Οταν η Ευρώπη βάζει εμπόδια στις εταιρείες
Γιατί η Ευρώπη δεν έχει μία Google, μία Nvidia, μία OpenAI; Οι συνήθεις απαντήσεις που εμπεριέχουν το κόστος της γραφειοκρατίας και τη φορολογία δεν είναι λανθασμένες. Αλλά δεν αρκούν. Το πραγματικό έλλειμμα δεν έγκειται τόσο στις ιδέες ή στο επιχειρηματικό πνεύμα όσο στις δυνατότητες κλιμάκωσης. Δηλαδή, στις ευκαιρίες να αναπτυχθεί μια επιχείρηση γρήγορα, με επαρκές κεφάλαιο και πέραν των συνόρων.
Τα δεδομένα αυτά τεκμηριώνονται στην έκθεση Draghi. Τα τελευταία 50 χρόνια δεν ιδρύθηκε στην ΕΕ από το μηδέν καμία νέα επιχείρηση – με εξαίρεση τη Spotify – που έχει κεφαλαιοποίηση άνω των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στις ΗΠΑ, κατά την ίδια περίοδο, δημιουργήθηκαν τουλάχιστον έξι επιχειρήσεις με αποτιμήσεις που ξεπερνούν το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ. Μεταξύ 2008 και 2021, η Ευρώπη ανέδειξε τουλάχιστον 147 «Unicorns» – 40 από αυτές μετέφεραν την έδρα τους στο εξωτερικό, οι περισσότερες στις ΗΠΑ. Η Γερμανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Από την ίδρυση της SAP το 1972, καμία γερμανική νεοφυής επιχείρηση δεν έχει ξαναφτάσει το όριο των 100 δισεκατομμυρίων, δύο εταιρείες που εντάχθηκαν πρόσφατα στον DAX έχουν αξία κάτω από δέκα δισεκατομμύρια ευρώ.
Και στην Ελλάδα; Οι μεγαλύτερες επιτυχίες σε επίπεδο εταιρειών κλίμακας – ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών Viva Wallet (περίπου 1,5 έως 2 δισεκατομμύρια ευρώ), ο πάροχος πιστοποιήσεων PeopleCert και η εμπορική πλατφόρμα Skroutz (καθεμία περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ) – δείχνουν ότι ακόμη και μικρά οικοσυστήματα δημιουργούν ανταγωνιστικές εταιρείες. Ωστόσο, την πλειοψηφία της Viva Wallet κατέχει σήμερα η αμερικανική τράπεζα JPMorgan, ενώ η τέταρτη ελληνική Unicorn, η Blueground, εδρεύει πλέον στη Νέα Υόρκη. Οσοι αναπτύσσονται στην Ευρώπη, βρίσκουν συχνά κεφάλαια ανάπτυξης μόνον πέραν του Ατλαντικού.
Και αυτό, επειδή η ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά στερείται βάθους. Το μερίδιο της ΕΕ στο παγκόσμιο venture capital ανέρχεται σε 5%, ενώ στις ΗΠΑ φτάνει 52% και στην Κίνα το 40%. Από το 2013, στις ΗΠΑ δημιουργήθηκαν 137 αμοιβαία κεφάλαια επιχειρηματικού κεφαλαίου με όγκο άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, ενώ στην ΕΕ 11. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα μόνον στο σκέλος της προσφοράς. Επειδή η εσωτερική αγορά είναι κατακερματισμένη, η κλιμάκωση της δραστηριότητας στην Ευρώπη είναι λιγότερο επικερδής – και, ως εκ τούτου, μειώνεται και η ζήτηση για κεφάλαια ανάπτυξης. Μια ένωση κεφαλαιαγορών είναι επομένως απαραίτητη. Αλλά δεν αρκεί, όσο η αγορά προϊόντων και υπηρεσιών παραμένει κατακερματισμένη.
Αυτός ο κατακερματισμός είναι αποτέλεσμα εσωτερικών παραγόντων. Μεταξύ 2019 και 2024, η ΕΕ πέρασε περίπου 13.000 κανονισμούς, ενώ οι ΗΠΑ σε ομοσπονδιακό επίπεδο περίπου 5.500 νόμους και διατάξεις. Το φαινόμενο του «gold-plating» επιδεινώνει την κατάσταση. Τα κράτη-μέλη εμπλουτίζουν το ευρωπαϊκό δίκαιο με ειδικές, εθνικές ρυθμίσεις – με αποτέλεσμα να υπάρχουν 27 ξεχωριστές αγορές αντί για μία κοινή. Πόσο κοστοβόρο είναι αυτό, το δείχνει ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ). Από την έναρξη ισχύος του το 2016, μειώθηκε κατά 21% περίπου ο αριθμός των γύρων χρηματοδότησης στην ΕΕ υπό την ηγεσία αμερικανών επενδυτών, ενώ ο όγκος των επενδύσεων μειώθηκε κατά 13% – το μεγαλύτερο πλήγμα δέχτηκαν οι νεοσύστατες, βασισμένες στα δεδομένα εταιρείες. Δεν υπάρχει καμία εξήγηση, γιατί οι Ιρλανδοί ή οι Δανοί χρειάζονται διαφορετική προστασία δεδομένων από τους Γερμανούς.
Τεστ αντοχής
Με την τεχνητή νοημοσύνη έρχεται το τεστ αντοχής. Στον ανταγωνισμό της τεχνητής νοημοσύνης καθοριστικό ρόλο παίζουν το μέγεθος, το κεφάλαιο, η υπολογιστική ισχύς και η ταχύτητα – ακριβώς οι παράγοντες που υπονομεύουν συστηματικά οι κατακερματισμένες αγορές, μια ισχνή κεφαλαιαγορά και περίπου 100 κανονισμοί της ΕΕ για τις τεχνολογίες, μαζί με πάνω από 270 ψηφιακούς κανονισμούς. Οποιος δυσκολεύει όσο το δυνατόν περισσότερο τη διασταύρωση δεδομένων, δεν θα μπορέσει να ακολουθήσει τον βηματισμό μιας βασισμένης στα δεδομένα τεχνολογίας. Συμπέρασμα: Χρειάζεται η συνεπής ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. Τρία μέτρα είναι πρωτίστως απαραίτητα: Μια πραγματικά ανοιχτή αγορά προϊόντων και υπηρεσιών, ένας ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων χωρίς εθνικούς, ειδικούς κανόνες, καθώς και μια πραγματική ένωση κεφαλαιαγορών. Ενα μέσο πίεσης προσφέρει το «28th regime» («EU Inc.») που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι ένα προαιρετικό, ενιαίο ευρωπαϊκό νομικό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο μια επιχείρηση μπορεί να επιλέξει αντί των 27 διαφορετικών εθνικών καθεστώτων των κρατών-μελών. Δεν αντικαθιστά το εθνικό δίκαιο, αλλά λειτουργεί ως υπερεθνική επιλογή, με στόχο τη μείωση της πολυπλοκότητας, του κόστους και της νομικής αβεβαιότητας στις διασυνοριακές δραστηριότητες. Από αυτήν θα επωφεληθούν ιδιαίτερα επιχειρήσεις από μικρότερες οικονομίες, όπως η Ελλάδα.
Η Ευρώπη διαθέτει τους ερευνητές, τους ιδρυτές και τις ιδέες. Αυτό που λείπει είναι ο χώρος για να μετατραπούν οι ιδέες σε παγκόσμιους ηγέτες της αγοράς. Oποιος θέλει παγκόσμιους πρωταθλητές της τεχνολογίας, δεν πρέπει να εστιάζει στους ιδρυτές, αλλά στις συνθήκες υπό τις οποίες μπορούν να αναπτυχθούν. Δηλαδή, να ενώσει επιτέλους τις 27 αγορές σε μία.
Ο Αλέξανδρος Κρητικός είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου στο Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών (DIW Berlin), καθηγητής Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Πότσνταμ.