Τουρκία: Το νέο κόμμα του Οζέλ και πώς ο Ερντογάν θα είναι ξανά υποψήφιος πρόεδρος παρακάμπτοντας το Σύνταγμα

Ο Οζγκιούρ Οζέλ, ηγέτης της τουρκικής αντιπολίτευσης, ανακοίνωσε ότι θα ιδρύσει νέο κόμμα με στόχο να αμφισβητήσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μια πολιτική εξέλιξη που ενδέχεται να ενισχύσει τις πιθανότητες του προέδρου να παρατείνει την 23ετή διακυβέρνησή του στις επόμενες εκλογές.

Δικαστική απόφαση τον Μάιο απομάκρυνε τον Οζέλ από την ηγεσία του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), το οποίο από το 2024 έχει βρεθεί αντιμέτωπο με πρωτοφανή νομική πίεση, που το έχει αποδυναμώσει. Ωστόσο, για να μπορέσει ο Ερντογάν να διεκδικήσει ακόμη μία προεδρική θητεία, οι εκλογές θα πρέπει να διεξαχθούν νωρίτερα από το προγραμματισμένο 2028.

Οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές πραγματοποιούνται κάθε πέντε χρόνια, με τις επόμενες να έχουν προγραμματιστεί για τις 14 Μαΐου 2028. Ο πρόεδρος και το κοινοβούλιο έχουν τη δυνατότητα να προκηρύξουν πρόωρη αναμέτρηση.

Η πολιτική θέση του Ερντογάν

Ο Ερντογάν υπηρέτησε αρχικά ως πρωθυπουργός και στη συνέχεια εξελέγη πρόεδρος το 2014, υπό το τότε κοινοβουλευτικό σύστημα. Μετά το δημοψήφισμα του 2017, που καθιέρωσε το νέο προεδρικό σύστημα, επανεξελέγη το 2018 και το 2023.

Αν και έχει φτάσει το όριο των δύο θητειών στο προεδρικό σύστημα, το σύνταγμα του επιτρέπει να είναι ξανά υποψήφιος εφόσον το κοινοβούλιο προκηρύξει πρόωρες εκλογές κατά τη διάρκεια της τελευταίας του θητείας.

Πώς μπορεί να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές

Για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών απαιτείται πλειοψηφία τριών πέμπτων, δηλαδή 360 από τους 600 βουλευτές. Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν και οι σύμμαχοί του διαθέτουν 328 έδρες, γεγονός που σημαίνει ότι χρειάζονται ακόμη 32 ψήφους από άλλα κόμματα, κάτι που θεωρείται δύσκολο, σύμφωνα με το Reuters.

Το κοσμικό και κεντρώο CHP έχει 135 έδρες, με τις περισσότερες να αναμένεται να μετακινηθούν στο νέο κόμμα του Οζγκιούρ Οζέλ. Το αριστερό, φιλοκουρδικό κόμμα DEM και οι σύμμαχοί του διαθέτουν 63 έδρες, το εθνικιστικό IYI 29, ενώ τα μικρότερα κόμματα της αντιπολίτευσης 26. Υπάρχουν επίσης 11 ανεξάρτητοι βουλευτές.

Οι στάσεις των κομμάτων απέναντι σε ενδεχόμενες πρόωρες εκλογές

Το AKP και ο εθνικιστικός του σύμμαχος MHP δηλώνουν ότι δεν υπάρχουν σχέδια για πρόωρες εκλογές, υπογραμμίζοντας πως θα διεξαχθούν «στην ώρα τους». Παράλληλα, αξιωματούχοι του AKP επισημαίνουν ότι κάθε εκλογική διαδικασία πριν από τις 14 Μαΐου 2028 θα θεωρηθεί πρόωρη, επιτρέποντας στον Ερντογάν να είναι εκ νέου υποψήφιος.

Ο αποπεμφθείς ηγέτης του CHP, Οζέλ, ζητά επανειλημμένα πρόωρες εκλογές, ώστε οι πολίτες να εκφραστούν για τη νομική πίεση που δέχθηκε το κόμμα του. Ωστόσο, έχει τονίσει ότι αυτό δεν πρέπει να γίνει πολύ κοντά στην προγραμματισμένη ημερομηνία του 2028, μετά την οποία ο Ερντογάν θα πρέπει να αποχωρήσει.

Αν και τουλάχιστον 90 από τους 135 βουλευτές του CHP στηρίζουν τον Οζέλ, ο οποίος παραιτήθηκε από το κόμμα την Τρίτη, παραμένει ασαφές αν ο δικαστικά επανενταγμένος πρόεδρος Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου θα υποστηρίξει μια τέτοια πρόταση. Αναλυτές εκτιμούν, ότι η κυβερνητική συμμαχία ίσως αναζητήσει στήριξη από το DEM, το οποίο παρά την αντίθεσή του στο AKP, από τα τέλη του 2024 έχει συμβάλει σε βήματα προσέγγισης μεταξύ του τουρκικού κράτους και του εκτός νόμου Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK).

Άλλες επιλογές για τον Ερντογάν

Μια πιο περίπλοκη και ριψοκίνδυνη οδός για τον Ερντογάν είναι η συνταγματική αναθεώρηση. Αυτή θα μπορούσε να τεθεί άμεσα σε ισχύ εάν συγκεντρώσει 400 ψήφους στο κοινοβούλιο, κάτι που θεωρείται δύσκολο για το κυβερνητικό μπλοκ.

Εναλλακτικά, η συνταγματική τροποποίηση μπορεί να τεθεί σε δημοψήφισμα εφόσον υποστηριχθεί από τουλάχιστον 360 βουλευτές. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Τούρκοι πολίτες είναι διχασμένοι στο ζήτημα, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους για την κυβέρνηση. Αν και το CHP έχει απορρίψει στο παρελθόν κάθε αλλαγή που θα ωφελούσε τον Ερντογάν, η νέα διάσπασή του θα μπορούσε να επηρεάσει ορισμένους βουλευτές. Ο εθνικιστής σύμμαχος του προέδρου και ηγέτης του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, έχει δηλώσει ότι μια συνταγματική τροποποίηση πρέπει να εξεταστεί, χωρίς ωστόσο η κυβερνητική συμμαχία να έχει παρουσιάσει ακόμη σχετικό σχέδιο.