Διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα για υδρογονάνθρακες: Η σημασία τους για την ενεργειακή ανάπτυξη της Κύπρου
Κείμενο: Μιχάλης Ζαντής *
Ο τομέας των υδρογονανθράκων αποτελεί έναν από τους πλέον απαιτητικούς τομείς της βιομηχανίας, καθώς συνδυάζει σύνθετες τεχνολογικές εφαρμογές, σημαντικές περιβαλλοντικές παραμέτρους και υποδομές μεγάλης κλίμακας, σε ένα σχετικά επικίνδυνο εργασιακό περιβάλλον.
Η ασφαλής και αξιόπιστη λειτουργία τέτοιων εγκαταστάσεων προϋποθέτει κοινά αποδεκτές τεχνικές απαιτήσεις και σαφείς κανόνες για τον σχεδιασμό, την κατασκευή, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και τη συντήρησή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Διεθνή Πρότυπα που εκπονούνται από την ISO/TC 67 – Oil and gas industries including lower carbon energy και υιοθετούνται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο από την CEN/TC 12 – Oil and gas industries including lower carbon energy.
Ποια είναι η ISO/TC 67
Η ISO/TC 67 είναι η Διεθνής Τεχνική Επιτροπή Τυποποίησης που έχει ως αντικείμενο την τυποποίηση στον τομέα της βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την ενέργεια χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος. Το πεδίο εργασιών της καλύπτει, μεταξύ άλλων, τον εξοπλισμό γεωτρήσεων και παραγωγής, τα συστήματα μεταφοράς μέσω αγωγών, τις εγκαταστάσεις παραγωγής, μεταφοράς και αποθήκευσης υγροποιημένων αερίων, τις υπεράκτιες κατασκευές, καθώς και εγκαταστάσεις για κρυογενικά υγροποιημένα αέρια.
Η Επιτροπή διαθέτει ένα εκτεταμένο Πρόγραμμα Εργασίας και έχει αναπτύξει πλήθος Διεθνών προτύπων και άλλων τυποποιητικών εγγράφων. Τα πρότυπα αυτά αποτελούν προϊόν διεθνούς τεχνικής συνεργασίας και ενσωματώνουν την τεχνογνωσία εμπειρογνωμόνων από χώρες και οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα.
Από τον ISO στην Ευρώπη μέσω της CEN
Ιδιαίτερα σημαντική για την Ευρώπη είναι η συνεργασία μεταξύ ISO και CEN στο πλαίσιο της Συμφωνίας της Βιέννης (Vienna Agreement). Στην περίπτωση του τομέα των υδρογονανθράκων, η CEN/TC 12 συνεργάζεται στενά με την ISO/TC 67 και σημαντικό μέρος της Ευρωπαϊκής τυποποιητικής εργασίας βασίζεται στην υιοθέτηση των Διεθνών προτύπων της ISO/TC 67 ως Ευρωπαϊκών Προτύπων (EN ISO).
Η διαδικασία αυτή έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα – ένα πρότυπο που αναπτύσσεται σε Διεθνές επίπεδο από τον ISO μπορεί, μετά την υιοθέτησή του από την CEN, να αποτελέσει ενιαίο Ευρωπαϊκό Πρότυπο και στη συνέχεια να υιοθετηθεί ως Εθνικό πρότυπο από τα κράτη-μέλη της CEN. Για παράδειγμα, το ISO 19901-1:2015 Petroleum and natural gas industries – Specific requirements for offshore structures – Part 1: Metocean design and operating considerations, εκπονήθηκε από την ISO/TC 67 και υιοθετήθηκε από την CEN/TC 12 ως ΕΝ ISO 19901-1:2015. Στη συνέχεια, υιοθετήθηκε από τον Κυπριακό Οργανισμό Τυποποίησης (CYS) ως Εθνικό, CYS ΕΝ ISO 19901-1:2015.
Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η ανάγκη διαφορετικών Εθνικών τεχνικών απαιτήσεων και δημιουργείται ένα κοινό τεχνικό υπόβαθρο για τη βιομηχανία σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Γιατί είναι σημαντικά τα πρότυπα για την Κύπρο
Η σημασία των προτύπων αυτών είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Κύπρο, λόγω της ανάπτυξης δραστηριοτήτων που συνδέονται με την έρευνα και αξιοποίηση υδρογονανθράκων, τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις, τις υποδομές φυσικού αερίου, τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και επεξεργασίας και, ευρύτερα, τη δημιουργία ενός ενεργειακού οικοσυστήματος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εφαρμογή Διεθνώς αναγνωρισμένων τεχνικών προτύπων προσφέρει ένα κοινό σημείο αναφοράς για:
- τον σχεδιασμό και την κατασκευή εγκαταστάσεων και εξοπλισμού
- την επιλογή και τις τεχνικές απαιτήσεις των υλικών
- τις σωληνώσεις και τους αγωγούς μεταφοράς,
- τον εξοπλισμό γεώτρησης και παραγωγής,
- τις υπεράκτιες κατασκευές,
- τις διαδικασίες συγκόλλησης και μη καταστροφικών ελέγχων
- την πρόληψη και αντιμετώπιση της διάβρωσης-
- την αξιοπιστία και ακεραιότητα εξοπλισμού
- τη διαχείριση κινδύνων
- τη λειτουργική ασφάλεια και
- τη συντήρηση και διαχείριση της ακεραιότητας των εγκαταστάσεων.
Η χρήση κοινών τεχνικών προδιαγραφών είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντική για την Κύπρο επειδή οι μεγάλες ενεργειακές υποδομές υλοποιούνται συχνά από διεθνείς εταιρείες και προμηθευτές. Η αναφορά σε ISO και EN ISO πρότυπα δημιουργεί ένα κοινά κατανοητό τεχνικό “λεξιλόγιο” μεταξύ μελετητών, κατασκευαστών, προμηθευτών, επιθεωρητών, φορέων πιστοποίησης και Αρμόδιων Αρχών.
Πρότυπα και Ευρωπαϊκή Νομοθεσία
Ένα σημαντικό σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση είναι η σχέση μεταξύ προτύπων και νομοθεσίας.
Τα πρότυπα, ως γενικός κανόνας, είναι εθελοντικά. Ωστόσο, η σημασία τους αλλάζει όταν η Ευρωπαϊκή Νομοθεσία παραπέμπει σε συγκεκριμένα εναρμονισμένα πρότυπα. Σε αυτή την περίπτωση, η συμμόρφωση με τα σχετικά πρότυπα μπορεί να παρέχει τεκμήριο συμμόρφωσης με τις αντίστοιχες ελάχιστες απαιτήσεις της Νομοθεσίας.
Παράδειγμα, για την Οδηγία 2014/68 για τον Εξοπλισμό υπό Πίεση (Pressure Equipment Directive – PED), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει κατάλογο εναρμονισμένων προτύπων που εκπονούνται προς υποστήριξη της Οδηγίας. Η συμμόρφωση του εξοπλισμού ή των συγκροτημάτων με τα σχετικά εναρμονισμένα πρότυπα, παρέχει τεκμήριο συμμόρφωσης με τις αντίστοιχες ουσιώδεις απαιτήσεις ασφάλειας.
Ανάλογη σχέση υπάρχει και με άλλες Οδηγίες και Κανονισμούς, όπως η Οδηγία 2014/34 (ATEX) για τον εξοπλισμού για χρήση σε Εκρήξιμες Ατμόσφαιρες και o Κανονισμός 2023/1230 για τα Μηχανήματα (Machinery Regulation). Και σε αυτές τις περιπτώσεις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει τα εναρμονισμένα πρότυπα που υποστηρίζουν τις απαιτήσεις της εν λόγω Οδηγίας και Κανονισμού.
Επομένως, δεν είναι ορθό να θεωρείται ότι κάθε ISO ή EN πρότυπο είναι υποχρεωτικό. Η υποχρέωση εξαρτάται από το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο, το αν ένα πρότυπο είναι εναρμονισμένο αλλά και από τυχόν
απαιτήσεις αδειοδότησης, τεχνικές προδιαγραφές έργων, συμβάσεις ή απαιτήσεις του ιδιοκτήτη μιας εγκατάστασης.
Για μια χώρα όπως η Κύπρος, η ορθή παρακολούθηση αυτής της σχέσης μεταξύ Ευρωπαϊκής Νομοθεσίας – Ευρωπαϊκών Προτύπων – Διεθνών Προτύπων είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα όταν σχεδιάζονται και αδειοδοτούνται νέες ενεργειακές υποδομές.
Ο ρόλος του CYS
Σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος του Κυπριακού Οργανισμού Τυποποίησης (CYS).
Ο CYS δεν περιορίζεται στην υιοθέτηση των Ευρωπαϊκών και Διεθνών Προτύπων ως Κυπριακών Προτύπων. Μέσω της συμμετοχής Κυπρίων εμπειρογνωμόνων στις αντίστοιχες Ευρωπαϊκές και Διεθνείς Τεχνικές Επιτροπές Τυποποίησης, δίνεται η δυνατότητα στη χώρα μας να παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις, να μεταφέρει τις Εθνικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες και να συμμετέχει στη διαμόρφωση των ίδιων των προτύπων.
Στον τομέα των υδρογονανθράκων, ο CYS έχει αναλάβει από το 2015, από κοινού με τον Ολλανδικό Οργανισμό Τυποποίησης (NEN), τη διαχείριση της Γραμματείας της CEN/TC 12. Η ενεργός συμμετοχή του CYS εκτείνεται και πέραν της Γραμματειακής υποστήριξης. Ο Οργανισμός συμμετέχει με εκπροσώπους και εμπειρογνώμονες και σε άλλες σχετικές Τεχνικές Επιτροπές και Ομάδες Εργασίας, γεγονός που επιβεβαιώνει την ενεργό παρουσία της Κύπρου στη Διεθνή και Ευρωπαϊκή τυποποίηση του τομέα γενικότερα.
Η παρουσία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, διότι επιτρέπει στην Κύπρο να μην είναι απλώς “χρήστης” προτύπων που εκπονούνται αλλού, αλλά να συμμετέχει στη διαδικασία διαμόρφωσης των τεχνικών προδιαγραφών που θα χρησιμοποιηθούν στις υποδομές του μέλλοντος.
Από την Κύπρο στην Παγκόσμια Τυποποίηση
Η σημασία αυτής της συμμετοχής γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν ένας Κύπριος εμπειρογνώμονας συμμετέχει απευθείας στις εργασίες της ISO/TC 67 και παράλληλα έχει θεσμικό ρόλο στην CEN/TC 12.
Η επόμενη συνεδρίαση της ISO/TC 67 έχει προγραμματιστεί για τον προσεχή Οκτώβριο στο Edmonton του Καναδά και στη συνεδρίαση η Κύπρος θα εκπροσωπηθεί με Λειτουργό του CYS, o οποίος παράλληλα ασκεί και τα καθήκοντα του Γραμματέα της CEN/TC 12. Η εκπροσώπηση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ενεργού παρουσίας της Κύπρου σε ένα διεθνές τεχνικό φόρουμ που διαμορφώνει πρότυπα με άμεση σχέση με τον ενεργειακό τομέα και τις υποδομές υδρογονανθράκων.
Η συνεδρίαση της ISO/TC 67 αυτή τη χρονιά αποκτά επιπλέον ενδιαφέρον καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή διευρύνει το αντικείμενό της ώστε να λαμβάνει υπόψη και τις εξελίξεις σε τεχνολογίες χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος, ενώ παράλληλα εξετάζονται ζητήματα όπως το υδρογόνο, η αμμωνία, η λειτουργική ακεραιότητα, η διάβρωση και η ενεργειακή μετάβαση.
Η Τυποποίηση ως Επένδυση στην Ενεργειακή Ασφάλεια
Για την Κύπρο, η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή και Διεθνή τυποποίηση δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική ή τεχνική διαδικασία. Αποτελεί επένδυση στην ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη των ενεργειακών υποδομών.
Η αξιοποίηση Διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία υποδομών που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται με κοινά αποδεκτές τεχνικές απαιτήσεις, διευκολύνοντας παράλληλα τη συνεργασία με διεθνείς εταιρείες, την προμήθεια εξοπλισμού και την αξιολόγηση της συμμόρφωσης.
Ταυτόχρονα, η ενεργός συμμετοχή της Κύπρου στις διαδικασίες ανάπτυξης των προτύπων δίνει τη δυνατότητα να λαμβάνονται υπόψη, όπου αυτό είναι τεχνικά και κανονιστικά εφικτό, οι ιδιαιτερότητες της χώρας μας, της Ανατολικής Μεσογείου και των υποδομών που αναπτύσσονται στην περιοχή.
Η τυποποίηση, επομένως, δεν είναι μόνο η έκδοση ενός τεχνικού εγγράφου. Είναι ένας μηχανισμός μεταφοράς τεχνογνωσίας, διαχείρισης κινδύνων και δημιουργίας κοινών κανόνων που επιτρέπουν στη βιομηχανία να λειτουργεί με μεγαλύτερη ασφάλεια, αξιοπιστία και συνέπεια.
Για την Κύπρο που επιδιώκει να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, η ενεργός παρουσία του CYS στην ISO/TC 67 και στην CEN/TC 12, άλλα και στις άλλες Τεχνικές Επιτροπές σχετικές με τη βιομηχανία πετρελαίου και αερίου, αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Μέσα από αυτή τη συμμετοχή, η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει στη διαμόρφωση των τεχνικών προδιαγραφών και των απαιτήσεων που θα στηρίξουν τις ενεργειακές υποδομές του αύριο.
* Ο Μιχάλης Ζαντής είναι πτυχιούχος στον κλάδο των Μηχανολογικών Εγκαταστάσεων Κτιρίων και εργάζεται ως Λειτουργός Τυποποίησης στον Τομέα Μηχανολογίας του Κυπριακού Οργανισμού Τυποποίησης (CYS).