Παγιδευμένος στην Ιστορία: Πώς το Ιράν απειλεί να μετατρέψει τον Τραμπ σε νέο… Τζίμι Κάρτερ – Οι ομοιότητες με την κρίση των ομήρων του 1979

Καθώς η διεθνής προσοχή επικεντρώνεται στις προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ να πετύχει μια συμφωνία ειρήνης με το Ιράν, μια ιστορία από το παρελθόν φωτίζει μια ιδιαίτερη ειρωνεία της πολιτικής του διαδρομής. Πρόκειται για ένα κεφάλαιο που συνδέει τον σημερινό Αμερικανό πρόεδρο με την πρώτη του ουσιαστική επαφή με την πολιτική σκηνή.

Η αφετηρία αυτής της σχέσης εντοπίζεται στην κρίση των ομήρων του 1979, όταν η κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη οδήγησε 52 διπλωμάτες σε αιχμαλωσία για 444 ημέρες. Η ομηρία αποτέλεσε βαρύ πλήγμα για την Ουάσινγκτον, που έχανε τότε έναν από τους βασικούς πυλώνες επιρροής της στη Μέση Ανατολή.

Από εκείνη την κρίση θεμελιώθηκαν δεκαετίες έντασης στις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν. Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, το γεγονός αυτό μπορεί να θεωρηθεί και η απαρχή της μακράς πορείας του Τραμπ προς τον Λευκό Οίκο, μια πορεία που σήμερα κινδυνεύει να καθοριστεί από τη δική του απόφαση να επιτεθεί στο ισλαμικό καθεστώς της Τεχεράνης.

Η κρίση των ομήρων και οι πρώτες πολιτικές δηλώσεις του Τραμπ

Τον Οκτώβριο του 1980, με τους Αμερικανούς ομήρους ακόμη κρατούμενους και τον τότε πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ σε δύσκολη θέση, ο Τραμπ μίλησε στο NBC, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «γελοία» και ζητώντας στρατιωτική επέμβαση. Όπως είπε, «είναι φρίκη να επιτρέπεται σε μια χώρα όπως το Ιράν να κρατά τους ομήρους μας».

Έναν μήνα αργότερα, ο Κάρτερ ηττήθηκε από τον Ρόναλντ Ρέιγκαν, ενώ το αίσθημα αδυναμίας της Αμερικής είχε ήδη παγιωθεί. Σχεδόν μισό αιώνα μετά, ο Τραμπ φαίνεται να βιώνει μια παρόμοια δοκιμασία, καθώς ο πόλεμος που ξεκίνησε εναντίον του Ιράν έχει ξεφύγει από τον έλεγχό του.

Ο ίδιος επικαλέστηκε την κρίση των ομήρων την πρώτη ημέρα του πολέμου, επιχειρώντας να δικαιολογήσει μια εκστρατεία για την οποία η αμερικανική κοινή γνώμη δεν είχε προετοιμαστεί. Επαναλάμβανε δε συχνά ότι δεν ήθελε να μοιάσει στον Κάρτερ, τον οποίο θεωρούσε σύμβολο αδυναμίας.

Αντιμέτωπος με τις ίδιες παγίδες

Τρεισήμισι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, ο Τραμπ βρίσκεται σε θέση που θυμίζει εκείνη του προκατόχου του. Η ανάπτυξη χερσαίων στρατευμάτων θεωρείται πολιτικά ασύμφορη, ενώ η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ μοιάζει περιορισμένη.

Όπως και τότε, το Ιράν εμφανίζεται πιο συσπειρωμένο. Η πολιορκία της πρεσβείας το 1979 υιοθετήθηκε από τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί ως μέσο ενίσχυσης της νέας Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αντίστοιχα, ο σημερινός πόλεμος, με χιλιάδες νεκρούς αμάχους και εκτεταμένες καταστροφές, φαίνεται να ενισχύει την εσωτερική νομιμοποίηση του καθεστώτος.

Μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς να «ανατρέψουν τη δική τους κυβέρνηση». Ωστόσο, η κοινωνία παρέμεινε σιωπηλή, ενώ ο ίδιος στη συνέχεια πρότεινε συνάντηση με τον διάδοχο του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα.

Το μνημόνιο κατανόησης και η νέα ισορροπία

Η αλλαγή στάσης αποτυπώνεται στο μνημόνιο κατανόησης (MOU) που υπεγράφη την Τετάρτη, το οποίο προβλέπει ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης». Η διατύπωση αυτή, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ικανοποιεί την ανάγκη του Ιράν για εγγυήσεις ασφάλειας.

Αντιδράσεις και πολιτικό κόστος

Οι Ιρανοί της διασποράς, που είχαν στηρίξει τον Τραμπ προσδοκώντας αλλαγή καθεστώτος, εκφράζουν πλέον απογοήτευση. Ο Ρεζά Παχλαβί έκανε λόγο για «μικτά μηνύματα» από τον Λευκό Οίκο. Ταυτόχρονα, εντός των ΗΠΑ, η βάση του προέδρου εμφανίζει ρωγμές: οι υποστηρικτές της γραμμής “America First” αντιτίθενται στον πόλεμο, ενώ οι «σκληροπυρηνικοί» Ρεπουμπλικανοί τον θεωρούν ένδειξη αδυναμίας.

Η κριτική εντείνεται και από τον Τύπο, με τους New York Times να δημοσιεύουν editorial υπό τον τίτλο «Ο Πρόεδρος Τραμπ έχασε αυτόν τον πόλεμο». Η σύγκριση με τον Κάρτερ είναι αναπόφευκτη, καθώς και εκείνος είδε τη φήμη του να πλήττεται από το Ιράν, παρά την μεταγενέστερη αποκατάστασή της.

Η επανάληψη της ιστορίας

Η γεωστρατηγική σημασία του Ιράν καθιστά το πολιτικό κόστος βαρύ. Παρά τα πρόσκαιρα οικονομικά οφέλη από τη μείωση των τιμών καυσίμων, ο Τραμπ αντιμετωπίζει διεθνή αποδοκιμασία. Η ιστορία δείχνει ότι κάθε πρόεδρος που αγνόησε το ιρανικό προηγούμενο βρέθηκε αντιμέτωπος με συνέπειες.

Από τον Ρέιγκαν και το σκάνδαλο Iran-Contra έως τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο, όλοι επέδειξαν προσεκτικούς χειρισμούς για να αποφύγουν άμεση σύγκρουση. Ο Τραμπ, αντίθετα, καυχήθηκε πως έκανε αυτό που κανείς δεν τόλμησε.

Το αβέβαιο μέλλον και η «ομηρία» του Τραμπ

Η βιωσιμότητα του MOU εξαρτάται από τη ρύθμιση του ζητήματος του εμπλουτισμού ουρανίου εντός 60 ημερών. Οι Ιρανοί διαπραγματευτές, όπως ο Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ και ο Αμπάς Αραγτσί, εκφράζουν φόβους ότι οι ΗΠΑ μπορεί να επαναλάβουν τις επιθέσεις.

Σήμερα, το Ιράν διαθέτει ένα όπλο πολύ ισχυρότερο από την πρεσβεία του 1979: τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου διαδρόμου για την παγκόσμια οικονομία. Δύο γενιές μετά την πρώτη κρίση, ο Τραμπ βρίσκεται ξανά αντιμέτωπος με ένα είδος νέας ομηρίας — αυτή τη φορά πολιτικής. Και, όπως σημειώνει η ανάλυση του Guardian, «θα έμοιαζε οικείο στον Κάρτερ».