Πομπηία: Η ζωή μετά την έκρηξη του Βεζούβιου – Νέα ευρήματα αποκαλύπτουν την αναγέννηση της
Η εικόνα της Πομπηίας ως μιας πόλης που σταμάτησε να υπάρχει το 79 μ.Χ. και παρέμεινε θαμμένη για σχεδόν 17 αιώνες φαίνεται πως χρειάζεται να επανεξεταστεί. Νέα ευρήματα στην Insula Meridionalis, στη νότια περιοχή της αρχαίας πόλης, αποκαλύπτουν ανθρώπινη δραστηριότητα ακόμη και κατά τον 15ο και 16ο αιώνα.
Κεραμικά αντικείμενα και άλλα υλικά που χρονολογούνται στην περίοδο της Αναγέννησης προσφέρουν νέα στοιχεία για την παρουσία ανθρώπων στην περιοχή, πολλούς αιώνες πριν από τις ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1748 υπό τους Βουρβόνους.
Η Πομπηία δεν εγκαταλείφθηκε μετά τον Βεζούβιο
Η έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. κατέστρεψε την αρχαία Πομπηία και έθαψε την πόλη κάτω από παχύ στρώμα ηφαιστειακών υλικών. Ωστόσο, τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η περιοχή δεν έμεινε εντελώς χωρίς ανθρώπινη παρουσία.
Ίχνη ανθρώπων που επέστρεψαν στην περιοχή, αλλά και κοινοτήτων που συνέχισαν να χρησιμοποιούν τα ερείπια, δημιουργούν μια διαφορετική εικόνα για την ιστορία της Πομπηίας μετά την έκρηξη.
Ο Γκαμπριέλ Ζουχτρίγκελ, διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, κάνει λόγο για «αμυδρά ίχνη επισφαλών ζωών, στη σκιά της επίσημης ιστορίας». Πρόκειται για παρουσίες που δεν άφησαν εντυπωσιακά μνημεία ή μεγάλα αρχαιολογικά ίχνη, αλλά φαίνεται πως συνέβαλαν στη διατήρηση της μνήμης της αρχαίας πόλης.
Τα νέα ευρήματα οδηγούν στην Αναγέννηση
Τα αντικείμενα που εντοπίστηκαν στην Insula Meridionalis αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή χρονολογούνται αρκετούς αιώνες μετά την καταστροφή της Πομπηίας.
Η παρουσία κεραμικών και άλλων υλικών του 15ου και 16ου αιώνα δείχνει ότι η περιοχή εξακολουθούσε να αποτελεί μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας κατά την Αναγέννηση.
Η ανακάλυψη αλλάζει έτσι την παραδοσιακή αφήγηση σύμφωνα με την οποία η αρχαία Πομπηία καταστράφηκε το 79 μ.Χ. και παρέμεινε ξεχασμένη μέχρι την έναρξη των συστηματικών ανασκαφών τον 18ο αιώνα.
Ανάμεσα στην καταστροφή και την αρχαιολογική ανακάλυψη υπήρχε μια μακρά περίοδος κατά την οποία άνθρωποι ζούσαν στην περιοχή και διατηρούσαν, με τον δικό τους τρόπο, τη μνήμη της θαμμένης πόλης.
Η «Πομπηία μετά την Πομπηία»
Η νέα έρευνα φέρνει στο προσκήνιο την ιδέα μιας «Πομπηίας μετά την Πομπηία». Η περίοδος αυτή παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη, καθώς οι άνθρωποι που έζησαν στην περιοχή μετά την έκρηξη δεν άφησαν πίσω τους τα ίδια εντυπωσιακά ίχνη με τους αρχαίους κατοίκους.
Αγρότες και βοσκοί χρησιμοποιούσαν τον χώρο χωρίς να διαθέτουν τη σύγχρονη αρχαιολογική αντίληψη για την αξία των ερειπίων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αρχαία πόλη είχε διαγραφεί από τη συλλογική μνήμη.
Σύμφωνα με τον Ζουχτρίγκελ, χαρακτηριστική είναι και η ονομασία «Civita», η οποία φαίνεται να αποτελεί ένδειξη της διατήρησης της μνήμης μιας θαμμένης πόλης στην τοπική κοινωνία.
Η Αναγέννηση και η Αποκαθήλωση του Μαντένια
Η χρονολόγηση των νέων ευρημάτων παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς συνδέεται χρονικά με μια σημαντική περίοδο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ιστορίας.
Κατά τους ίδιους περίπου αιώνες δημιουργήθηκε η Αποκαθήλωση του Χριστού, έργο που αποδίδεται στον Αντρέα Μαντένια και ανακαλύφθηκε εκ νέου στο Ιερό της Παναγίας της Πομπηίας.
Οι δύο ιστορίες δεν συνδέονται άμεσα. Ωστόσο, η συνύπαρξή τους στην ίδια ευρύτερη ιστορική περίοδο αναδεικνύει ένα σημαντικό στοιχείο: η περιοχή της Πομπηίας δεν είχε πάψει να αποτελεί μέρος της πολιτιστικής και συλλογικής μνήμης.
Η Πομπηία δεν «αναγεννήθηκε» από το μηδέν
Η νέα αρχαιολογική εικόνα αμφισβητεί την αντίληψη ότι η Πομπηία «αναγεννήθηκε» αποκλειστικά χάρη στις ανασκαφές του 18ου αιώνα.
Οι ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1748 αποτέλεσαν αναμφίβολα καθοριστικό σημείο για την επιστημονική ανάδειξη της αρχαίας πόλης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον διευθυντή του Αρχαιολογικού Πάρκου, υπήρχε ήδη μια τοπική κοινότητα που συνέχιζε να ζει στην περιοχή και να διατηρεί τη μνήμη της.
«Η Πομπηία είναι και ήταν ανέκαθεν μια πραγματική κοινότητα κληρονομιάς», υπογραμμίζει ο Ζουχτρίγκελ.
Η συγκεκριμένη οπτική μετατρέπει την ιστορία της Πομπηίας από μια απλή αφήγηση καταστροφής και αρχαιολογικής ανακάλυψης σε μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία συνέχειας.
Μια πόλη που έμεινε ζωντανή στη μνήμη
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η ιστορία της Πομπηίας μετά την έκρηξη του Βεζούβιου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Μικρά κεραμικά αντικείμενα και άλλα υλικά κατάλοιπα μπορούν να αποκαλύψουν πτυχές μιας περιόδου που για αιώνες παρέμενε σχεδόν αόρατη.
Η αρχαία πόλη μπορεί να καταστράφηκε το 79 μ.Χ., όμως η μνήμη της φαίνεται πως δεν χάθηκε ποτέ εντελώς.
Η «Πομπηία μετά την Πομπηία» αποτελεί πλέον ένα νέο πεδίο έρευνας για τους αρχαιολόγους και μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ιστορία της πόλης, από την έκρηξη του Βεζούβιου έως την Αναγέννηση και τις πρώτες ανασκαφές του 18ου αιώνα.