Αλλάζει (και) στην Ελλάδα το ημερολόγιο των διακοπών
Το ημερολόγιο των διακοπών αρχίζει να αλλάζει. Ο Ιούλιος και ο Αύγουστος παραμένουν αδιαμφισβήτητα οι πρωταγωνιστές του ελληνικού καλοκαιριού, όμως γύρω τους μεγαλώνει σταθερά μια δεύτερη τουριστική ζώνη: ο Απρίλιος και ο Μάιος από τη μία πλευρά, ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος από την άλλη.
Πίσω από τη μεταβολή αυτή βρίσκονται πολλοί παράγοντες: χαμηλότερες τιμές εκτός αιχμής, λιγότερος συνωστισμός, περισσότερες αεροπορικές συνδέσεις, αλλαγές στις ταξιδιωτικές συνήθειες. Ομως, τα τελευταία χρόνια, στην εξίσωση έχει προστεθεί εμφατικά ένας ακόμη: η κλιματική κρίση και οι ακραίες θερμοκρασίες του μεσογειακού καλοκαιριού.
Σύμφωνα με έρευνα της European Travel Commission (ETC), το 75% των ευρωπαίων ταξιδιωτών δηλώνει ότι οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες – από τους καύσωνες και τις πυρκαγιές μέχρι τις έντονες βροχοπτώσεις και την έλλειψη χιονιού – έχουν επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει. Το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 81% στις ηλικίες 18-24 ετών.
Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τη Μεσόγειο. Σημαίνει, όμως, ότι αρχίζουν να επανεξετάζουν πότε θα την επισκεφθούν. Στο πλαίσιο αυτό, η τάση προς τις λεγόμενες «shoulder seasons», δηλαδή τους μήνες πριν και μετά την κορύφωση του καλοκαιριού (Απρίλιος – Μάιος και Σεπτέμβριος – Οκτώβριος), αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία. Τα στοιχεία δείχνουν πλέον ότι η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου δεν αποτελεί απλώς στόχο της ελληνικής τουριστικής πολιτικής. Αρχίζει να αποτυπώνεται και σε αριθμούς.
Η τάση των «shoulder seasons»
Η σύγκριση των στοιχείων της Τράπεζας της Ελλάδος μεταξύ του 2019 – του τελευταίου πλήρους έτους πριν από την πανδημία – και του 2025 είναι χαρακτηριστική. Το 2019, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις των τεσσάρων μηνών που βρίσκονται πριν και μετά την παραδοσιακή αιχμή (Απρίλιος – Μάιος και Σεπτέμβριος – Οκτώβριος) ανέρχονταν συνολικά σε περίπου 6,43 δισ. ευρώ. Εξι χρόνια αργότερα, το 2025, οι ίδιοι τέσσερις μήνες απέφεραν περίπου 8,88 δισ. ευρώ. Η αύξηση φθάνει περίπου το 38%. Το σημαντικότερο όμως βρίσκεται αλλού: την ίδια περίοδο οι συνολικές ετήσιες ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν περίπου κατά 30%.
Αυτό σημαίνει ότι οι μήνες στις «παρυφές» του καλοκαιριού, εξαιτίας και της κλιματικής κρίσης, αναπτύχθηκαν ταχύτερα από το σύνολο της τουριστικής αγοράς. Ετσι, το μερίδιο Απριλίου – Μαΐου και Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου στις συνολικές τουριστικές εισπράξεις αυξήθηκε από περίπου 35,4% το 2019 σε 37,6% το 2025. Η διαφορά των 2,2 ποσοστιαίων μονάδων μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά σε μια αγορά άνω των 23 δισ. ευρώ αντιπροσωπεύει σημαντική μετατόπιση οικονομικής δραστηριότητας.
Τα πρώτα στοιχεία για το 2026 δείχνουν ότι η τάση αυτή συνεχίζεται, τουλάχιστον στην ανοιξιάτικη πλευρά της τουριστικής περιόδου. Τον Απρίλιο, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις έφθασαν περίπου τα 1,12 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 9,5% έναντι του αντίστοιχου μήνα του 2025, ενώ οι αφίξεις αυξήθηκαν κατά 10,6%.
Ακόμη καλύτερη ήταν η εικόνα για τον Μάιο. Οι εισπράξεις ανήλθαν σε περίπου 2,43 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 10,9%, με την εισερχόμενη ταξιδιωτική κίνηση να αυξάνεται κατά 12,2%. Συνολικά, Απρίλιος και Μάιος απέφεραν φέτος περίπου 3,54 δισ. ευρώ, έναντι 3,21 δισ. ευρώ πέρυσι – αύξηση περίπου 10,4% μέσα σε έναν χρόνο!
Η σύγκριση με τον Ιούνιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τον πρώτο μήνα του καλοκαιριού, οι εισπράξεις έφθασαν τα 3,48 δισ. ευρώ, όμως η αύξησή τους περιορίστηκε μόλις στο 1,2%, παρά το γεγονός ότι οι αφίξεις αυξήθηκαν κατά 6,9%. Η μέση δαπάνη ανά ταξίδι υποχώρησε κατά 6,2%. Με άλλα λόγια, Απρίλιος και Μάιος αναπτύχθηκαν φέτος ως προς τα τουριστικά έσοδα με πολλαπλάσιο ρυθμό έναντι του Ιουνίου.
Η επιμήκυνση της σεζόν
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στο άλλο άκρο της σεζόν, κατά τους μήνες Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Με βάση τις προγραμματισμένες αεροπορικές θέσεις που έχουν καταγραφεί από το Airdata Tracker του ΙΝΣΕΤΕ, ειδικά σε ό,τι αφορά τον Οκτώβριο του 2026, έχουν προγραμματιστεί περίπου 3,6 εκατ. διεθνείς αεροπορικές θέσεις προς την Ελλάδα, αυξημένες κατά 19% σε σχέση με πέρυσι!
Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική. Για τον Ιούλιο η αντίστοιχη αύξηση κινήθηκε περίπου στο 6,6%, για τον Αύγουστο γύρω στο 6% και για τον Σεπτέμβριο στο 5,7%. Ο Οκτώβριος, δηλαδή, εμφανίζει ρυθμό αύξησης της αεροπορικής χωρητικότητας περίπου τριπλάσιο από εκείνον της «καρδιάς» του καλοκαιριού!
Κατά πόσο αυτή η μετατόπιση οφείλεται στην κλιματική κρίση; Οι έρευνες ταξιδιωτικής συμπεριφοράς δείχνουν ότι το κλίμα έχει γίνει πλέον ουσιαστικός παράγοντας των αποφάσεων των ταξιδιωτών. Σύμφωνα με στοιχεία της European Travel Commission, καύσωνες, πυρκαγιές, ακραίες βροχοπτώσεις και άλλες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής αρχίζουν να μπαίνουν δίπλα στην τιμή του αεροπορικού εισιτηρίου και του ξενοδοχείου, στην επιλογή τόσο του προορισμού όσο και της ημερομηνίας του ταξιδιού.
Η εξέλιξη αυτή, λένε εκπρόσωποι του τουριστικού κλάδου, έχει ιδιαίτερη σημασία για ολόκληρη τη Μεσόγειο. Μελέτη του Joint Research Centre (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί σταδιακά να ανακατανείμει την ευρωπαϊκή τουριστική ζήτηση. Στα πιο ακραία σενάρια υπερθέρμανσης, οι νότιες παράκτιες περιοχές μπορεί να χάσουν μέρος της ζήτησης κατά τους θερμότερους μήνες, ενώ αντίθετα να κερδίσουν επισκέπτες την άνοιξη και το φθινόπωρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 4 βαθμούς Κελσίου, το JRC εκτιμά πως ο Απρίλιος θα μπορούσε να εμφανίσει αύξηση της ευρωπαϊκής τουριστικής ζήτησης κατά 8,9%, ενώ ο Ιούλιος θα δεχόταν τις μεγαλύτερες πιέσεις.
Η χώρα των «100 ημερών»
Πάντως, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο ελληνικός τουρισμός δεν… εγκαταλείπει τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Ωστόσο, φαίνεται να αποκτά μεγαλύτερες «ουρές» πριν και μετά την αιχμή. Το 2026 ο Οκτώβριος αναδεικνύεται στον μεγάλο κερδισμένο της αεροπορικής προσφοράς, με σχεδόν 19% περισσότερες θέσεις, έναντι αυξήσεων γύρω στο 6% στους δύο θερμότερους μήνες.
Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη τουριστική εποχικότητα στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 41,6% των συνολικών διανυκτερεύσεων του 2025 πραγματοποιήθηκε μόνο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, έναντι 31,1% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Και υπάρχει ένας σημαντικός λόγος: ο τουρισμός δεν καθορίζεται μόνο από το θερμόμετρο. Οι σχολικές διακοπές, οι άδειες των εργαζομένων, τα προγράμματα των tour operators και οι εποχικές αεροπορικές συνδέσεις εξακολουθούν να κατευθύνουν εκατομμύρια ταξιδιώτες προς τον Ιούλιο και τον Αύγουστο.
Για τον ελληνικό τουρισμό η σταδιακή αλλαγή του χρόνου των διακοπών μπορεί να αποτελέσει ιστορική ευκαιρία, δηλαδή να ξεφύγει από το μοντέλο των «100 ημερών» και να δημιουργήσει τουριστική δραστηριότητα για μεγαλύτερο μέρος του έτους. Ηδη, φαίνεται να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.