Το διπλό παιχνίδι του Ερντογάν

Η πρόθεση είχε εκδηλωθεί εδώ και καιρό, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε όμως τα μέσα Αυγούστου για να υπογράψει τα προεδρικά διατάγματα ανακήρυξης δύο θαλάσσιων πάρκων. Γιατί τώρα; είναι το εύλογο ερώτημα. Οι εσωτερικές και γεωπολιτικές συγκυρίες είναι τέτοιες που η Αγκυρα προχώρησε στην κίνηση αυτή, θέλοντας να τις εκμεταλλευθεί.

Στο εσωτερικό, ένας από τους βασικούς λόγους είναι μια προσπάθεια εκμετάλλευσης της ιστορικής διάσπασης της αντιπολίτευσης και αντιμετώπισης της δυναμικής του νέου κόμματος. Μετά την ίδρυση του «Νέου Κόμματος» (Yeni Parti) από τον πρώην πρόεδρο του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, Οζγκιούρ Οζέλ, και την ηχηρή προσχώρηση του φυλακισμένου πρώην δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, η αντιπολίτευση αποκτά νέα, δυναμική ώθηση.

Ο πρόεδρος Ερντογάν στρέφεται στην παραδοσιακή «συνταγή» του: καταφεύγει στα εθνικά θέματα για να αλλάξει την πολιτική ατζέντα. Με την κίνηση αυτή, αναγκάζει το νέο κόμμα είτε να στηρίξει τα διατάγματα κινδυνεύοντας να χάσει μετριοπαθείς ψηφοφόρους είτε να τα καταδικάσει και να του δώσει έτσι την ευκαιρία να το χαρακτηρίσει «μη πατριωτικό».

Στο πολιτικό φάσμα της Τουρκίας, οι κινήσεις που αφορούν τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» και τις θαλάσσιες ζώνες τυγχάνουν ευρείας εθνικής συναίνεσης ή αποφεύγονται οι ανοιχτές διαφωνίες από τα κόμματα της αντιπολίτευσης για να μην εκληφθούν ως «υποχώρηση» έναντι των ελληνικών θέσεων. Ετσι, με το «καλημέρα» του νέου κόμματος ο Ερντογάν το αναγκάζει να στοιχηθεί μαζί του. Από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος, υπάρχουν οι εθνικιστές του MHP, από τη στήριξη των οποίων εξαρτάται η κυβέρνηση Ερντογάν. Με τη θεσμοθέτηση των πάρκων, ο τούρκος πρόεδρος κάνει ένα πρακτικό βήμα εφαρμογής της «Γαλάζιας Πατρίδας», ικανοποιώντας τους εθνικιστές του Ντεβλέτ Μπαχτσελί και συσπειρώνοντας το συντηρητικό ακροατήριό του.

Οικονομική πίεση

Την ίδια ώρα μεταφέρει την προσοχή στο εθνικό ζήτημα, προσπαθώντας να την αφαιρέσει από την εγχώρια οικονομική πίεση. Αν και η τουρκική οικονομία δείχνει σημάδια σταθεροποίησης, ο πληθωρισμός παραμένει στο δυσβάσταχτο 31,75% και η λίρα καταγράφει ιστορικά χαμηλά. Η κρίση κόστους ζωής προκαλεί φθορά στα ποσοστά του κυβερνώντος κόμματος. Η οικονομία της Τουρκίας ισορροπεί σε ένα εξαιρετικά τεντωμένο σχοινί, εμφανίζοντας μια εικόνα σταδιακής αλλά επώδυνης σταθεροποίησης. Επειτα από μια μακρά περίοδο ακραίας κρίσης, η χώρα εφαρμόζει πλέον αυστηρή νομισματική πολιτική για να ανακόψει τον πληθωρισμό, γεγονός που «φρενάρει» την εγχώρια ζήτηση αλλά αποτρέπει την άμεση κατάρρευση. Η επίκληση, για άλλη μια φορά, ενός «εξωτερικού εχθρού» ή μιας «απειλής» στο Αιγαίο λειτουργεί ως κλασικό εργαλείο αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης από την καθημερινή ακρίβεια.

Εξωτερική προβολή ισχύος

Στον διεθνή γεωπολιτικό στίβο η κίνηση ανακήρυξης των δύο θαλάσσιων πάρκων και μάλιστα εν μέσω περιφερειακής ανάφλεξης που αλλάζει τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή, αποτελεί μια στρατηγική κίνηση προβολής ισχύος. Παρά την κρίση στη Μέση Ανατολή με το Ιράν και την κόντρα με το Ισραήλ που κλιμακώνεται ιδιαίτερα στη Συρία, η Αγκυρα φροντίζει να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της στο λεγόμενο «δυτικό μέτωπο», δηλαδή με την Ελλάδα. Δεν είναι μυστικό, άλλωστε, πως ο Ερντογάν παρακολουθεί με έντονη ανησυχία την αμυντική και ενεργειακή σύγκλιση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ. Η χωροθέτηση των πάρκων (ειδικά στην περιοχή Φετιγιέ-Κας που περικλείει το Καστελλόριζο) λειτουργεί ως «σφήνα» που επιχειρεί να κόψει κάθε προσπάθεια ενεργειακής ή στρατιωτικής διασύνδεσης των τριών χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οπως έγραψε πρόσφατα το Nordic Monitor, την ώρα που η Τουρκία βρίσκεται σε τροχιά έντονης σύγκρουσης με το Ισραήλ, ο τούρκος πρόεδρος χρειάζεται να δείξει στο ακροατήριο – εσωτερικό και εξωτερικό – ότι παραμένει ο κυρίαρχος παίκτης στην περιοχή. «Θέλει να δείξει ότι η Αγκυρα δεν είναι απορροφημένη μόνο από τα μέτωπα της Μέσης Ανατολής ή της Συρίας, αλλά μπορεί να ανοίγει ή να συντηρεί παράλληλα διπλωματικά και επιχειρησιακά μέτωπα».

Η κίνηση συνδυάζεται με την έκδοση Navtex για έρευνες του «Oruc Reis» στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αγκυρα επιδιώκει να έχει τον τελικό λόγο σε οποιοδήποτε έργο ηλεκτρικής ή ενεργειακής διασύνδεσης επιχειρηθεί στην περιοχή (όπως οι έρευνες για το καλώδιο Κρήτης – Κύπρου), χρησιμοποιώντας το πρόσχημα της «περιβαλλοντικής προστασίας» για να ασκήσει κυριαρχικό έλεγχο.

Ο Τραμπ

Σε όλα αυτά, καίριο ρόλο παίζει η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο με τον οποίο ο Ερντογάν αισθάνεται ότι έχει ιδιαίτερη σχέση. Η «Washington Post» αποκάλυψε πρόσφατα ότι σχέδιο της Μοσάντ σε συνεργασία με τη CIA για εισβολή χιλιάδων κούρδων μαχητών από το Ιρακινό Κουρδιστάν στο Ιράν με στόχο την πρόκληση εξέγερσης και την ανατροπή των μουλάδων δεν εγκρίθηκε από τον αμερικανό πρόεδρο λόγω της επιμονής του Ερντογάν και του φόβου του για μια πιθανή ενίσχυση του κουρδικού στοιχείου στην περιοχή.

Η σύγκρουση Ισραήλ – Τουρκίας έχει μεταφερθεί στη Συρία, όπου πριν από τρεις ημέρες οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν στρατιωτική βάση, κοντά στα τουρκικά σύνορα. Ο Ερντογάν φαίνεται ότι αποφάσισε να βάλει και άλλα χαρτιά στο τραπέζι, ξέροντας πως όταν έρθει η ώρα των διαπραγματεύσεων με τους Αμερικανούς δεν μπορούν να του ζητήσουν να κάνει πίσω σε όλα. Για να διατηρηθούν οι ισορροπίες κάποια θα πρέπει να τα δεχθούν.