Washington Post: Από την «αλλαγή καθεστώτος» στη διαπραγμάτευση – Η στροφή Τραμπ απέναντι στο Ιράν

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε το τέλος της εκστρατείας του εναντίον των ηγετών του Ιράν με μια χαρακτηριστική δήλωση την Κυριακή: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει!»

Παρότι το ιρανικό καθεστώς παραμένει στην εξουσία, ο Τραμπ γιόρτασε την επιστροφή στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από τις 27 Φεβρουαρίου, την ημέρα πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτεθούν στο Ιράν.

Η επιστροφή στο status quo απέχει πολύ από τους αρχικούς στόχους της πολεμικής εκστρατείας, που ξεκίνησε με την υπόσχεση στήριξης προς τους Ιρανούς διαδηλωτές που είχαν βγει στους δρόμους κατά του καθεστώτος τους.

Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις πρώτες ώρες του πολέμου, ο Τραμπ είχε καλέσει τους Ιρανούς να «πάρουν πίσω τη χώρα τους». Ωστόσο, εξέγερση δεν σημειώθηκε, ενώ οι ιρανοί ηγέτες απέδειξαν ότι μπορούσαν να αντέξουν επιθέσεις από τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο.

Παράλληλα, έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ, παραλύοντας τις διεθνείς αγορές ενέργειας και προκαλώντας ένταση στις σχέσεις του Τραμπ με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο αμερικανός πρόεδρος πέρασε μέρος των 80ών γενεθλίων του επικρίνοντας δημόσια τον ισραηλινό ηγέτη.

Η συμφωνία και οι αντιδράσεις

Στο πλαίσιο της συμφωνίας που σταμάτησε τις εχθροπραξίες, ο Τραμπ και οι συνεργάτες του υποστήριξαν ότι το Ιράν δεσμεύτηκε να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Οι ιρανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, άφησαν να εννοηθεί ότι οι δύσκολες συνομιλίες για το πυρηνικό τους πρόγραμμα θα πραγματοποιηθούν αργότερα, μετά την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών τους.

Καθώς οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί και το πυρηνικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό, αναλυτές επισημαίνουν ότι είναι νωρίς για να αξιολογηθεί η πλήρης κληρονομιά μιας σύγκρουσης που διήρκεσε πέντε εβδομάδες έντονων μαχών και πάνω από δύο μήνες εύθραυστης εκεχειρίας.

Η προσέγγιση του Τραμπ φαίνεται να έχει μεταβληθεί. Αντί να καλεί τους Ιρανούς να ανατρέψουν τους ηγέτες τους, επικεντρώνεται πλέον στη διαπραγμάτευση με το καθεστώς, αποφεύγοντας στρατιωτικές ενέργειες που θα μπορούσαν να απειλήσουν την ειρήνη.

«Όσον αφορά την αλλαγή καθεστώτος, ποτέ δεν με ενδιέφερε η αλλαγή καθεστώτος», δήλωσε ο Τραμπ στη Wall Street Journal, προσθέτοντας πως η σημερινή ιρανική ηγεσία είναι «η τρίτη ομάδα με την οποία έχουμε συνεργαστεί και αυτή είναι η πιο λογική μέχρι στιγμής».

Οι αντιδράσεις στις ΗΠΑ

Ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι ο πόλεμος υπήρξε μεγάλη επιτυχία, καθώς εξουδετερώθηκαν ανώτατα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, καταστράφηκε μεγάλο μέρος του πυρηνικού προγράμματος και εξαλείφθηκε το μεγαλύτερο τμήμα του ιρανικού ναυτικού.

«Αν οι Ιρανοί τηρήσουν αυτή τη συμφωνία, θα μεταμορφώσει θεμελιωδώς τη Μέση Ανατολή για τα επόμενα 50 χρόνια», δήλωσε ο αντιπρόεδρος JD Vance στο Fox News, υπογραμμίζοντας ότι η περιοχή υπήρξε διαχρονικά ασταθής.

Παρ’ όλα αυτά, ειδικοί της Μέσης Ανατολής εκφράζουν επιφυλάξεις, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι μια συμφωνία που τερματίζει τις μάχες και ανοίγει ξανά τα Στενά του Ορμούζ είναι προτιμότερη από τη συνέχιση του πολέμου.

«Αν αυτή η συμφωνία προχωρήσει όπως αναφέρεται, θα αφήσει ένα βίαιο καθεστώς να ελέγχει το Ιράν και τα περισσότερα εργαλεία με τα οποία απειλεί την περιοχή», σημείωσε ο Brian Katulis, ανώτερος συνεργάτης στο Middle East Institute. «Ο Τραμπ έκανε πίσω εδώ με πραγματική έννοια… Και οι δύο πλευρές θα ισχυριστούν ότι νίκησαν», πρόσθεσε.

Αμφισβητήσεις και επόμενα βήματα

Ακόμη και μεταξύ των συμμάχων του Τραμπ, υπήρξαν φωνές αμφισβήτησης. Ο ραδιοφωνικός παρουσιαστής Mark Levin έγραψε στο X: «Γιατί δεν μπορούμε, εμείς ο λαός, να δούμε το καταραμένο [Μνημόνιο Κατανόησης]; … Αν είναι ένα σπουδαίο αποτέλεσμα για την ειρήνη, τότε δημοσιοποιήστε το.»

Ανάλογες επιφυλάξεις εξέφρασε και ο γερουσιαστής Lindsey Graham, ο οποίος δήλωσε «κάπως ανήσυχος» για τις διαφορετικές εκδοχές της συμφωνίας από την αμερικανική και την ιρανική πλευρά. «Σύμφωνα με τον νόμο μας, κάθε πυρηνική συμφωνία με το Ιράν πρέπει να σταλεί στο Κογκρέσο για εξέταση και ψηφοφορία», ανέφερε, προσθέτοντας: «Ο χρόνος θα δείξει».

Οι ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι όροι της συμφωνίας θα δημοσιοποιηθούν μετά την υπογραφή της την Παρασκευή, επιλογή που προστατεύει τη διαδικασία από εξωτερικές πιέσεις αλλά εμπεριέχει τον κίνδυνο κατάρρευσης, αν οι διαπραγματεύσεις συνεχιστούν χωρίς αποτέλεσμα.

Το Ιράν ζήτησε σημαντική άρση κυρώσεων πριν συζητήσει μεγάλες παραχωρήσεις στο πυρηνικό του πρόγραμμα. Οι διαπραγματευτές θα πρέπει τώρα να εξετάσουν ένα μορατόριουμ στον εμπλουτισμό πυρηνικών καυσίμων και τη διαχείριση των υπαρχόντων αποθεμάτων ουρανίου, που αναπτύχθηκαν μετά την αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία του 2015.

«Το Ιράν ξέρει πώς να παρατείνει αυτές τις διαπραγματεύσεις και να αποσπά παραχωρήσεις στην πορεία», έγραψε στο X ο Dan Shapiro, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ. «Είναι πιθανό να μην υπάρξει ποτέ συμφωνία…», πρόσθεσε, τονίζοντας ότι το σημαντικότερο αποτέλεσμα είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, που δίνει στο Ιράν νέο μοχλό πίεσης στη διεθνή οικονομία και προκαλεί ανησυχία στον Τραμπ.