Διπλωματικό «θρίλερ» στη Μέση Ανατολή: «Η συμφωνία δεν έχει οριστικοποιηθεί, δεν αναμένεται υπογραφή την Κυριακή», λέει το Ιράν

Δεν πέρασε πολλή ώρα από την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για υπογραφή συμφωνίας με το Ιράν την Κυριακή, όταν οι Φρουροί της Επανάστασης έσπευσαν να διευκρινίσουν ότι δεν γνωρίζουν να έχει προγραμματιστεί κάτι τέτοιο. Σε ανακοίνωσή τους κάνουν λόγο για «ασυνήθιστη επιμονή» του Αμερικανού προέδρου, αφήνοντας να εννοηθεί πως επιχειρεί να συνδέσει πολιτικά μια πιθανή συμφωνία με τα γενέθλιά του.

Η τοποθέτηση αυτή ήρθε σε απάντηση της επιμονής του Τραμπ, ο οποίος με ανάρτησή του εξέφρασε βεβαιότητα ότι η συμφωνία θα υπογραφεί αύριο. Από την πλευρά της Τεχεράνης, ωστόσο, η εικόνα φαίνεται διαφορετική, καθώς ιρανικές πηγές επισημαίνουν ότι οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε τελικό κείμενο.

Συμβολική επιδίωξη και πολιτική πίεση

Σύμφωνα με την εκτίμηση που μεταδίδει το πρακτορείο Fars, ο Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει μια επίσημη ανακοίνωση την Κυριακή, ώστε αυτή να συμπέσει με τα γενέθλιά του και να παρουσιαστεί ως συμβολική πολιτική νίκη.

Η Κυριακή αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμη δοκιμασία για την ιρανική διαπραγματευτική ομάδα. Το ερώτημα είναι αν οι Ιρανοί διαπραγματευτές θα παραμείνουν σταθεροί στη στάση τους ή θα υποκύψουν στην πίεση για πρόωρη υπογραφή, πριν επιλυθούν όλα τα ανοιχτά ζητήματα.

Την εξέλιξη αυτή παρακολουθούν στενά και ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, τα οποία αναπαράγουν την είδηση, προσδίδοντας επιπλέον πολιτικό βάρος στις πληροφορίες που προέρχονται από την Τεχεράνη.

Υπενθυμίζεται πως νωρίτερα ότι ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η συμφωνία με το Ιράν πρόκειται να υπογραφεί την Κυριακή.

Στην ίδια ανάρτηση, ο Τραμπ ανέφερε πως αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, τα Στενά του Ορμούζ θα είναι “ανοικτά για όλους”.

Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ακόμη: “Σε κατάλληλη στιγμή, όταν όλα θα είναι ήρεμα, θα προχωρήσουμε και θα εξαλείψουμε την πυρηνική σκόνη”, υπογραμμίζοντας την πρόθεσή του για πλήρη σταθεροποίηση της περιοχής.

Νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν είχε δηλώσει ότι μια συμφωνία «δεν ήταν ποτέ πιο κοντά», επιβεβαιώνοντας την αυξανόμενη αισιοδοξία. Ωστόσο, όπως σημειώνει το CNN, ακόμη κι αν υπάρχει λόγος για συγκρατημένη ελπίδα, η συμφωνία δεν αποτελεί ειρηνευτική συνθήκη, αλλά το πρώτο βήμα σε μια μακρά και δύσκολη διαδικασία.

Το περιεχόμενο της ενδιάμεσης συμφωνίας

Η υπό διαπραγμάτευση ενδιάμεση συμφωνία προβλέπει κοινές δεσμεύσεις σε ορισμένα από τα ευκολότερα ζητήματα, όπως ο τερματισμός του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και η άρση του αποκλεισμού από τις ΗΠΑ. Παράλληλα, θα καθοριστεί χρονοδιάγραμμα 60 ημερών και συγκεκριμένη ατζέντα για τα πιο σύνθετα θέματα.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε σημαντικές παραχωρήσεις, ενώ τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν διαφορετική εκδοχή της προσωρινής συμφωνίας. Την Παρασκευή (12/6), η ένταση αναζωπυρώθηκε όταν, μετά από δημοσιεύματα που περιέγραφαν μια συμφωνία ευνοϊκή για το Ιράν, ο Τραμπ εξαπέλυσε επίθεση στους ηγέτες της Τεχεράνης, χαρακτηρίζοντάς τους «πολύ άτιμους ανθρώπους» με τους οποίους «δεν υπάρχει τίποτα όπως καλή πίστη».

Τα σημεία τριβής

Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι η αναστολή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τεχεράνη να εγκαταλείψει οριστικά κάθε πυρηνική δραστηριότητα και να δεσμευτεί «επ’ αόριστον» να μην κατασκευάσει πυρηνικά όπλα. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής και επιθεώρησης της δέσμευσης αυτής παραμένουν κρίσιμες και ασαφείς.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος έκανε λόγο για νέο καθεστώς επιθεώρησης, χωρίς όμως να δώσει συγκεκριμένα στοιχεία. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το Ιράν θα εγκαταλείψει πλήρως το πρόγραμμά του ή θα περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε χαμηλά επίπεδα, επιτρέποντας τη χρήση του για ειρηνικούς σκοπούς.

Το κρίσιμο σημείο είναι η δυνατότητα επιβεβαίωσης της συμμόρφωσης. Ο Τραμπ, που έχει χαρακτηρίσει τη συμφωνία Ομπάμα «αδύναμη», καλείται τώρα να παρουσιάσει μια νέα συμφωνία ως πιο ισχυρή, παρότι η προηγούμενη προέβλεπε ήδη διεθνή επιθεώρηση από την πυρηνική υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών.

Το εμπλουτισμένο ουράνιο και τα παγωμένα κεφάλαια

Το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν παραμένει σημείο αντιπαράθεσης. Η Ουάσιγκτον ζητά την παράδοσή του, ωστόσο μεγάλο μέρος του βρίσκεται θαμμένο μετά από αμερικανικές επιδρομές. Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να μη μεταφερθεί στις ΗΠΑ, αλλά να παραμείνει υπό επιτήρηση ή να «αραιωθεί» ώστε να μην είναι κατάλληλο για όπλα.

Παράλληλα, το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν προκαλεί πολιτική πίεση στον Τραμπ. Η Τεχεράνη ζητά την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έχει διαβεβαιώσει ότι «κανένα χρήμα δεν θα ανταλλάξει χέρια». Ωστόσο, δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο σταδιακής αποδέσμευσης κεφαλαίων.

Η διαχείριση των Στενών του Ορμούζ αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα για την περιφερειακή ασφάλεια. Ο πόλεμος ανέδειξε την ικανότητα του Ιράν να χρησιμοποιεί το στρατηγικό πέρασμα ως μοχλό πίεσης, επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία. Το ζητούμενο είναι πώς η νέα συμφωνία θα αποτρέψει παρόμοιες κινήσεις στο μέλλον.

Οι φιλοϊρανικές οργανώσεις

Αρχικά, στόχος της κυβέρνησης Τραμπ ήταν να εμποδίσει τη χρηματοδότηση οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, το ζήτημα έχει πλέον υποχωρήσει στη δημόσια ατζέντα. Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν φέρεται να έχει δεσμευτεί να μην χρηματοδοτεί τρομοκρατικές ομάδες, αν και η επαλήθευση αυτής της δέσμευσης παραμένει ασαφής.

Αναλυτές εκτιμούν ότι αν ο Τραμπ δεν εξασφαλίσει απτά αποτελέσματα και σε αυτό το πεδίο, θα είναι δύσκολο να παρουσιάσει τη συμφωνία ως πλήρη επιτυχία, δεδομένου ότι η αντιμετώπιση των φιλοϊρανικών οργανώσεων αποτελούσε έναν από τους τέσσερις βασικούς στόχους του από την αρχή του πολέμου.