Εκπαιδευτικοί για Κινητά & Social Media: Θετικά τα πρώτα αποτελέσματα, αλλά οι απαγορεύσεις δεν αρκούν
Λιγότερους περισπασμούς στην τάξη, βελτίωση της οργάνωσης και περισσότερη δια ζώσης επικοινωνία μεταξύ των μαθητών αναδεικνύουν εκπαιδευτικοί ως τα οφέλη της απαγόρευσης της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, αν και επισημαίνουν ότι οι περιορισμοί από μόνοι τους δεν επαρκούν. Τα παραπάνω προκύπτουν από έρευνα σε περισσότερους από 340 εκπαιδευτικούς από όλη την Ελλάδα, την οποία διεξήγε η πρωτοβουλία «Live Without Bullying» του ΚΜΟΠ – Κέντρου Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου (SaferInternet4Kids) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Οι εκπαιδευτικοί στηρίζουν και την επικείμενη απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά, μέτρο που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με το «EU Kids Act».
Η έρευνα εξέτασε ευρέως την εφαρμογή και τον αντίκτυπο του μέτρου απαγόρευσης στους μαθητές της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, που ισχύει τα τελευταία δύο χρόνια στην Ελλάδα, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η σχολική κοινότητα και τις προτάσεις των εκπαιδευτικών για την πρόληψη και την υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας. Οι 342 συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί ήταν στην πλειονότητά τους γυναίκες, ηλικίας 46-55 ετών και εργάζονταν σε δημόσια δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια όλης της χώρας.
Περισσότεροι από δύο στους τρεις συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς δηλώνουν ότι το μέτρο της απαγόρευσης χρήσης κινητών τηλεφώνων εφαρμόζεται σε μεγάλο ή πολύ μεγάλο βαθμό στο σχολείο τους. Παράλληλα, πολλοί το συνδέουν με θετικές αλλαγές στην καθημερινή λειτουργία της τάξης. Συγκεκριμένα, το 73,1% των συμμετεχόντων παρατηρεί λιγότερους περισπασμούς κατά τη διάρκεια του μαθήματος, το 60,2% διαπιστώνει βελτίωση στην πειθαρχία και την οργάνωση της τάξης, το 55,9% θεωρεί ότι έχει αυξηθεί η δια ζώσης επικοινωνία μεταξύ των μαθητών και των μαθητριών, ενώ σχεδόν οι μισοί εκπαιδευτικοί (49,7%) εκτιμούν ότι έχει ενισχυθεί η προσοχή ή η συμμετοχή των μαθητών στο μάθημα.
Οι δυσκολίες παραμένουν
Η εφαρμογή του μέτρου, ωστόσο, εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Περισσότεροι από οκτώ στους δέκα εκπαιδευτικούς (81,3%) αναφέρουν ότι οι αντιδράσεις των μαθητών διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία τους. Το 75,7% εκτιμά ότι πολλά παιδιά εξακολουθούν να δυσκολεύονται να αποχωριστούν το κινητό τους κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.
Η εξάρτηση των μαθητών από τα κινητά αποτελεί βασικό παράγοντα που δυσχεραίνει την εφαρμογή του μέτρου, σύμφωνα με το 87,1% των εκπαιδευτικών. Επίσης, σχεδόν έξι στους δέκα (59,9%) έχουν παρατηρήσει ενδείξεις ψυχολογικής επιβάρυνσης μετά την εφαρμογή του μέτρου, όπως αυξημένο άγχος και δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση.
Επιπλέον, το 66,7% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι αρκετοί γονείς δυσκολεύονται να στηρίξουν την εφαρμογή του μέτρου, ενώ περισσότεροι από τους μισούς (57%) αναγνωρίζουν ότι και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην καθημερινή εφαρμογή και παρακολούθησή του.
Δεν αρκεί η απαγόρευση
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς παράλληλες δράσεις πρόληψης και εκπαίδευσης.
Οι εκπαιδευτικοί στη συντριπτική πλειοψηφία τους (93,6%) θεωρούν απαραίτητη την εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων, όπως η εκπαίδευση για υπεύθυνη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών, η ανάπτυξη εναλλακτικών δραστηριοτήτων στο σχολείο και η στενή συνεργασία με τους γονείς.
Παράλληλα, το 89,2% υποστηρίζει ότι η εκπαίδευση για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση των κινητών πρέπει να συνοδεύει κάθε περιοριστικό μέτρο.
Ευρεία στήριξη στην απαγόρευση των social media
Στην έρευνα τέθηκαν και ερωτήματα για την επικείμενη απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά, σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα βρίσκεται ψηλά στην ευρωπαϊκή και ελληνική ατζέντα.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την πρόταση «EU Kids Act», η οποία προβλέπει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο την απαγόρευση σε παιδιά κάτω των 13 ετών πρόσβασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, περιορισμένη πρόσβαση στις ηλικίες 13-15 ετών και δυνατότητα δημιουργίας προσωπικού λογαριασμού από την ηλικία των 15 ετών και μετά.
Στην ελληνική έρευνα του ΚΜΟΠ και του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου η μεγάλη πλειονότητα των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών (84,2%) θεωρεί ότι η επικείμενη γενική απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά θα συμβάλει θετικά στην προστασία τους.
Οι εκπαιδευτικοί υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι η επιτυχία της πολιτικής εξαρτάται και από πρόσθετες παρεμβάσεις. Εννιά στους δέκα ζητούν περισσότερη ενημέρωση και εκπαίδευση παιδιών και γονέων σχετικά με τους κινδύνους της αλόγιστης χρήσης του διαδικτύου, ενώ το 78,1% υποστηρίζει την ενίσχυση των εργαλείων γονικού ελέγχου και την εφαρμογή αυστηρών μηχανισμών επιβεβαίωσης ηλικίας για είσοδο των παιδιών στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Το 60,8% προτείνει να υπάρχει ανατροφοδότηση από τους ίδιους τους έφηβους σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
«Σαφής ευρωπαϊκή προτεραιότητα η προστασία των παιδιών»
«Η πανευρωπαϊκή κινητοποίηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο είναι αναγκαία, καθώς οι κίνδυνοι έχουν πλέον γίνει πολυδιάστατοι: από τον κυβερνοεκφοβισμό, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και την παραπληροφόρηση, έως την κοινωνική σύγκριση, την πίεση της αποδοχής, την υπερβολική χρήση και την εκμετάλλευση προσωπικών δεδομένων. Η προστασία των παιδιών αποτελεί πλέον σαφή ευρωπαϊκή προτεραιότητα», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η δρ Αντωνία Τορρένς, γενική διευθύντρια του ΚΜΟΠ και πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Οικογενειακών Οργανώσεων της Ευρώπης (COFACE Families Europe). Η κ. Τορρένς συμμετείχε στην ειδική ομάδα που συγκάλεσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με στόχο την παροχή συμβουλών προς την Κομισιόν σχετικά με την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, τους κινδύνους και τα οφέλη από τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων διαδικτυακών δραστηριοτήτων από τα παιδιά.
Ωστόσο, η κ. Τορρένς υπογραμμίζει ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν αρκεί. «Χρειάζεται ένας συνδυασμός σαφών περιορισμών και υποχρεώσεων για τις μεγάλες πλατφόρμες, όπως τα νέα μέτρα που δρομολογούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και ουσιαστικές παρεμβάσεις της Πολιτείας, ψηφιακή αγωγή στο σχολείο, εκπαίδευση γονέων και εκπαιδευτικών και κυρίως υπεύθυνη στάση και καλό παράδειγμα από όλους τους ενήλικες». Για το τελευταίο εξηγεί ότι «δεν μπορούμε να ζητάμε από τα παιδιά να αποσυνδεθούν, όταν οι ίδιοι οι ενήλικες αδυνατούμε να τους δείξουμε πώς να συνδεόμαστε με μέτρο». Η γενική διευθύντρια του ΚΜΟΠ συμπληρώνει ότι «τα παιδιά χρειάζονται επίσης ελκυστικές εναλλακτικές δραστηριότητες, ουσιαστική κοινωνική επαφή και ευκαιρίες να αναπτύξουν αυτορρύθμιση και κριτική σκέψη. Στόχος δεν είναι απλώς να προστατεύσουμε τα παιδιά από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά να τα ενδυναμώσουμε, ώστε να μπορούν να ζουν με ασφάλεια και υπευθυνότητα μέσα σε αυτόν».
Η δρ Παρασκευή Φραγκοπούλου, συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ αναφέρει από την πλευρά της ότι «η έρευνα δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τα υπάρχοντα μέτρα. Όμως, το μήνυμά τους προς την Πολιτεία είναι εξίσου σαφές: οι περιορισμοί δεν αρκούν χωρίς σταθερές και συστηματικές παρεμβάσεις. Χρειαζόμαστε περισσότερη εκπαίδευση για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας, ουσιαστική ενημέρωση παιδιών και γονέων και μια συνεκτική πολιτική ψηφιακής αγωγής που θα δίνει στα παιδιά όχι μόνο όρια, αλλά και τις δεξιότητες για να διαχειρίζονται υπεύθυνα την ψηφιακή τους ζωή».
Συστάσεις για αποτελεσματικά μέτρα
Η έρευνα διατυπώνει σειρά συστάσεων πολιτικής, με στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μέτρων και την προώθηση της υπεύθυνης χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών από τα παιδιά και τους εφήβους.
Μεταξύ άλλων, προτείνεται η ενίσχυση του ψηφιακού αλφαβητισμού και της υπεύθυνης χρήσης της τεχνολογίας μέσα από συστηματικές εκπαιδευτικές δράσεις, η ουσιαστική ενημέρωση και υποστήριξη γονέων και φροντιστών, η διαφοροποίηση των μέτρων ανά ηλικιακή ομάδα, η ανάπτυξη δημιουργικών εναλλακτικών δραστηριοτήτων στο σχολικό περιβάλλον που ενισχύουν την κοινωνική αλληλεπίδραση, όπως παιχνίδια και δραστηριότητες επαφής με τη φύση, και η ενσωμάτωση της ψυχολογικής υποστήριξης των μαθητών και των γονέων ως θεσμικό στοιχείο.