Η «ηγέτιδα» Τουρκία στον ΟΗΕ

Η πρόσφατη ομιλία του προέδρου της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών συνόψισε πολλά από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την τουρκική εξωτερική πολιτική των τελευταίων ετών.

Μπορεί ο τούρκος πρόεδρος να αναφέρθηκε ακροθιγώς στις διμερείς διαφορές με την Ελλάδα και το Κυπριακό, επαναλαμβάνοντας τις πάγιες θέσεις της χώρας του, ο πυρήνας της ομιλίας του πάντως απευθυνόταν στα κράτη του «παγκοσμίου Νότου» στον οποίο πλέον φαίνεται να τοποθετεί τη χώρα του. Οι χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, οι οποίες συγκροτούν εξάλλου και την πλειοψηφία των μελών του ΟΗΕ, βρίσκονται εδώ και πολλά έτη στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της τουρκικής διπλωματίας.

Αν και σε περιφερειακό επίπεδο η Τουρκία προτιμά συχνά τις μονομερείς ενέργειες και την προβολή ισχύος, στο επίπεδο του ΟΗΕ συμπεριφέρεται ως «μεσαία δύναμη» (middle power) και προσαρμόζει και τον λόγο της αναλόγως. Aντιδρά, λοιπόν, στα προνόμια των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας και επαναλαμβάνει το αίτημα για την αναθεώρηση της Χάρτας του ΟΗΕ ως προς τη σύνθεση και λειτουργία του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Μπορεί βεβαίως η απουσία της Ινδίας και έστω και μιας χώρας της Αφρικής ή της Λατινικής Αμερικής από την ομάδα των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας να τελεί όντως σε δυσαρμονία με τη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα. Οι διεθνείς ισορροπίες, ωστόσο, δεν επιτρέπουν οποιαδήποτε αλλαγή στο ορατό μέλλον.

Επομένως οι τουρκικές προτάσεις δεν εξυπηρετούν παρά την προσπάθεια θυματοποιήσεως του «παγκοσμίου Νότου» και την ανάδειξη του ηγετικού ρόλου της Τουρκίας στην εκπροσώπηση των υποτιθεμένων συμφερόντων του. Οι αυστηρές αναφορές κατά του Ισραήλ και της πολιτικής του στη Γάζα και εν γένει στη Μέση Ανατολή εξυπηρετούσαν τον ίδιο ακριβώς στόχο: την ανάδειξη της υποκρισίας και των δύο μέτρων και δύο σταθμών του δυτικού κόσμου στο Ουκρανικό και το Παλαιστινιακό, μιας κατηγορίας βεβαίως από την οποία δεν εξαιρείται ούτε η ίδια η Τουρκία.

Οι αναφορές του στην Ευρωπαϊκή Ενωση στο πλαίσιο της απουσίας της Τουρκίας από την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, αλλά και στην πρόσφατη «Συμφωνία της Μέκκας», καταδεικνύουν την πρόθεση της Τουρκίας να εκμεταλλευθεί το συγκριτικό της πλεονέκτημα· ότι διαθέτει έναν μεγάλο και ετοιμοπόλεμο στρατό και μια κυβέρνηση, η οποία δεν δεσμεύεται από το πολιτικό κόστος για να συμμετάσχει σε επιχειρήσεις που αφορούν τη διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, περιορίζει το εύρος των τουρκικών προσδοκιών. Μερικές μόλις εβδομάδες μετά την υπογραφή της «Συμφωνίας της Μέκκας», η απροθυμία της Τουρκίας να συνδράμει τη Σαουδική Αραβία εναντίον των πρωτοφανών επιθέσεων των Χούθι εντός της Υεμένης αλλά και της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαιώνει μάλλον όσους θεωρούσαν ότι είναι πολύ πρόωρο να γίνεται λόγος για την ανάδυση ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Και η αποτελεσματική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή άμυνα δεν είναι απλώς υπόθεση συμβάσεων εξοπλισμών. Προϋποθέτει σημαντικά βήματα από την Τουρκία για την επίλυση των διμερών ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού, αλλά και τoν αναπροσανατολισμό του στρατηγικού της δόγματος εντός των πλαισίων του ευρωπαϊκού.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ.