Επτά σύνοδοι, μία κάλπη και πολλά ερωτήματα
Τα καμπανάκια ακούγονται όλο και πιο δυνατά και λίγο απέχουν από το να λάβουν τη μορφή γενικού συναγερμού. Τόσο σε διεθνές επίπεδο, όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία και τον Περσικό συνεχίζονται, ενώ η κρίση στην ενέργεια και τα τρόφιμα βαθαίνει όσο και για την Ευρώπη, η οποία μοιάζει για μία ακόμη φορά να βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Κι όλα αυτά, ενώ η διπλή απειλή από την κλιματική αλλαγή και από την τεχνητή νοημοσύνη γιγαντώνεται – και διχάζει, όπως φάνηκε και από την πρόσφατη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ.
«Η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει έναν πολύ δύσκολο χειμώνα», ο οποίος ελπίζουμε να μη μετατραπεί σε «σκληρό χειμώνα», δήλωσε ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, αναφερόμενος στην ενεργειακή ακρίβεια και τις πιθανές ελλείψεις στην αγορά. Υπενθυμίζοντας, παράλληλα, ότι σε ένα «κανονικό χειμώνα» περίπου 50 εκατομμύρια ευρωπαίοι πολίτες ζουν σε… παγωμένα σπίτια, καθώς δεν μπορούν να σηκώσουν το κόστος για τη θέρμανσή τους – κάτι που σημαίνει πως φέτος τα πράγματα μπορεί να είναι χειρότερα, για ακόμη περισσότερους.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Αμυνας του Βελγίου, Τέο Φράνκεν, προειδοποίησε ότι ο χειμώνας που έρχεται θα είναι «πολύ σκοτεινός για την Ευρώπη», εξαιτίας της αύξησης των υβριδικών επιθέσεων από την πλευρά της Ρωσίας που αναμένουν πολλοί. Πρόσθεσε, έτσι, τον δικό του κρίκο (που προφανώς δεν θα είναι ο τελευταίος) στην αλυσίδα εκείνων που προβλέπουν ότι ο πόλεμος πλησιάζει με βήμα ταχύ και οι Ευρωπαίοι οφείλουν να προετοιμαστούν για τις συνέπειές του, σε όλα τα επίπεδα.
Κοινωνικές ρωγμές
Την ίδια στιγμή, η λάβα που δείχνει να έχει σωρευτεί στις κοινωνίες αρκετών χωρών της Ευρώπης δεν χάνει ευκαιρία να ξεπηδήσει στην επιφάνεια από κάθε ρωγμή που δημιουργείται – με πρωταγωνίστρια, για μία ακόμη φορά, τη νέα γενιά. Αυτό συνέβη στην Ισπανία, για του λόγου το αληθές, με αφορμή την έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν, προκάλεσε μια μαζική διαμαρτυρία για τη στέγη, η οποία συνεχίζεται παρά την πρώτη νίκη.
Κάτι ανάλογο και στη Γαλλία, όπου οι περικοπές στη δημόσια εκπαίδευση στον νέο προϋπολογισμό, στο όνομα της δημοσιονομικής πειθαρχίας, έχουν βγάλει στους δρόμους χιλιάδες ανθρώπους, με τις διαμαρτυρίες να αποκτούν συχνά βίαιο χαρακτήρα – κι αυτό, ενώ πολλοί κάνουν λόγο για ένα νέο κίνημα «Κίτρινων Γιλέκων», με αφορμή την ακρίβεια στα καύσιμα. Οσο για τη Γερμανία, η περασμένη εβδομάδα σφραγίστηκε από τη μαζική διαμαρτυρία δεκάδων χιλιάδων σπουδαστών που καταγγέλλουν την επιστροφή της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.
Αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, το φόντο στο οποίο θα κυλήσει το υπόλοιπο του 2026, με πολλές πιθανότητες μάλιστα να επιδεινωθεί περαιτέρω. Σε αυτό θα διεξαχθούν και οι 7 σύνοδοι κορυφής που έχουν προγραμματιστεί για το συγκεκριμένο διάστημα, αναζητώντας απαντήσεις στα «καυτά» προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος – αν και είναι αμφίβολο εάν θα καταφέρουν να τις δώσουν. Πάνω στο ίδιο φόντο θα στηθούν και οι κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εκατομμύρια πολίτες μοιάζουν να έχουν ξαφνιαστεί από όσα συμβαίνουν διεθνώς και τις συνέπειες στις ζωές τους, διαπιστώνοντας ότι δεν είναι απρόσβλητοι και πανίσχυροι, όπως κάποιοι τους είχαν υποσχεθεί.
Τα 3 (+1;) Συμβούλια Κορυφής
Τρεις σύνοδοι κορυφής των «27» έχει προγραμματιστεί να διεξαχθούν το επόμενο τρίμηνο – 15 και 16 Οκτωβρίου, 13 Νοεμβρίου (άτυπη), 17 και 18 Δεκεμβρίου -, ενώ οι πληροφορίες από τις Βρυξέλλες αναφέρουν πως δεν αποκλείεται να συγκληθεί και μια έκτακτη, επίσης εντός Νοεμβρίου. Επισήμως, ο ελέφαντας στο δωμάτιο για τις κυβερνήσεις και τους ηγέτες της ΕΕ φαίνεται πως είναι ο νέος επταετής προϋπολογισμός, που θα καλύψει την περίοδο 2028-34, καθώς οι ίδιοι έχουν συμφωνήσει να καταλήξουν σε συμφωνία ως το τέλος του έτους – κάτι που, για την ώρα τουλάχιστον, φαντάζει εξαιρετικά αμφίβολο, με βάση τα στρατόπεδα που έχουν διαμορφωθεί και την απόσταση που τα χωρίζει.
Στην πραγματικότητα, βεβαίως, υπάρχουν πολλά ακόμη που απειλούν να στραπατσάρουν όχι μόνο το σαβουάρ βιβρ μεταξύ των συμμετεχόντων, αλλά συνολικά την εικόνα της ΕΕ. Η ενεργειακή ακρίβεια και η αντιμετώπισή της είναι, ίσως, το κορυφαίο ζήτημα που αναδεικνύεται από τις εξελίξεις, με τους πολίτες να αναμένουν πειστικές απαντήσεις, με άμεσο αντίκρισμα.
Τα μηνύματα, ωστόσο, από τη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας που πραγματοποιήθηκε προχθές στο Δουβλίνο δεν εμπνέουν αισιοδοξία. Οι παραινέσεις για μείωση της κατανάλωσης και για περιορισμό των κυβερνητικών παρεμβάσεων σε «στοχευμένα» και όσο το δυνατό λιγότερο δαπανηρά μέτρα δεν μοιάζουν ικανές να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Πρόβλημα, μάλιστα, που θα γίνει εφιάλτης εάν επιβεβαιωθούν τα σενάρια περί διακοπής των εξαγωγών πετρελαίου από τις ΗΠΑ, που επανέρχονται με βάση και το σχετικό δημοσίευμα των «Financial Times».
Η ώρα της COP-31
Ο Ταγίπ Ερντογάν είναι δεδομένο ότι θα επιδιώξει να μετατρέψει την επικείμενη διεθνή σύνοδο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, που θα διεξαχθεί στις 9-20 Νοεμβρίου στην Αττάλεια, σε ένα ακόμη μέσο προβολής της Τουρκίας και του αναβαθμισμένου ρόλου της – γι’ αυτό, άλλωστε, επιδίωξε να αναλάβει τη διοργάνωση της COP-31 με κάθε τρόπο. Μετά και τις τρεις προηγούμενες συνόδους, όμως, στο Ντουμπάι το 2023, το Μπακού το 2024 και το Μπελέμ της Βραζιλίας πέρυσι, ο πήχης των προσδοκιών έχει κατέβει επικίνδυνα χαμηλά.
Οι επιστήμονες, βεβαίως, προειδοποιούν ότι μετά και το φετινό δραματικό καλοκαίρι, ειδικά για την Ευρώπη που κατέρριψε όλα τα ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών και είδε τα ποτάμια της σχεδόν να ξεραίνονται, αλλά και με δεδομένο σχεδόν ότι το 2026 θα είναι το πιο θερμό έτος που έχει καταγραφεί στη σύγχρονη Ιστορία του πλανήτη, κάθε λεπτό που χάνεται χωρίς να αναλαμβάνεται δράση μπορεί να αποδειχθεί μοιραίο. Οι περισσότερες κυβερνήσεις, παρ’ όλα αυτά, δείχνουν να έχουν κλείσει τα αφτιά τους και κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, υπό το βάρος των οξυμένων ανταγωνισμών και της ενεργειακής κρίσης που αυτοί προκαλούν.
Στη σκιά των ομολόγων
Η σκιά μιας νέας παγκόσμιας κρίσης, αν όχι ενός «κραχ», θα κάνει αισθητή την παρουσία της κατά τη διάρκεια της συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που θα πραγματοποιηθεί από τις 12 ως τις 18 Οκτωβρίου στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης. Εκεί όπου κεντρικοί τραπεζίτες, υπουργοί Οικονομικών και άλλοι παράγοντες από ολόκληρο τον κόσμο θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα βουνό προβλημάτων – ανάμεσά τους και της ανησυχητικής ανόδου των αποδόσεων στα ομόλογα μακράς διάρκειας.
Σύμφωνα με σχετική ανάλυση του Atlantic Council, τα βασικά μέτωπα στα οποία πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε αυτή τη συνάντηση είναι τα παρακάτω: Οι διευρυνόμενες ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο τόσο ανάμεσα σε κράτη όσο και στις κοινωνίες τους, οι οξυνόμενοι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί που απειλούν το εμπόριο και τις επενδύσεις (το ΔΝΤ εκτιμά ότι μπορεί να επιφέρουν μείωση του παγκόσμιου ΑΕΠ ως και 7%), η διαρκής αύξηση του δημόσιου χρέους που έχει πλέον φτάσει στα 102 τρισ. δολάρια και συνιστά «βόμβα», οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της και, τέλος, η γήρανση του πληθυσμού της Γης, κυρίως στις οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες.
Νέο ραντεβού Τραμπ – Σι
Η επικείμενη σύνοδος της APEC (Οικονομική Συνεργασία Ασίας – Ειρηνικού), που θα πραγματοποιηθεί στις 18-19 Νοεμβρίου, θα δώσει την ευκαιρία για την τρίτη κατά σειρά συνάντηση ανάμεσα στους προέδρους της Κίνας και των ΗΠΑ από τις αρχές του 2026 – αυτή τη φορά στην έδρα του πρώτου. Οπως συνέβη και στις δύο προηγούμενες, ωστόσο, κατά την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο τον περασμένο Μάιο και του Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον τον Σεπτέμβριο, η επίτευξη μιας εφ’ όλης της ύλης συμφωνίας ανάμεσα στη νυν και την ανερχόμενη υπερδύναμη θα είναι εκτός της ατζέντας. Κάτι που σημαίνει, με τη σειρά του, πως η «παγίδα του Θουκυδίδη» θα παραμείνει ενεργή.
Ο σκληρός μεταξύ τους ανταγωνισμός, πάντως, δεν δείχνει να μειώνει το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η κινεζική αγορά για τους μεγάλους αμερικανικούς επιχειρηματικούς ομίλους, που αναμένεται να δώσουν το «παρών» στη σύνοδο της APEC – ανάμεσά τους οι Amazon, Walmart, Google, Apple, ExxonMobil, Microsoft και άλλες. Δημιουργώντας, έτσι, ένα φαινομενικό παράδοξο, καθώς την ίδια στιγμή η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί με κάθε τρόπο, συμπεριλαμβανομένων των δασμών και της φορολογίας, να τους «επαναπατρίσει» και να περιορίσει την εξάρτησή τους από την Κίνα.
Θα πάει και ο Πούτιν;
Η φετινή σύνοδος κορυφής της ομάδας των 20 πιο ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών του πλανήτη θα διεξαχθεί στο Μαϊάμι των Ηνωμένων Πολιτειών, στις 14-15 Δεκεμβρίου. Εδώ και μερικές ημέρες, μάλιστα, η προσοχή έχει στραφεί στην πιθανότητα να παραβρεθεί στις εργασίες – για πρώτη φορά μετά το 2019 – και ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος έχει λάβει επίσημη πρόσκληση από την αμερικανική πλευρά. «Πιστεύουμε πως είναι μια ευκαιρία γι’ αυτόν να έχει επαφές και με άλλους ηγέτες του κόσμου, εκτός του Ντ. Τραμπ. Ελπίζουμε ότι θα αποδεχθεί την πρόσκληση», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ. Μάρκο Ρούμπιο.
Παρά το γεγονός ότι επίσημη απάντηση από το Κρεμλίνο δεν έχει υπάρξει ακόμη, το ενδεχόμενο αυτό φαντάζει για την ώρα μακρινό και δύσκολο. Στην περίπτωση, βεβαίως, που ο Πούτιν πει το «ναι», αναμφίβολα η παρουσία του είναι αυτή που θα κυριαρχήσει στις εργασίες, αναπτερώνοντας πιθανώς και τις ελπίδες για μια ειρήνευση στην Ουκρανία. Εφόσον απουσιάζει, αντιθέτως, ουδείς πρέπει να αναμένει κάτι ιδιαιτέρως σημαντικό στο τέλος της συνόδου. Εξάλλου, παρά τα όσα έχουν ειπωθεί και γραφεί για τον ρόλο της G20, οι ανταγωνισμοί στο εσωτερικό της είναι τόσο έντονοι και οι συμμαχίες τόσο περίπλοκες που συχνά κάνουν την έκδοση ενός κοινού ανακοινωθέντος να μοιάζει με τεράστια επιτυχία.
Ο λόγος στους Αμερικανούς
Ο Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί να περάσει το μήνυμα ότι δεν τον ενδιαφέρουν οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου και ότι το αποτέλεσμά τους και μια πιθανή ήττα των Ρεπουμπλικανών – την οποία προαναγγέλλουν αρκετές δημοσκοπήσεις – δεν πρόκειται να αλλάξει την πολιτική του, τόσο εντός, όσο και εκτός συνόρων. Ταυτόχρονα, όμως, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει δηλώσει ότι θα λάβει τις τελικές αποφάσεις του για το Ιράν, αν δηλαδή θα το «ισοπεδώσει» ή θα καταλήξει σε συμβιβασμό μαζί του, μετά τη λήξη της διαδικασίας, δείχνοντας να συνειδητοποιεί πως, εάν το κάνει νωρίτερα, διακινδυνεύει πολλά.
Το σίγουρο, σε κάθε περίπτωση, είναι πως πολλοί έχουν στραμμένο το βλέμμα τους σε αυτή την αναμέτρηση – συνήθως εκείνοι που ποντάρουν στο σενάριο που θέλει Τραμπ και Ρεπουμπλικανούς να δέχονται ένα ηχηρό «χαστούκι», ελπίζοντας ότι αυτό θα τους… συνεφέρει και θα τους φέρει πίσω στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» της άσκησης πολιτικής – από τους δασμούς και τους πολέμους μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και τα δημοκρατικά δικαιώματα. Η αλήθεια, ωστόσο, είναι αρκετά διαφορετική, καθώς όσα έχει δρομολογήσει ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ δύσκολα θα αναιρεθούν στο σύνολό τους και ο δρόμος που έχει ανοίξει δύσκολα θα επιτρέψει μια αναστροφή.