Προσδόκιμο ζωής: Ζούμε πλέον περισσότερο, αλλά με προβλήματα υγείας – Τα στοιχεία για την Ελλάδα
To προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί σε όλο τον κόσμο – και στην Ελλάδα. Παρόλα αυτά τα περισσότερα χρόνια ζωής δεν σημαίνουν και καλά χρόνια καθώς έτσι οι αρκετοί περνούν τα περισσότερα χρόνια της ζωής τους αντιμετωπίζοντας προβλήματα υγείας, σύμφωνα με νέα έρευνα του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet Public Health.
Η μελέτη δείχνει ότι το λεγόμενο χάσμα νοσηρότητας, δηλαδή ο αριθμός των ετών που οι άνθρωποι ζουν με κακή υγεία, έχει αυξηθεί σχεδόν σε όλες τις χώρες και περιοχές του κόσμου από το 1990 έως το 2023
Κατά την περίοδο αυτή, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση αυξήθηκε από 64,6 σε 73,8 έτη, ενώ το προσδόκιμο υγιούς ζωής από 55,9 σε 63,1 έτη. Επειδή όμως η αύξηση της συνολικής επιβίωσης ήταν μεγαλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση των ετών καλής υγείας, οι άνθρωποι περνούν πλέον περισσότερα χρόνια με χρόνιες παθήσεις και αναπηρίες.
Αν και η πανδημία COVID-19 προκάλεσε προσωρινή μείωση τόσο του προσδόκιμου ζωής όσο και του προσδόκιμου υγιούς ζωής, δεν ανέτρεψε τη μακροπρόθεσμη τάση διεύρυνσης του χάσματος νοσηρότητας.
Το παγκόσμιο φαινόμενο της επιμήκυνσης ζωής με ασθένειες
Μέσα σε μία γενιά, το παγκόσμιο χάσμα νοσηρότητας αυξήθηκε σχεδόν κατά δύο χρόνια – από 8,8 έτη το 1990 σε 10,7 έτη το 2023, δηλαδή αύξηση 21,9%. Το 2023, οι άνθρωποι πέρασαν κατά μέσο όρο το 14,5% της ζωής τους με κακή υγεία, έναντι 13,6% το 1990.
Η αύξηση αυτή δεν περιορίζεται στα τελευταία χρόνια της ζωής, αλλά καταγράφεται σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής, γεγονός που δείχνει ότι οι χρόνιες παθήσεις και οι αναπηρίες επηρεάζουν νωρίτερα και για μεγαλύτερο διάστημα τους πληθυσμούς. Ελάχιστες χώρες είδαν μείωση του ποσοστού ζωής με κακή υγεία.
Μεγαλύτερο χάσμα στις πλούσιες χώρες
Το βάρος της κακής υγείας διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών, ωστόσο η αύξηση καταγράφηκε σε όλες τις μεγάλες γεωγραφικές περιφέρειες. Εντυπωσιακό είναι ότι οι μεγαλύτερες περίοδοι ζωής με προβλήματα υγείας παρατηρούνται στις χώρες με υψηλό προσδόκιμο ζωής.
Το 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσίασαν το μεγαλύτερο χάσμα νοσηρότητας στον κόσμο (14 έτη), ακολουθούμενες από την Αυστραλία (13,9 έτη) και τον Καναδά (13,7 έτη). Οι χώρες με υψηλότερο Κοινωνικοδημογραφικό Δείκτη (SDI) έχουν όχι μόνο μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, αλλά και περισσότερα χρόνια με κακή υγεία. Το μικρότερο χάσμα καταγράφηκε στην υποσαχάρια Αφρική (9 έτη).
Προσδόκιμο ζωής: Η εικόνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Στην Ευρώπη, το χάσμα νοσηρότητας διευρύνθηκε σχεδόν παντού. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον και διευθυντής Στρατηγικής Έρευνας στο IHME, Σάιμον Χέι (Simon I. Hay), η Ελλάδα ακολουθεί τη γενική ευρωπαϊκή τάση.
Στη χώρα μας, το χάσμα νοσηρότητας αυξήθηκε από 10 έτη το 1990 σε 11,9 έτη το 2023 – αύξηση 1,9 ετών ή περίπου 18%. Οι Έλληνες περνούν το 14,7% της ζωής τους με κακή υγεία, έναντι 13% το 1990.
Η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο μέσο της δυτικής Ευρώπης: κοντά στη Γερμανία (11,9 χρόνια ή 14,7%), λίγο κάτω από τη Γαλλία (12,5 χρόνια ή 15,2%), το Ηνωμένο Βασίλειο (12,7 χρόνια ή 15,7%) και την Ολλανδία (12,9 χρόνια ή 15,7%). Ελαφρώς χαμηλότερα βρίσκονται η Ιταλία (11,8 χρόνια ή 14,2%) και η Ισπανία (12,1 χρόνια ή 14,5%).
Στην Ευρώπη, όπως και παγκοσμίως, το χάσμα αυτό αποδίδεται κυρίως σε χρόνιες, μη θανατηφόρες παθήσεις – μυοσκελετικά προβλήματα όπως η οσφυαλγία, ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη και άγχος, ηλικιακή απώλεια ακοής και πτώσεις. Παράλληλα, σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι το υψηλό σάκχαρο, ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος και το κάπνισμα.
Γυναίκες: περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά και ασθένειας
Σε όλες τις περιοχές του κόσμου, οι γυναίκες ζουν περισσότερο από τους άνδρες, αλλά περνούν και περισσότερα χρόνια με προβλήματα υγείας. Το 2023, το μέσο χάσμα νοσηρότητας για τις γυναίκες ήταν 12,1 χρόνια, έναντι 9,3 ετών για τους άνδρες – διαφορά που παραμένει σταθερή σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές κατηγορίες.
Πολλά από τα χρόνια κακής υγείας συνδέονται με παράγοντες που μπορούν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι κυριότεροι είναι τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης, η παχυσαρκία, ο παιδικός και μητρικός υποσιτισμός και το κάπνισμα.
Έμφαση στην πρόληψη και τη φροντίδα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι, καθώς οι πληθυσμοί γηράσκουν, απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων, στην καθυστέρηση της αναπηρίας και στη διασφάλιση πρόσβασης σε υπηρεσίες αποκατάστασης, ψυχικής υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας.
Σημείωση: Το δημοσίευμα συνοδεύεται από γράφημα της μελέτης που απεικονίζει το χάσμα νοσηρότητας ανά γεωγραφική περιοχή και χρονολογία. Η διακεκομμένη γραμμή αντιστοιχεί στον παγκόσμιο μέσο όρο. Credit: Simon I. Hay.