γραφείο το οποίο ζητούσε άδεια για πρόσβαση και ξενάγηση στο εσωτερικό του δικτύου, ενημέρωνε ότι «τα υπόγεια τμήματα του Ιλισού αποτελούν ενεργό παντορροϊκό δίκτυο που εξυπηρετεί την απορροή όμβριων και αστικών λυμάτων», τα οποία προφανώς καταλήγουν στη θάλασσα.

Το θέμα είναι τι συμβαίνει όταν το δίκτυο υπερφορτώνεται από μια ισχυρή βροχή. «Η λογική της “αραίωσης” των λυμάτων μέσα στις μεγάλες ποσότητες ομβρίων, που υιοθετήθηκε παλαιότερα στον σχεδιασμό παντορροϊκών συστημάτων, δεν απαντά στο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα: τα λύματα εξακολουθούν να καταλήγουν στον φυσικό αποδέκτη – στη συγκεκριμένη περίπτωση, στον Φαληρικό Ορμο», επισημαίνει ο Π. Δευτεραίος.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι απλώς πόσα παράνομα λύματα αποβάλλονται στον Κηφισό. Είναι αν ένα τμήμα του ίδιου του αποχετευτικού σχεδιασμού της Αθήνας λειτουργεί, σε συνθήκες έντονης βροχής, ως μηχανισμός μεταφοράς ακαθάρτων προς τη θάλασσα. Και κυρίως γιατί ένα σημείο που έχει επισημανθεί εδώ και χρόνια εξακολουθεί να παραμένει χωρίς πλήρη αποτύπωση.