Τσαταλχογιούκ: Βρέθηκαν 8 σκελετοί βρεφών δίπλα στο «Σπίτι των Νεκρών» – Τι αποκαλύπτει η ανακάλυψη 9.000 ετών

Αρχαιολογική ανακάλυψη στο Τσαταλχογιούκ της κεντρικής Μικράς Ασίας φέρνει στο φως σημαντικά στοιχεία για τις κοινωνικές αλλαγές που σημειώθηκαν στον εμβληματικό νεολιθικό οικισμό πριν από 9.000 χρόνια.

Ο εντοπισμός οκτώ βρεφικών σκελετών δίπλα σε ένα ιδιόμορφο ταφικό συγκρότημα, γνωστό ως «Σπίτι των Νεκρών», προσφέρει νέα δεδομένα σχετικά με τον τρόπο που οι κάτοικοι της περιοχής οργάνωναν τις τελετουργίες και τον κοινοτικό τους χώρο.

Το συγκεκριμένο εύρημα σηματοδοτεί μια καθοριστική καμπή στην εξέλιξη της προϊστορικής κοινότητας, καταδεικνύοντας μια ριζική αλλαγή στις ταφικές πρακτικές των τελευταίων κατοίκων της πόλης.

Αρχαιολόγοι στο Τσαταλχογιούκ εντόπισαν τα κατάλοιπα οκτώ βρεφών, κανένα εκ των οποίων δεν ξεπερνούσε τους έξι μήνες, δίπλα στο ασυνήθιστο ταφικό συγκρότημα που χαρακτηρίζεται ως «Σπίτι των Νεκρών».

Η ανακάλυψη αυτή προέρχεται από τμήμα του οικισμού ηλικίας 9.000 ετών, φωτίζοντας μια εντυπωσιακή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι τελευταίοι νεολιθικοί κάτοικοί του διαχειρίζονταν τον θάνατο, τις τελετουργίες και τον κοινοτικό χώρο.

Οι ταφές των βρεφών εντοπίστηκαν στην Ανατολική Περιοχή του ανατολικού τύμβου, στο μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO στην πεδιάδα του Ικονίου.

Η περιοχή φαίνεται να κατοικήθηκε στους τελευταίους αιώνες χρήσης του Ανατολικού Τύμβου, λίγο πριν η εγκατάσταση μετατοπιστεί προς τον γειτονικό Δυτικό Τύμβο. Το ιδιαίτερο αρχαιολογικό πλαίσιο της ανακάλυψης προσδίδει στη σημασία της.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του Τσαταλχογιούκ, οι νεκροί δεν διαχωρίζονταν από τους ζωντανούς, καθώς οι κάτοικοι έθαβαν συγγενείς κάτω από τα δάπεδα και τις υπερυψωμένες πλατφόρμες των σπιτιών όπου εξακολουθούσαν να διαμένουν.

Οι πρόσφατες ανασκαφές στο ανατολικό τμήμα του τύμβου αποκαλύπτουν, ωστόσο, ένα συγκρότημα κτιρίων που προοριζόταν για μη οικιακές δραστηριότητες.

Οι ανασκαφείς έδωσαν σε μία από αυτές τις δομές το όνομα «Σπίτι των Νεκρών», καθώς εντόπισαν 18 ανθρώπινες ταφές στα μικρά εσωτερικά της διαμερίσματα.

Σύμφωνα με τον διευθυντή ανασκαφών του Τσαταλχογιούκ, καθηγητή Αλί Οζάν, το συγκρότημα δεν φαίνεται να εξυπηρετούσε καθημερινές οικιακές ανάγκες. Οι ταφές εντοπίστηκαν σε θαλάμους που συνδέονται με μια δομή οργανωμένη γύρω από έναν ανοιχτό χώρο.

Οι οκτώ βρεφικοί σκελετοί εντοπίστηκαν ακριβώς δίπλα σε αυτό το συγκρότημα. Η ανθρωπολογική εξέταση έδειξε ότι όλα τα κατάλοιπα ανήκαν σε μωρά, με το μεγαλύτερο να υπολογίζεται μόλις έξι μηνών.

Οι ερευνητές μελετούν τα κατάλοιπα και το αρχαιολογικό τους πλαίσιο, ώστε να κατανοήσουν τι ακριβώς συνέβαινε σε αυτό το τμήμα του οικισμού κατά την τελευταία φάση του Τσαταλχογιούκ.

Το «Σπίτι των Νεκρών» έχει ήδη αναγνωριστεί ως Κτίριο 173, το οποίο σε ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις ερμηνεύεται ως οστεοφυλάκιο ή νεκρικός οίκος.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Άνταμ Μιτσκιέβιτς του Πόζναν αναφέρουν ότι το κτίριο δεν λειτουργούσε ως συμβατική κατοικία. Το εσωτερικό του μεταβαλλόταν με την πάροδο του χρόνου, διαιρούμενο σταδιακά σε μικρότερα δωμάτια ή θαλάμους, ορισμένα εκ των οποίων συνδέονταν με ανθρώπινες ταφές.

Αυτό καθιστά το κτίριο ασυνήθιστο ακόμη και για το Τσαταλχογιούκ, έναν οικισμό γνωστό για τη διατήρηση των νεκρών σε στενή εγγύτητα με τους ζωντανούς.

Ταφικές πρακτικές και κοινωνική οργάνωση στο Τσαταλχογιούκ

Εκατοντάδες ταφές που έχουν ανασκαφεί στο Τσαταλχογιούκ δείχνουν ότι ο θάνατος ήταν στενά συνδεδεμένος με την οικιακή ζωή. Μελέτη του 2025 επισημαίνει ότι τα ανθρώπινα κατάλοιπα τοποθετούνταν συνήθως κάτω από τα δάπεδα και τις πλατφόρμες των σπιτιών, συχνά όσο αυτά κατοικούνταν.

Οι ενήλικες ταφές βρίσκονταν κυρίως κάτω από υπερυψωμένες πλατφόρμες, ενώ τα βρέφη και τα πολύ μικρά παιδιά μπορούσαν να ταφούν σε διάφορα σημεία μέσα στα σπίτια.

Η βιοαρχαιολογική έρευνα έχει καταγράψει εκατοντάδες άτομα από την τοποθεσία, με τις περισσότερες πρωτογενείς ταφές να αφορούν σώματα τοποθετημένα σε εμβρυϊκή στάση μέσα σε λάκκους κάτω από τα οικιακά δάπεδα.

Αντί για απομακρυσμένα νεκροταφεία, οι κάτοικοι ενσωμάτωναν τους νεκρούς στην αρχιτεκτονική της καθημερινής ζωής. Ένα κτίριο αφιερωμένο αποκλειστικά στους νεκρούς αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία.

Στην απέναντι πλευρά του ανοιχτού χώρου, εντοπίστηκε ένα ακόμη ασυνήθιστο κτίριο. Οι πλατφόρμες, ο διάκοσμος των τοίχων, τα κέρατα ζώων και τα πήλινα ανάγλυφα οδήγησαν τους αρχαιολόγους να εξετάσουν αν είχε τελετουργικό χαρακτήρα.

Η δομή αυτή, γνωστή ως Κτίριο 174, περιλάμβανε πολυάριθμες πλατφόρμες και θρανία, μαζί με διακοσμημένα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Οι ερευνητές τη θεωρούν μοναδική ανακάλυψη στο πλαίσιο των πολυετών ανασκαφών, καθώς παρόμοιο κτίριο δεν είχε τεκμηριωθεί τα προηγούμενα τριάντα χρόνια.

Παρουσίαση σε συνέδριο από τον Αρκάντιους Μαρτσίνιακ περιγράφει την Ανατολική Περιοχή των τελευταίων αιώνων του Τσαταλχογιούκ ως μη οικιστική ζώνη, χτισμένη γύρω από μια μεγάλη ανοιχτή πλατεία.

Η περιοχή αυτή περιλάμβανε ένα νεκρικό κτίριο, μια τελετουργική δομή και ακόμη ένα κτίριο με ασυνήθιστη συγκέντρωση εσκεμμένα τοποθετημένων αντικειμένων. Αυτό το πλαίσιο αλλάζει τον τρόπο κατανόησης των οκτώ βρεφικών ταφών.

Οι ταφές δεν εντοπίστηκαν απλώς δίπλα σε ένα ακόμη νεολιθικό σπίτι, αλλά σε ένα σύμπλεγμα κτιρίων που σχετίζεται με τον θάνατο, τις τελετές και δραστηριότητες εκτός της συνηθισμένης οικιακής ζωής.

Μετασχηματισμός του οικισμού πριν την εγκατάλειψη

Τα ευρήματα χρονολογούνται σε μια κρίσιμη περίοδο για το Τσαταλχογιούκ. Ο Οζάν αναφέρει ότι το ανασκαμμένο τμήμα της Ανατολικής Περιοχής κατοικήθηκε γύρω στο 6250 π.Χ.

Για σύντομο διάστημα, η δραστηριότητα στον Ανατολικό Τύμβο συνέπεσε χρονικά με τον αναδυόμενο Δυτικό Τύμβο, προτού ο ανατολικός οικισμός εγκαταλειφθεί.

Η UNESCO χρονολογεί την κύρια νεολιθική κατοίκηση του Ανατολικού Τύμβου μεταξύ 7400 και 6200 π.Χ., ενώ ο Δυτικός Τύμβος διατηρεί τη συνέχεια του οικισμού κατά τη Χαλκολιθική περίοδο.

Ο ανατολικός τύμβος περιλαμβάνει 18 κύρια στρώματα κατοίκησης και διατηρεί τα χαρακτηριστικά, πυκνοδομημένα σπίτια από πλιθιά που χαρακτηρίζουν το Τσαταλχογιούκ.

Ωστόσο, κατά τους τελευταίους αιώνες του οικισμού, το οικείο αστικό μοτίβο άρχισε να αλλάζει. Οι πυκνοκατοικημένες περιοχές έδιναν τη θέση τους σε διαχωρισμένα και εξειδικευμένα κτίρια.

Το «Σπίτι των Νεκρών», η γειτονική τελετουργική δομή και οι οκτώ βρεφικές ταφές αποτελούν ενδεχομένως μέρος μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης της ζωής στο Τσαταλχογιούκ, λίγο πριν ο νεολιθικός οικισμός μετατοπιστεί δυτικότερα.

Παρά τα νέα ευρήματα, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα γιατί οκτώ πολύ μικρά παιδιά θάφτηκαν μαζί σε αυτή τη συγκεκριμένη τοποθεσία, αν οι θάνατοί τους σχετίζονταν μεταξύ τους ή πώς οι τάφοι τους συνδέονταν χρονικά με το ταφικό συγκρότημα.

Οι απαντήσεις αναμένονται από περαιτέρω αρχαιολογική και ανθρωπολογική ανάλυση.a

Πηγή: Arkeonews.net