Ρωσία: Η νέα «super-app» που «απειλεί» το Telegram και η σύνδεσή της με το Κρεμλίνο

Εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο, εκατομμύρια Ρώσοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την ολοένα και μεγαλύτερη εξάπλωση της Max, μιας εφαρμογής που συνδυάζει υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων, ψηφιακών πληρωμών και πρόσβασης σε κρατικές υπηρεσίες.

Με το χαρακτηριστικό μωβ-μπλε εικονίδιό της, η Max προβάλλεται από τις ρωσικές αρχές ως μια «πατριωτική» εναλλακτική στις δημοφιλείς πλατφόρμες Telegram και WhatsApp. Γνωστοί καλλιτέχνες και δημόσια πρόσωπα συμμετέχουν στην προώθησή της, ενώ μέσα στο φετινό καλοκαίρι η εφαρμογή έγινε η δημοφιλέστερη υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία.

Η ρωσική «super-app»

Η Max αποτελεί προϊόν της VKontakte, της μεγαλύτερης ρωσικής εταιρείας κοινωνικής δικτύωσης, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το ρωσικό κράτος. Κατά πληροφορίες, μάλιστα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν διαθέτει έμμεση συμμετοχή στην εταιρεία.

Η εφαρμογή ακολουθεί το μοντέλο της λεγόμενης «super-app», μιας ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας που συγκεντρώνει διαφορετικές υπηρεσίες. Στο εσωτερικό της λειτουργούν δεκάδες «μικροεφαρμογές» για καθημερινές ανάγκες, από τραπεζικές συναλλαγές και επικοινωνία έως την πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες.

Το μοντέλο θυμίζει το WeChat της Κίνας, το οποίο έχει εξελιχθεί σε μια ολοκληρωμένη ψηφιακή πλατφόρμα και χρησιμοποιείται ευρέως σε ένα περιβάλλον αυξημένου κρατικού ελέγχου.

Η διαφορά είναι ότι, ενώ στην Κίνα τέτοιες ψηφιακές υποδομές αναπτύχθηκαν σταδιακά επί δεκαετίες, στη Ρωσία η Max επεκτάθηκε με ταχύτητα σε μια κοινωνία που μέχρι πρόσφατα είχε πολύ πιο ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Έρευνα αποκαλύπτει δυνατότητες παρακολούθησης

Νέα ψηφιακή ανάλυση ερευνητών, την οποία επικαλείται ο Guardian, καταγράφει, σύμφωνα με τους ίδιους, εκτεταμένες δυνατότητες παρακολούθησης στην εφαρμογή.

Η Ρόγια Ενσαφί, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, υποστήριξε ότι η Max μπορεί να λειτουργεί ως «πίσω πόρτα» προς ολόκληρο το οικοσύστημα των μικροεφαρμογών που είναι εγκατεστημένες στη συσκευή του χρήστη.

«Μελετούμε την κλιμάκωση του ελέγχου του διαδικτύου στη Ρωσία εδώ και μία δεκαετία. Αυτό που προσφέρει η Max είναι η πιο έξυπνη αλλά και η πιο τρομακτική τακτική που μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυταρχικές κυβερνήσεις για την παρακολούθηση των πολιτών τους», ανέφερε.

Κατά την ίδια, η Max θα μπορούσε να αποτελέσει «πρότυπο» για την ανάπτυξη ψηφιακού αυταρχισμού και σε άλλες χώρες.

Η ερευνητική ομάδα ανέφερε ότι, εξετάζοντας τη ρωσική έκδοση της εφαρμογής, διαπίστωσε πως η Max μπορεί να λαμβάνει στιγμιότυπα οθόνης της συσκευής χωρίς ενημέρωση του χρήστη, ακόμη και από το περιεχόμενο των μικροεφαρμογών.

Πρόσβαση σε δεδομένα και δυνατότητα εισαγωγής κώδικα

Παράλληλα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή μπορεί να έχει πρόσβαση σε δεδομένα που αποθηκεύονται στις μικροεφαρμογές, όπως μηνύματα και πληροφορίες πληρωμών, ενώ κάνουν λόγο και για δυνατότητα πλαστοπροσωπίας του χρήστη.

Ακόμη πιο σοβαρός είναι, σύμφωνα με την έρευνα, ο ισχυρισμός ότι η Max μπορεί να εισάγει κώδικα στις μικροεφαρμογές της, δυνατότητα που θεωρητικά θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ακόμη και για κυβερνοεπιθέσεις.

Η Ενσαφί διευκρίνισε, πάντως, ότι η Max δεν μπορεί να παραβιάσει εφαρμογές όπως το Telegram και το WhatsApp, εφόσον αυτές είναι ήδη εγκατεστημένες στη συσκευή.

Οι δύο συγκεκριμένες υπηρεσίες έχουν απαγορευτεί από τις ρωσικές αρχές.

Πίεση σε δημόσιους υπαλλήλους, φοιτητές και μαθητές

Η χρήση της Max έχει γίνει ουσιαστικά υποχρεωτική για πολλούς εργαζομένους σε κρατικές υπηρεσίες, δημόσιους οργανισμούς, πανεπιστήμια και σχολεία.

Δασκάλα στη Μόσχα δήλωσε στον Guardian ότι οι εκπαιδευτικοί ενημερώθηκαν από τη διεύθυνση του σχολείου πως όλες οι επικοινωνίες με γονείς, η αποστολή εργασιών και οι σχολικές ενημερώσεις θα γίνονται πλέον μέσω της εφαρμογής.

«Δεν υπάρχει πραγματικά επιλογή να πεις όχι, οπότε τελικά απλώς χρησιμοποιείς την εφαρμογή», ανέφερε.

Ανάλογη εμπειρία περιέγραψε φοιτητής στην Αγία Πετρούπολη, ο οποίος δήλωσε ότι εγκατέστησε τη Max λίγο πριν από την έναρξη της ακαδημαϊκής χρονιάς, καθώς ενημερώθηκε ότι χωρίς κωδικό QR που δημιουργείται μέσω της εφαρμογής ενδέχεται να μην έχει πρόσβαση σε πανεπιστημιακούς χώρους ή φοιτητικές εστίες.

«Όλα είναι για την εικόνα» λένε μέλη της ρωσικής ελίτ

Παρά την κρατική προώθηση, η Max δεν φαίνεται να έχει αντικαταστήσει πλήρως τις υπόλοιπες πλατφόρμες, ακόμη και στους κύκλους της ρωσικής ελίτ.

Πρόσωπο από τον στενό κύκλο του Κρεμλίνου δήλωσε ότι ο ίδιος και συνεργάτες του αγόρασαν δεύτερα κινητά τηλέφωνα αποκλειστικά για να εγκαταστήσουν τη Max, ενώ συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις βασικές συσκευές και τις εφαρμογές επικοινωνίας που προτιμούν.

«Είναι όλο για την εικόνα. Κανείς στην πολιτική πραγματικά δεν τη χρησιμοποιεί», ανέφερε υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Παράλληλα, η Max δεν έχει καταφέρει ακόμη να εκτοπίσει το Telegram ως βασική πηγή ενημέρωσης για εκατομμύρια Ρώσους. Τα δημόσια κανάλια ειδήσεων, που χρησιμοποιούνται από μέσα ενημέρωσης, bloggers και αξιωματούχους, παραμένουν πολύ πιο ανεπτυγμένα στη συγκεκριμένη πλατφόρμα.

Πολλοί χρήστες της Max αναφέρουν ότι η εφαρμογή μοιάζει αισθητικά και λειτουργικά με το Telegram, όμως οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα παραμένουν έντονες.

«Χρησιμοποιώντας τη Max αισθάνεσαι ότι ποτέ δεν ξέρεις ποιος άλλος μπορεί να παρακολουθεί», δήλωσε 34χρονος σύμβουλος επιχειρήσεων στη Μόσχα.

«Ξυπνητήρι» για τον ψηφιακό έλεγχο

Η Ρωσία κατάφερε να επιβάλει τη Max με ταχύτητα που προκαλεί ανησυχία, σύμφωνα με την Ενσαφί.

«Η Κίνα έφτασε στο σημερινό επίπεδο ψηφιακού αυταρχισμού μέσα σε 35 χρόνια. Η Ρωσία επέβαλε αυτούς τους περιορισμούς και οδήγησε τους πολίτες σε ένα ελεγχόμενο από το κράτος διαδίκτυο μέσα σε μόλις μία δεκαετία», ανέφερε.

«Ο κόσμος αλλάζει, οι υποδομές ιδιωτικής επικοινωνίας αλλάζουν και η επίθεση από αυταρχικές κυβερνήσεις είναι ιδιαίτερα επιθετική», πρόσθεσε.

Η Max και η VKontakte κλήθηκαν να σχολιάσουν τα ευρήματα της έρευνας, χωρίς μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ να έχει δοθεί απάντηση.