«Το Instagram μετατράπηκε σε προϊόν που σε χρησιμοποιεί» – Πώς η δίκη της Meta μπορεί να βάλει τέλος στα likes

Η Meta βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σημαντικότερες δικαστικές δοκιμασίες στην ιστορία της, καθώς 29 Πολιτείες των ΗΠΑ κατηγορούν την εταιρεία ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με στόχο να κρατούν παιδιά και εφήβους όσο το δυνατόν περισσότερο στις οθόνες τους, ενώ γνώριζε τους πιθανούς κινδύνους για την ψυχική τους υγεία.

Η δίκη ξεκίνησε την Τρίτη 18 Αυγούστου 2026, με την κατάθεση του πρώην ανώτατου μηχανικού της εταιρείας, Arturo Bejar, ο οποίος προχώρησε σε αποκαλύψεις για όσα – όπως υποστηρίζει – συνέβαιναν πίσω από τις κλειστές πόρτες του τεχνολογικού κολοσσού.

Στο επίκεντρο βρίσκεται όχι μόνο το ενδεχόμενο ενός τεράστιου οικονομικού κόστους, που σύμφωνα με τη Meta θα μπορούσε να φτάσει θεωρητικά το 1,4 τρισ. δολάρια, αλλά και η πιθανότητα να αλλάξει ριζικά ο τρόπος λειτουργίας των πλατφορμών Facebook και Instagram.

Eνα μεγάλο πανό με σχεδόν 600 ονόματα παιδιών και νέων τοποθετήθηκε την Τρίτη έξω από το ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας, την ώρα που ξεκινούσε η δίκη κατά της Meta για τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων στους ανηλίκους.

Ανάμεσα στα ονόματα βρίσκονταν ο Τζοβάνι, 11 ετών, ο Μπούμπα, 13 ετών και η Ένγκλιν, 14 ετών, παιδιά και νέοι που, σύμφωνα με τους ενάγοντες, έχασαν τη ζωή τους έπειτα από προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, μεταξύ άλλων σε περιστατικά κυβερνοεκφοβισμού και σεξουαλικού εκβιασμού.

Οι γονείς των θυμάτων υποστηρίζουν ότι τα σχεδόν 600 ονόματα αποτελούν μόνο «την κορυφή του παγόβουνου».

«Οι πόρτες της δικαστικής αίθουσας είναι ανοιχτές και είναι ώρα το κοινό να δει τι γνώριζαν όλο αυτό το διάστημα τα στελέχη της Meta», δήλωσε ο Λένον Τόρες, ακτιβιστής της οργάνωσης Heat Initiative, υποστηρίζοντας ότι τα προϊόντα της εταιρείας έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που προκαλεί εξάρτηση και μπορεί να βλάψει τα παιδιά.

Η δικαστική μάχη και οι απαιτήσεις των Πολιτειών

Η δίκη φέρνει τη Meta αντιμέτωπη με τις Πολιτείες της Καλιφόρνιας, του Κολοράντο, του Κεντάκι και του Νιου Τζέρσεϊ, οι οποίες λειτουργούν ως «bellwether» υποθέσεις για το σύνολο των 29 Πολιτειών που συμμετέχουν στην αγωγή.

Εάν η Meta χάσει, οι κυρώσεις θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους δικούς της υπολογισμούς, να ανέλθουν θεωρητικά έως και 1,4 τρισ. δολάρια, ποσό που προσεγγίζει τη σημερινή χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας. Ωστόσο, πρόκειται για το ανώτατο θεωρητικό σενάριο βάσει του τρόπου υπολογισμού των προστίμων ανά παράβαση.

Οι Πολιτείες ζητούν περίπου 200 δισ. δολάρια σε αποζημιώσεις, αλλά η υπόθεση ξεπερνά τα χρηματικά ποσά. Η δικαστική απόφαση θα μπορούσε να αναγκάσει τη Meta να αλλάξει τον σχεδιασμό των πλατφορμών της – από τους αλγορίθμους και τις προτάσεις περιεχομένου, μέχρι το autoplay, το infinite scroll και τις διαδικασίες επαλήθευσης ηλικίας.

Οι κατηγορίες κατά της Meta

Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta σχεδίασε σκόπιμα το Facebook και το Instagram με χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση από παιδιά και εφήβους. Κατηγορούν επίσης την εταιρεία ότι γνώριζε τους κινδύνους για τους ανήλικους χρήστες, αλλά δεν προχώρησε στις απαιτούμενες αλλαγές.

Υποστηρίζεται ακόμη ότι η Meta συνέλεγε συστηματικά δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων τους, παραβιάζοντας την αμερικανική νομοθεσία περί προστασίας ιδιωτικότητας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Στο επίκεντρο της αγωγής βρίσκονται λειτουργίες όπως οι εξατομικευμένες προτάσεις, οι ειδοποιήσεις, το autoplay, το infinite scroll και άλλοι μηχανισμοί που, σύμφωνα με την αγωγή, έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τους χρήστες συνδεδεμένους όσο το δυνατόν περισσότερο.

Η αφετηρία: Οι αποκαλύψεις της Frances Haugen

Η υπόθεση ξεκινά το 2021, όταν η πρώην εργαζόμενη του Facebook Frances Haugen, κατέθεσε ενώπιον επιτροπής της Γερουσίας ότι η εταιρεία γνώριζε πως τα προϊόντα της μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβες σε νεαρούς χρήστες. Παρουσίασε εσωτερικά έγγραφα που, όπως υποστήριξε, έδειχναν ότι η Meta γνώριζε τους κινδύνους, αλλά δεν προχωρούσε πάντα στις απαραίτητες αλλαγές για την ασφάλεια των πλατφορμών.

Οι αποκαλύψεις αυτές οδήγησαν σε συντονισμένες έρευνες από γενικούς εισαγγελείς Πολιτειών και τελικά, το 2023, στην ομοσπονδιακή αγωγή κατά της Meta.

Η κατάθεση του Arturo Bejar

Ο πρώτος μάρτυρας των Πολιτειών ήταν ο Arturo Bejar, πρώην ανώτατος μηχανικός ασφαλείας της Meta. Κατήγγειλε ότι η εταιρεία γνώριζε πως τα εργαλεία προστασίας των ανηλίκων δεν λειτουργούσαν αποτελεσματικά και ότι η λογική «move fast and break things» παρέμενε βαθιά ριζωμένη στην εταιρική κουλτούρα.

Ο Bejar περιέγραψε προσπάθειες να ενημερώσει την ανώτατη διοίκηση για τα προβλήματα, παρουσιάζοντας emails που είχε στείλει στον Chris Cox, τον οποίο χαρακτήρισε «δεξί χέρι του Μαρκ Ζούκερμπεργκ».

Στην κατάθεσή του ανέφερε πως οι δείκτες που χρησιμοποιούσε η εταιρεία υποτιμούσαν σημαντικά την πραγματική εμπειρία των χρηστών, φέρνοντας ως παράδειγμα την έκθεση εφήβων σε επιβλαβές περιεχόμενο.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην εξέλιξη του Instagram, λέγοντας ότι από «ένα προϊόν που χρησιμοποιείς, μετατράπηκε σε προϊόν που σε χρησιμοποιεί», λόγω της αυξανόμενης επιρροής των αλγορίθμων και της αυτόματης πρότασης περιεχομένου.

Ο Bejar αποκάλυψε ότι επέστρεψε στη Meta το 2019 λόγω της προσωπικής εμπειρίας της κόρης του με το Instagram, η οποία είχε δεχτεί σεξουαλικά μηνύματα από αγνώστους. Αυτό αποτέλεσε σημείο καμπής για τον ίδιο, οδηγώντας τον να προσπαθήσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα εκ των έσω.

Η μάχη για την ασφάλεια των παιδιών στα social media

Η Έιμι Νέβιλ, μητέρα του 14χρονου Αλεξάντερ Νέβιλ, ο οποίος πέθανε από δηλητηρίαση με φαιντανύλη, αφού εξαπατήθηκε από διακινητή ναρκωτικών μέσω του Snapchat, δήλωσε ότι η δίκη αποτελεί ένδειξη μιας ευρύτερης αλλαγής στη στάση της κοινωνίας απέναντι στις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.

Η ίδια έχει αφιερώσει τη ζωή της στην ενημέρωση για τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων.

«Αν συνεχίσουμε να τους ζητάμε λογαριασμό ξανά και ξανά, κάτι πρέπει να αλλάξει», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η πίεση προς τις εταιρείες δεν πρέπει να σταματήσει έως ότου καταστήσουν τα προϊόντα τους ασφαλή ήδη από τον σχεδιασμό τους.

Τι ζητούν οι Πολιτείες

Πέρα από τις οικονομικές κυρώσεις, οι Πολιτείες ζητούν:

Αυστηρότερα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας

–Αλλαγές στους αλγορίθμους προτάσεων

Περιορισμούς σε λειτουργίες που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση

Κατάργηση του autoplay

Περιορισμό ή κατάργηση του infinite scroll

Αυστηρότερους περιορισμούς στις ειδοποιήσεις προς ανήλικους

Αλλαγές σε λειτουργίες που, σύμφωνα με την αγωγή, ενισχύουν την εξάρτηση των χρηστών από τις πλατφόρμες

Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι αυτά τα χαρακτηριστικά αποτελούν βασικά στοιχεία ενός σχεδιασμού που κρατά τους νέους χρήστες στις εφαρμογές.

Η απάντηση της Meta

Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί των Πολιτειών δεν αποδεικνύονται επαρκώς, ενώ τα οικονομικά αιτήματα θεωρούνται δυσανάλογα.

Η εταιρεία υποστηρίζει ότι δεν έχει αποδειχθεί πως συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προκάλεσαν από μόνα τους βλάβη σε συγκεκριμένους χρήστες και ότι οι Πολιτείες επιχειρούν να της φορτώσουν προβλήματα που αφορούν ολόκληρο τον κλάδο της τεχνολογίας, όπως η επαλήθευση ηλικίας.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Meta δαπάνησε 2,4 δισ. δολάρια σε νομικά έξοδα μόνο κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, γεγονός που δείχνει το μέγεθος της νομικής μάχης.

Οι οικογένειες ζητούν αλλαγές από τους τεχνολογικούς κολοσσούς

Παρά τον πόνο και τις απώλειες, αρκετοί γονείς που βρέθηκαν έξω από το δικαστήριο δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν τη δίκη με αισιοδοξία και ελπίζουν ότι θα αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων.

Η Έριν Ποπόλο, η κόρη της οποίας, Έμιλι Μουρίγιο, πέθανε από αυτοκτονία έπειτα από έντονο κυβερνοεκφοβισμό, εξέφρασε την ελπίδα ότι η υπόθεση θα οδηγήσει σε αλλαγές στον σχεδιασμό και τη λειτουργία των πλατφορμών.

Η Έριν Ποπόλο δήλωσε χαρακτηριστικά ότι:«Νομίζω ότι θα γράψουμε ιστορία εδώ».

Για τις οικογένειες, η δίκη δεν αφορά μόνο το ενδεχόμενο επιβολής οικονομικών κυρώσεων στη Meta ή μια δικαστική καταδίκη. Το βασικό ερώτημα είναι αν οι μεγαλύτερες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης θα συνεχίσουν να σχεδιάζουν τα προϊόντα τους με τον ίδιο τρόπο ή αν θα υποχρεωθούν να θέσουν την ασφάλεια των παιδιών στον πυρήνα του σχεδιασμού τους.

Παράλληλα, οι οικογένειες ευελπιστούν ότι τα εκατοντάδες ονόματα που αναγράφονται στο πανό έξω από το δικαστήριο θα αποτελέσουν την αφετηρία για μια νέα εποχή λογοδοσίας των τεχνολογικών κολοσσών.

Πιθανές συνέπειες της δίκης

Μια ήττα της Meta θα μπορούσε να οδηγήσει σε τεράστιες οικονομικές κυρώσεις, αλλά κυρίως σε δικαστικές εντολές για ριζικές αλλαγές στη λειτουργία του Facebook και του Instagram. Οι αλλαγές αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη λειτουργία των πλατφορμών σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς θα ήταν δύσκολο για τη Meta να διατηρεί διαφορετικά προϊόντα ανά αγορά.

Την ίδια στιγμή, μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να ενισχύσει χιλιάδες άλλες αγωγές που εκκρεμούν ήδη εναντίον της Meta και άλλων εταιρειών social media.

Αντίθετα, μια νίκη της Meta θα αποτελούσε σημαντική νομική ανάσα, ενισχύοντας το επιχείρημα ότι οι φερόμενες βλάβες δεν έχουν αποδειχθεί επαρκώς ώστε να δικαιολογείται δικαστική παρέμβαση στον σχεδιασμό των προϊόντων της.

Σημειώνεται ότι, η δίκη αναμένεται να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες, με την τελική απόφαση να ανήκει στη δικαστή Gonzalez Rogers, ενώ η γνώμη των ενόρκων θα ληφθεί υπόψη χωρίς να είναι νομικά δεσμευτική.