Τρισεκατομμυριούχοι
Η εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο (φωτογραφία) προκάλεσε ένα κύμα ενθουσιασμού, από τη Wall Street μέχρι τη Silicon Valley. Ωστόσο, όσοι χαίρονται που η περιουσία του Ιλον Μασκ ξεπέρασε το όριο του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων πρέπει να θυμηθούν μια απλή αλλά ζωτική αλήθεια: η ίδια η ύπαρξη τρισεκατομμυριούχων είναι ένα μείζον πολιτικό και οικονομικό πρόβλημα, ίσως το καθοριστικό ζήτημα της εποχής μας.
Με απλά λόγια, υπάρχει μια θεμελιώδης αντίθεση μεταξύ του ακραίου πλούτου και της ίδιας της δυνατότητας ύπαρξης δημοκρατίας. Αυτό το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο: όλοι οι στοχαστές της δημοκρατίας, από τον Αριστοτέλη πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια έως τη Λέα Ιπι στη London School of Economics σήμερα, έχουν επισημάνει τη διαβρωτική φύση του ακραίου πλούτου για την κοινωνία.
Για κάποιο διάστημα, μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο, φαινόταν ότι ο ακραίος πλούτος ανήκε στο παρελθόν. Επειτα από τα σοκ των πολέμων και την εφαρμογή προοδευτικής φορολογίας εισοδήματος και κληρονομιάς – με ανώτατους φορολογικούς συντελεστές που έφταναν σχεδόν το 100% τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στις ΗΠΑ στις μεταπολεμικές δεκαετίες – ο ακραίος πλούτος είχε σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί. Ομως τώρα επιστρέφει με όλη του τη δύναμη.
Μερικές φορές υπάρχει η άποψη ότι ο πλούτος αυτών των δισεκατομμυριούχων είναι κατά κάποιον τρόπο «εικονικός»: δεν είναι σαν τα μετρητά στην τράπεζα, αλλά απλά θεωρητικός. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, οι υπερπλούσιοι είναι άκακοι, με λιγότερη επιρροή από τα συνδικάτα ή τις ομάδες πίεσης. Ομως, ο ακραίος πλούτος είναι στην πραγματικότητα πάντα πολύ πραγματικός, και πολλά από τα προβλήματα στον σημερινό κόσμο είναι απόρροια της ραγδαία αυξανόμενης επιρροής των υπερπλουσίων στη χάραξη πολιτικής. Ο ίδιος ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος δεν θα μπορούσε να το επιβεβαιώσει καλύτερα.
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να αρχίσουμε να βάζουμε φρένο στους δισεκατομμυριούχους είναι να θεσπίσουμε έναν υποχρεωτικό ελάχιστο φόρο επί της περιουσίας τους. Σε μια έκθεση που μου ανέθεσε η G20 το 2024, πρότεινα έναν ελάχιστο φορολογικό συντελεστή ίσο με το 2% για άτομα με καθαρή περιουσία άνω των 100 εκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό θα καθιστούσε αδύνατο το να πληρώνουν οι υπερπλούσιοι λιγότερους φόρους από τους εργαζόμενους της μεσαίας τάξης – ένα ζήτημα στοιχειώδους ισότητας ενώπιον του νόμου.
Είναι καιρός να απορρίψουμε τη διεστραμμένη λογική σύμφωνα με την οποία οι συνταξιούχοι, οι φτωχοί ή οι μετανάστες καλούνται να ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό, ενώ στους πλούσιους επιτρέπεται να ζουν αφορολόγητοι στη δική τους παράλληλη κοινωνία. Δεν μπορεί να υπάρχει νόμος πιο επιεικής για τους πλούσιους και τους ισχυρούς από ό,τι για εμάς τους υπόλοιπους. Αν υπήρξε ποτέ η κατάλληλη στιγμή για δράση, αυτή είναι τώρα.
Ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν είναι γάλλος οικονομολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.