Κίνηση ματ ή πυροβολήσαμε τα πόδια μας; Πώς μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας η νέα σχέση με τον Καναδα

Πάντα στην αναμπουμπούλα ο λύκος χαίρεται και οι Βρυξέλλες αποφασίζουν σε μία στιγμή που οι παγκόσμιοι γεωπολιτικοί και οικονομικοί συσχετσιμοί αναδεύονται  να παίξουν  ένα χαρτί χωρίς προηγούμενο.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, απευθυνόμενη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, πέταξε το γάντι και κάλεσε τον Καναδά να γίνει το πρώτο «συνεργαζόμενο μέλος» (associate member) στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η βαρύτητα της στιγμής

Η εικόνα στη μεγάλη αίθουσα του Στρασβούργου ήταν ενδεικτική της βαρύτητας της στιγμής: ο Κάρνεϊ καταχειροκροτήθηκε, ενώ η Ευρώπη έδειξε έτοιμη να αγκαλιάσει έναν παραδοσιακό σύμμαχο που βλέπει τα παραδοσιακά του εμπορικά στηρίγματα να κλονίζονται μετά την κατάρρευση των εμπορικών συνομιλιών μεταξύ Οτάβας και Ουάσινγκτον και την επιβολή σαρωτικών δασμών από τις ΗΠΑ.

Αυτά είναι τα δεδομένα. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν εύστοχα αναλυτές, νομικοί κύκλοι αλλά και έγκυρες αναλύσεις σε εξειδικευμένες πλατφόρμες και ειδησεογραφικά δίκτυα όπως το BBC, το Diplomacy and Law και οι Financial Times, η ιδέα αυτή «γεννάει προς το παρόν περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις».

Είμαστε λίγο μακριά βέβαια…

Στις τρέχουσες Συνθήκες της ΕΕ, καθεστώς «συνεργαζόμενου μέλους» με αυτή τη μορφή απλώς δεν υφίσταται ούτε προβλέπεται ως προκαθορισμένο πακέτο δικαιωμάτων. Όπως σημειώνουν οι νομικοί αναλυτές, ενώ η «σύνδεση» (association) αποτελεί γενικά έναν καθιερωμένο μηχανισμό εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ (βάσει του άρθρου 217 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ΣΛΕΕ), ο Καναδάς ούτε πρόκειται να γίνει πλήρες μέλος της Ένωσης ούτε η γεωγραφική του θέση επιτρέπει την κλασική ευρωπαϊκή ένταξη.

Ο ίδιος ο Μαρκ Κάρνεϊ έσπευσε να διευκρινίσει ότι η χώρα του δεν επιδιώκει την κανονική ένταξη, αλλά μια ειδική, διακριτή συμμαχία.

Παρόλα αυτά, πίσω από τους εντυπωσιακούς τίτλους και το θεσμικό κενό, η πρόταση αυτή κρύβει μια βαθύτατη στρατηγική αναδιάταξη.

Η όλη εξέλιξη, μάλιστα, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση του Λευκού Οίκου. O Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε δημοσίως την προτεινόμενη συμφωνία καταγέλαστη, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε ακόμη πιο σκληρά μέτρα, συμπεριλαμβανομένου ενός συνολικού φρεναρίσματος του εμπορίου ή βαρέων δασμών προς τις εμπλεκόμενες πλευρές αν η σύσφιξη αυτή προχωρήσει.

Παρά τις απειλές, οι Βρυξέλλες δείχνουν αποφασισμένες να προχωρήσουν.

Τι σημαίνει όμως στην πράξη αυτή η «συμμαχία για το μέλλον» (Alliance for the Future) πέρα από τις πανηγυρικές δηλώσεις και τα νομικά αινίγματα;

Άμυνα και βιομηχανία

Στον κρίσιμο τομέα της άμυνας και της βιομηχανίας, η Ευρώπη και ο Καναδάς προχωρούν σε ριζική σύσφιξη, χτίζοντας πάνω στην πρόσφατη πολιτική συμφωνία ασφάλειας και άμυνας. Σύμφωνα με τα σχέδια που παρουσιάστηκαν, οι αμυντικές βιομηχανικές βάσεις των δύο πλευρών πρόκειται να ενσωματωθούν στενότερα.

Κοινή έρευνα

Αυτό μεταφράζεται σε κοινή έρευνα, παραγωγή και διακίνηση στρατιωτικού υλικού, μια ανάγκη επιτακτική σε μια εποχή που η ασφάλεια στη Δύση δοκιμάζεται πολλαπλά. Παράλληλα, η Αρκτική αναδεικνύεται σε «εμβληματικό κοινό έργο».

Καθώς οι πάγοι λιώνουν και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός με τη Ρωσία και την Κίνα οξύνεται σε αυτόν τον πλούσιο σε πόρους υδάτινο δρόμο, η Ευρώπη και ο Καναδάς θα συντονίσουν από κοινού τις περιπολίες, την τεχνολογική επιτήρηση και τους κανόνες ασφαλείας.

Οικονομία και ενέργεια

Στο πεδίο της οικονομίας, της ενέργειας και της πράσινης μετάβασης, τα οφέλη για τους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις είναι δυνητικά τεράστια, λειτουργώντας ως ασπίδα απέναντι στους εμπορικούς πολέμους.

Τεράστια αποθέματα

Ο Καναδάς διαθέτει τεράστια, ανεξάντλητα αποθέματα σε κρίσιμα ορυκτά και μέταλλα μπαταριών (όπως λίθιο, νικέλιο και κοβάλτιο), τα οποία είναι απολύτως απαραίτητα για την αυτοκινητοβιομηχανία, την τεχνολογία αιχμής και την ενεργειακή μετάβαση της Γηραιάς Ηπείρου.

Για τους Ευρωπαίους, η στενότερη αυτή διασύνδεση εξασφαλίζει σταθερές ροές πρώτων υλών, σπάζοντας τις επικίνδυνες εξαρτήσεις από μονοπώλια ή ασταθείς αγορές τρίτων χωρών και αποτρέποντας μελλοντικές ενεργειακές κρίσεις που εκτινάσσουν το κόστος ζωής.

Τεχνολογική Συμμαχία

Την ίδια στιγμή, οι δύο πλευρές σχεδιάζουν μια ισχυρή «Τεχνολογική Συμμαχία» (tech alliance), εστιάζοντας στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), την κυβερνοασφάλεια, την κβαντική πληροφορική και την «έξυπνη μεταποίηση».

Αυτό σημαίνει κοινούς κανόνες, ανταλλαγή τεχνογνωσίας υψηλού επιπέδου και συνεργασία πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, επιτρέποντας στην ευρωπαϊκή οικονομία να σταθεί με αξιώσεις στον παγκόσμιο τεχνολογικό πόλεμο.

Είμαστε και Καναδοί πολίτες

Ωστόσο, νομικοί αναλυτές υπενθυμίζουν ότι μια τέτοια συνεργασία δεν συνεπάγεται αυτόματα δικαιώματα αυτόματης εγκατάστασης ή πλήρους πρόσβασης στην αγορά εργασίας για τους πολίτες χωρίς ξεχωριστές ρυθμίσεις: για παράδειγμα, η καναδική υπηκοότητα δεν μετατρέπεται αυτόματα σε ευρωπαϊκή ιθαγένεια ούτε παρέχει άνευ όρων δικαιώματα διαμονής και εργασίας σε όλη την ΕΕ βάσει του άρθρου 20 της ΣΛΕΕ, εκτός εάν προβλεφθεί ρητά από ειδικές διμερείς συμφωνίες κινητικότητας.

Θυμάστε τη CETA;

Βέβαια, οι προκλήσεις παραμένουν ορατές. Ο Καναδάς ξεκαθαρίζει ότι δεν επιδιώκει την πλήρη ένταξη —κάτι που θα σήμαινε εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας—, αλλά θέλει να «κουμπώσει» όσο πιο στενά γίνεται με την ΕΕ. Από την άλλη, το γεγονός ότι ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να καθυστερούν ακόμη και την πλήρη επικύρωση της παλαιότερης εμπορικής συμφωνίας (CETA), αποδεικνύει ότι η μετατροπή μιας φιλόδοξης πολιτικής ιδέας σε λειτουργική πραγματικότητα μέσω διεθνών συνθηκών (άρθρο 218 ΣΛΕΕ) δεν θα είναι περίπατος, με το BBC να σημειώνει χαρακτηριστικά ότι η όλη διαδικασία, ακόμη κι αν συμφωνηθεί, ενδέχεται να διαρκέσει χρόνια.