Η θέση και ο ρόλος της Τουρκίας
Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δεν θεωρούν απαραίτητα την Τουρκία πλήρως αξιόπιστο σύμμαχο. Τη θεωρούν όμως αναντικατάστατο σύμμαχο. Αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο. Στην πράξη λειτουργούν με τη λογική ότι η Τουρκία είναι μια «δύσκολη αλλά απαραίτητη δύναμη». Οι λόγοι είναι πολλοί. Ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, δηλαδή την έξοδο της Ρωσίας από τη Μαύρη Θάλασσα. Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ. Βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται Μαύρη Θάλασσα, Καύκασος, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειος. Φιλοξενεί κρίσιμες αμερικανικές και ΝΑΤΟϊκές υποδομές, όπως η βάση του Ιντσιρλίκ και το ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης στο Κιουρετσίκ.
Από την άλλη πλευρά, η Αγκυρα ακολουθεί πλέον μια στρατηγική που αρκετοί αναλυτές αποκαλούν «στρατηγική αυτονομία». Δηλαδή συνεργάζεται με τη Ρωσία όταν τη συμφέρει (ενέργεια, πυρηνικός σταθμός, τουρισμός, εμπόριο), πουλά drones στην Ουκρανία αλλά δεν συμμετέχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, διατηρεί σχέσεις με το Ιράν χωρίς να εγκαταλείπει το ΝΑΤΟ, συγκρούεται πολιτικά με το Ισραήλ αλλά εξακολουθεί να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ σε άλλα ζητήματα, υποστηρίζει ορισμένα ισλαμιστικά κινήματα που η Δύση αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη επιφύλαξη.
Γιατί λοιπόν οι ΗΠΑ ανέχονται αυτή τη συμπεριφορά; Επειδή θεωρούν ότι υπάρχουν δύο επιλογές. Να κρατήσουν την Τουρκία μέσα στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, έστω και δύσκολα. Να τη σπρώξουν εκτός ΝΑΤΟ, οπότε θα μπορούσε να προσεγγίσει πολύ περισσότερο τη Ρωσία ή την Κίνα. Για την Ουάσιγκτον, η δεύτερη επιλογή θεωρείται συνήθως πιο επικίνδυνη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει δυσπιστία. Αντίθετα, μετά την αγορά των ρωσικών S-400, τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, τις συνεχείς εντάσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο, τις διαφωνίες στη Συρία και τις σχέσεις με τη Χαμάς η εμπιστοσύνη έχει μειωθεί σημαντικά. Σήμερα, πολλοί αμερικανοί αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν την Τουρκία περισσότερο ως συναλλακτικό (transactional) παρά ως παραδοσιακό σύμμαχο. Το βαθύτερο ζήτημα είναι πως η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτική ισχύ. Το μήνυμα της Αγκυρας είναι ουσιαστικά πως «δεν χρειάζομαι τόσο τη Δύση όσο η Δύση χρειάζεται εμένα». Αυτό εξηγεί γιατί συχνά αποκλίνει από τις αμερικανικές επιλογές χωρίς να αποχωρεί από το ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει και όρια. Αν η Τουρκία θεωρηθεί ότι υπονομεύει συστηματικά τα θεμελιώδη συμφέροντα της Συμμαχίας, οι ΗΠΑ μπορούν να μειώσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από αυτήν, επενδύοντας περισσότερο σε εναλλακτικούς εταίρους όπως η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, καθώς και σε νέες υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο. Με άλλα λόγια, η σχέση ΗΠΑ – Τουρκίας σήμερα χαρακτηρίζεται λιγότερο από αμοιβαία εμπιστοσύνη και περισσότερο από αμοιβαία αναγκαιότητα. Αυτό είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της γεωπολιτικής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι συμμαχίες δεν στηρίζονται μόνο στην κοινή ιδεολογία ή στις κοινές αξίες, αλλά και στον υπολογισμό του στρατηγικού κόστους και οφέλους.