«Παγκόσμιος» πόλεμος για την ηλικία στα social media
Από την Αυστραλία έως τη Γαλλία και από τη Βρετανία έως την Τουρκία, η πολιτική που διέπει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους νέους αλλάζει με ταχύτητα που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε αδιανόητη. Η άλλοτε σχεδόν ανεξέλεγκτη πρόσβαση των ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες μετατρέπεται πλέον σε αντικείμενο νομοθετικών απαγορεύσεων, ηλικιακών ορίων και υποχρεωτικής ταυτοποίησης.
Η Γαλλία έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ψήφισε απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τους κάτω των 15 ετών, ενώ η Αυστραλία έχει ήδη επιβάλει το αυστηρότερο μέχρι σήμερα μοντέλο, περιορίζοντας από τον Δεκέμβριο του 2025 τη χρήση πολλών πλατφορμών από παιδιά κάτω των 16. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πλέον αν οι κυβερνήσεις θα επιχειρήσουν να βάλουν όρια. Είναι ποιος θα ελέγχει την ηλικία, ποιος θα έχει πρόσβαση στα δεδομένα των χρηστών και ποιος θα αναλάβει τελικά την ευθύνη για την εφαρμογή των απαγορεύσεων.
Η διεθνής στροφή προς τους ηλικιακούς περιορισμούς τροφοδοτείται από μια ολοένα εντονότερη ανησυχία για τις επιπτώσεις της χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά: διαδικτυακός εκφοβισμός και εξαναγκασμός, έκθεση σε ακραίο ή επιβλαβές περιεχόμενο, κίνδυνοι από predators και πιθανές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Οι κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες δεν έχουν αποδειχθεί ικανές να προστατεύσουν αποτελεσματικά τους ανήλικους χρήστες, παρά τα μέτρα ασφαλείας που επικαλούνται οι ίδιες οι εταιρείες.
Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν θεωρείται ότι εξασφάλισε μια εμβληματική νίκη κατά τη δεύτερη θητεία του, αφού το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που απαγορεύει στα παιδιά κάτω των 15 ετών να χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα.
Από την 1η Σεπτεμβρίου, πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram, το Facebook και το Snapchat θα υποχρεούνται να εφαρμόσουν εργαλεία επαλήθευσης της ηλικίας, ώστε να εμποδίζουν την πρόσβαση των κάτω των 15, στις υπηρεσίες τους. Οπως επισημαίνει το «Politico», για τον Μακρόν το ορόσημο αυτό σηματοδοτεί την κορύφωση μιας πολιτικής εκστρατείας που κράτησε χρόνια, στη διάρκεια των οποίων ήρθε αντιμέτωπος με αντιδράσεις ακόμη και στους δικούς του πολιτικούς κύκλους.
Η νομοθεσία αναθέτει στις ίδιες τις πλατφόρμες τη χρήση συστημάτων επαλήθευσης της ηλικίας, προβλέποντας εξαιρέσεις για εκπαιδευτικές ψηφιακές υπηρεσίες, χωρίς όμως να επιβάλει κυρώσεις στα παιδιά ή στους γονείς. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι οι περισσότερες πλατφόρμες δεν εδρεύουν στη Γαλλία. Ετσι, η εφαρμογή των κανόνων αναμένεται να περάσει σε μεγάλο βαθμό στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις χώρες όπου έχουν την έδρα τους οι εταιρείες.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η αθόρυβη μάχη που συνοδεύει τις απαγορεύσεις. Η τεχνολογική βιομηχανία υποστηρίζει ότι τα συστήματα επαλήθευσης είναι τεχνικά σύνθετα, απαιτούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποδειχθούν δύσκολο να εφαρμοστούν μέσα στα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα που θέτουν οι κυβερνήσεις. Οι επικριτές, από την άλλη, προειδοποιούν ότι η υποχρεωτική ταυτοποίηση μπορεί να υπονομεύσει την ανωνυμία στο Διαδίκτυο και να δημιουργήσει ένα προηγούμενο για ευρύτερο έλεγχο της ψηφιακής ζωής των πολιτών.
Κι ενώ πολλές χώρες αγωνίζονται εδώ και αρκετά χρόνια να απαγορεύσουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τους νέους, ψηφιακοί γίγαντες συγκρούονται διακριτικά όχι μόνο με τις ρυθμιστικές Αρχές αλλά και με τους ανταγωνιστές τους.
Οπως επισημαίνει η «Monde», το κεντρικό ερώτημα είναι ποιος πρέπει να διασφαλίζει ότι τα παιδιά και οι έφηβοι δεν έχουν πρόσβαση σε ορισμένα είδη περιεχομένου στο Διαδίκτυο και, ως εκ τούτου, να επαληθεύει την ηλικία τους; Διαδικτυακοί παίκτες προτείνουν ως λύση τη μετατόπιση της ευθύνης στο smartphone. Παράλληλα, η βιομηχανία της πορνογραφίας συμμεριζόμενη την προσέγγιση αυτή κάνει εκστρατεία για ένα φίλτρο σε πρόγραμμα περιήγησης όπως το Safari ή το Google Chrome, αναζητώντας μεθόδους που δεν θα μπορούν να παρακαμφθούν από το VPN.
Η τάση, πάντως, είναι πλέον παγκόσμια. Η Βρετανία σχεδιάζει απαγόρευση για τους κάτω των 16 ετών έως τα Χριστούγεννα, με εφαρμογή την άνοιξη του 2027. Η Δανία, η Πολωνία, η Σλοβενία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Νορβηγία και η Ελλάδα εξετάζουν ή προωθούν αντίστοιχα μέτρα, ενώ η Τουρκία έχει ήδη ψηφίσει απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών. Σε επίπεδο ΕΕ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει προαναγγείλει αλλαγές του σχετικού πλαισίου, ενώ έκθεση ειδικών εισηγείται αυστηρότερους περιορισμούς ανά ηλικιακή ομάδα.