Μαργαρίτα Παπανδρέου: Η ιστορική αντίδραση του Ανδρέα όταν του ανακοίνωσε πως «θα διαδηλώσω για τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων»
Τον αγώνα της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ) για τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων, μέχρι την τελική νομοθετική ρύθμιση του 1986, περιέγραφε η Μαργαρίτα Παπανδρέου στο αυτοβιογραφικό της βιβλίο «Έρωτας και Εξουσία».
Διαβάστε ακόμα: Πέθανε η Μαργαρίτα Παπανδρέου σε ηλικία 102 ετών
Η ίδια, υπό την ιδιότητα της προέδρου της ΕΓΕ, αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες που ανέλαβε η οργάνωση, στις επαφές με την πολιτική και εκκλησιαστική ηγεσία, αλλά και στις δημόσιες κινητοποιήσεις των γυναικείων οργανώσεων.
Ιδιαίτερο και διαχρονικό ενδιαφέρον έχουν όσα έγραφε για τη συνάντηση με τον τότε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ, καθώς και για τη δική της συζήτηση με τον Ανδρέα Παπανδρέου πριν από τη διαδήλωση στο κέντρο της Αθήνας.
Η συνάντηση με τον Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου περιέγραφε την απόφαση της ΕΓΕ να συναντηθεί με την ηγεσία της Εκκλησίας, την οποία θεωρούσαν «φυσικό αντίπαλο» στο ζήτημα της νομιμοποίησης των εκτρώσεων.
Ατάραχος ο Αρχιεπίσκοπος
«Το 1985, η ΕΓΕ έδωσε μάχη την οποία και κέρδισε για τη νομιμοποίηση της έκτρωσης. (…) Κανονίσαμε μια συνάντηση με τον επικεφαλής του θεσμού που πιστεύαμε πως θα ήταν ο φυσικός μας αντίπαλος: της Εκκλησίας. (…) Έξι από τα μέλη του συμβουλίου μας έγιναν δεκτά με ζεστό και φιλόξενο τρόπο – σύμφωνα με την ελληνική παράδοση – στο σπίτι του αρχιεπισκόπου. (…) Μπήκαμε γρήγορα στο θέμα, “μακαριότατε”, είπε η Σου, που την εποχή εκείνη ήταν επικεφαλής της Γραμματείας Ισότητας, μιας προσθήκης του 1981 στην κυβερνητική δομή κατόπιν πίεσης των γυναικείων οργανώσεων, “ήρθαμε να συζητήσουμε μαζί σας για ένα θέμα που μας αφορά και που μπορεί να έρθει σύντομα για συζήτηση στη Βουλή. Πρόκειται για το ερώτημα της νομιμοποίησης των εκτρώσεων”. Ο αρχιεπίσκοπος παρέμεινε ατάραχος».
Εμεινε σιωπηλός
Σύμφωνα με την αφήγησή της, ο Σεραφείμ αναγνώρισε την αντίθεση της Εκκλησίας στην άμβλωση, αλλά παράλληλα αναφέρθηκε στην ανθρώπινη διάσταση του ζητήματος:
Τι θα έκανα αν ερχόταν η αδελφή μου…
«Έμεινε σιωπηλός για λίγο και ύστερα είπε: “Γνωρίζετε πως η έκτρωση αποκλείεται από τους θρησκευτικούς μας κανόνες. Ως επικεφαλής της Εκκλησίας, δεν μπορώ να πάρω διαφορετική θέση σ’ αυτό. Καταλαβαίνω βέβαια την ανθρώπινη πλευρά του θέματος. Όσο σας άκουγα, αναρωτιόμουν τι θα έκανα ως χωριατόπαιδο, αν ερχόταν η αδερφή μου και μου έλεγε πως ήταν έγκυος και πως ήταν αδύνατο να παντρευτεί τον πατέρα”.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνέχισε περιγράφοντας την υπόλοιπη συζήτηση:
«Αν και δεν είχαμε θίξει το ερώτημα με αυτήν τη διάσταση, ήταν φανερό πως είχαμε αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές του ηλικιωμένου αρχιεπισκόπου για να τον κάνουμε να σκέφτεται σοβαρά την πιθανότητα τερματισμού μιας εγκυμοσύνης.
Δεν ελέγχω όλο τον κλήρο
“Πρέπει να καταλάβετε πως δεν ελέγχω όλο τον κλήρο. Δεν μπορώ να τους στείλω μια εγκύκλιο που να τους απαγορεύει να έχουν αρνητική στάση”. Σταμάτησε σ’ αυτό το σημείο, σαν να έψαχνε τι θα πει στη συνέχεια. “Το καλύτερο που θα μπορούσα να κάνω είναι να μη δώσω καμία οδηγία… Απλώς ν’ αφήσω κάθε κληρικό και κάθε μέλος της εκκλησίας να αποφασίσει ανάλογα με τη συνείδησή του”.
Ο αναστεναγμός ανακούφισης
Αυτή ήταν η κατάληξη της δίωρης συζήτησής μας, κι αν υπάρχει κάτι σαν συλλογικός αναστεναγμός ανακούφισης, τον βγάλαμε όλες εκείνη τη στιγμή».
Ο αναστεναγμός του Ανδρέα
Η επόμενη κίνηση των γυναικείων οργανώσεων ήταν η δημόσια διαδήλωση. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου κατέγραψε στο βιβλίο της και τη συνομιλία που είχε με τον Ανδρέα Παπανδρέου, όταν του ανακοίνωσε την απόφαση να προχωρήσουν στην κινητοποίηση.
«Ένα πρωί, καθώς έτρωγα πρωινό με τον Ανδρέα, του είπα πως θα προχωρούσαμε με τη διαδήλωση. Προς τιμήν του, βγάζοντας έναν αναστεναγμό, είπε: “Κάνε ό,τι πρέπει να κάνεις…”».
Η διαδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή γυναικών από πολλές γυναικείες οργανώσεις. Όπως έγραψε η Μαργαρίτα Παπανδρέου:
«Γυναίκες απ’ όλες σχεδόν τις γυναικείες οργανώσεις πήραν μέρος στην πορεία που ξεκίνησε από τα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών και κατέληξε στη Βουλή, διακόπτοντας την κυκλοφορία.
Αρκετά εξουσιοδοτημένα μέλη μπήκαν στο κτήριο και επέδωσαν στην κυβέρνηση ένα ψήφισμα. (…) Λίγο μετά τη διαδήλωση, και κυρίως προκειμένου να αποφύγει μια τέτοια δοκιμασία, το ΠΑΣΟΚ εξήγγειλε πως θα έφερνε στη Βουλή έναν νόμο υπέρ της νομιμοποίησης. Η ημερομηνία είχε οριστεί για μετά τις εκλογές. Αυτό που καταφέραμε πάντως ήταν μια δημόσια δέσμευση για μια τέτοια νομοθετική πράξη».
Η νομοθετική ρύθμιση
Η νομοθετική διαδικασία ολοκληρώθηκε το 1986 με την ψήφιση του Ν. 1609/1986, «Τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης και προστασία της υγείας της γυναίκας», ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 86/Α/3-7-1986.