Διπλωματία με «χειρουργικά» πλήγματα: Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν και οι απειλές Τραμπ

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν πραγματοποιήθηκαν ως απάντηση στην κατάρριψη ενός αμερικανικού ελικοπτέρου από την Τεχεράνη. Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στόχευαν και στην ενίσχυση της πίεσης προς το Ιράν στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου. Παρασκηνιακά, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να είχε αρχίσει να εκνευρίζεται, καθώς περίμενε σχεδόν δύο εβδομάδες για μια απάντηση στην τελευταία του πρόταση.

Τα ρεπορτάζ του Καναλιού 12 και του Axios, που επικαλούνται δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, δημοσιεύθηκαν μετά τη δήλωση του Τραμπ ότι θα επιτεθεί εκ νέου στη χώρα το βράδυ της Τετάρτης (10/6). Ο δημοσιογράφος Μπαράκ Ραβίντ, ο οποίος εργάζεται και για τα δύο μέσα, ανέφερε ότι η επίθεση είχε στόχο να αναγκάσει το Ιράν να απαντήσει στην πρόταση των ΗΠΑ ύστερα από δύο εβδομάδες καθυστερήσεων.

Οι επιθέσεις της Τρίτης σχεδιάστηκαν ώστε να αποκαταστήσουν τη διαπραγματευτική ισχύ των ΗΠΑ χωρίς να προκαλέσουν θύματα, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios πως στόχος ήταν να σταλεί μήνυμα αποφασιστικότητας, χωρίς να κλείσουν οι δίαυλοι επικοινωνίας.

«Αν δεν αντιδρούσαμε, θα φαινόμασταν αδύναμοι», ανέφερε ένας αξιωματούχος, εξηγώντας ότι η Ουάσιγκτον προχώρησε σε αντίποινα ακόμη και χωρίς βεβαιότητα ότι η κατάρριψη του ελικοπτέρου ήταν σκόπιμη. Οι επιθέσεις χαρακτηρίστηκαν «αναλογικές και χειρουργικές», πλήττοντας συστήματα ραντάρ και ελέγχου drone, αποφεύγοντας ανθρώπινες απώλειες.

Διαπραγματεύσεις και μεσολάβηση του Κατάρ

Πριν από τις επιθέσεις, οι ΗΠΑ είχαν καταστήσει σαφές στο Ιράν ότι οι στόχοι θα αφορούσαν αποκλειστικά στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Την Τρίτη, λίγο πριν από την επιχείρηση, ο Λευκός Οίκος ενημέρωσε την Τεχεράνη ότι δεν επρόκειτο να πληγούν μη στρατιωτικοί στόχοι. «Είπαμε στους Ιρανούς ότι αν οι πιλότοι σκοτώνονταν, σήμερα θα βρισκόμασταν σε εντελώς διαφορετική κατάσταση», δήλωσε αξιωματούχος των ΗΠΑ.

Λίγες ώρες πριν από τις επιθέσεις, ο Λευκός Οίκος προσπάθησε ξανά να λάβει απάντηση από τους Ιρανούς διαπραγματευτές σχετικά με την τελευταία πρόταση του Τραμπ, χωρίς αποτέλεσμα. Οι Ιρανοί προειδοποίησαν ότι θα απαντήσουν σε οποιαδήποτε αμερικανική ενέργεια, κάτι που τελικά έκαναν με περιορισμένο τρόπο.

Την ίδια ώρα, οι μεσολαβητές του Κατάρ διεξήγαγαν συνομιλίες στην Τεχεράνη, προσπαθώντας να επαναφέρουν τις διαπραγματεύσεις σε τροχιά. Σύμφωνα με τους Times of Israel, οι Καταριανοί διαπραγματευτές είχαν συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί.

Καθώς οι συνομιλίες συνεχίζονταν, ο Τραμπ προχώρησε σε νέες απειλές, δηλώνοντας: «Θα τους χτυπήσουμε ξανά σκληρά σήμερα… και θα δούμε τι θα συμβεί με τη συμφωνία». Ο πρόεδρος του Ιράν απάντησε ότι οι απειλές αυτές δείχνουν «απελπισία» και όχι δύναμη.

Το παρασκήνιο των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων

Ο Τραμπ θα μπορούσε να είχε συνάψει αρχική συμφωνία στα τέλη του περασμένου μήνα, αν είχε αποδεχτεί τους όρους που είχαν διαμορφώσει οι απεσταλμένοι του. Αντ’ αυτού, στις 29 Μαΐου αποφάσισε να ζητήσει δύο τροποποιήσεις στο σχέδιο μνημονίου κατανόησης, που αφορούσαν τον περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου και τη δέσμευση του Ιράν να μην επιβάλλει τέλη στα Στενά του Ορμούζ.

Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ προσφέρθηκε να δεχθεί τον εμπλουτισμό στο ιρανικό έδαφος υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας — μια σημαντική παραχώρηση σε σχέση με προηγούμενες θέσεις του. Ο Αραγτσί ενημέρωσε ότι θα χρειαζόταν λίγες ημέρες για να απαντήσει, όμως η διαδικασία καθυστέρησε σχεδόν δύο εβδομάδες.

Στο μεταξύ, ο Τραμπ φέρεται να δυσανασχετούσε με την αρνητική κάλυψη των μέσων και την κριτική ότι εμφανίζεται επιεικής απέναντι στο Ιράν. Παράλληλα, η Τεχεράνη ζητούσε αποδέσμευση δεσμευμένων κεφαλαίων πριν από οποιαδήποτε δέσμευση, αίτημα που ο Τραμπ απέρριψε.

Η κλιμάκωση και η απώλεια της διπλωματικής δυναμικής

Οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί μεσολαβητές είχαν προειδοποιήσει την Τεχεράνη ότι η καθυστέρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα ένταση. Το περασμένο Σάββατο, ο Αραγτσί δήλωσε πως είχε αποστείλει την απάντηση στον ανώτατο ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, για έγκριση. Την επόμενη ημέρα, ωστόσο, η κατάσταση επιδεινώθηκε, με το Ισραήλ να πλήττει τη Βηρυτό και το Ιράν να απαντά με πυραυλική επίθεση εναντίον του Ισραήλ.

«Είπαμε στους Ιρανούς ότι έκαναν μεγάλο λάθος εξαπολύοντας την επίθεση εναντίον του Ισραήλ, επειδή έδωσαν μια χρυσή ευκαιρία στον Μπίμπι να χαλάσει τις διαπραγματεύσεις», ανέφερε περιφερειακή πηγή, αναφερόμενη στον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Δύο περιφερειακές πηγές υποστήριξαν ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν ήταν κοντά σε συμφωνία πριν από την κλιμάκωση. Ωστόσο, οι Ιρανοί φάνηκαν να διστάζουν να υποχωρήσουν μετά τις ισραηλινές επιθέσεις. Το περιστατικό με το ελικόπτερο και οι νέες απειλές του Τραμπ επιδείνωσαν περαιτέρω το κλίμα.

Το μέλλον των συνομιλιών

Ιρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν παράλληλες συνομιλίες στη Ντόχα με μεσολαβητές από το Κατάρ. Οι Καταριανοί επιχείρησαν να οργανώσουν τριμερή συνάντηση, αλλά σύμφωνα με το Κανάλι 12, το Ιράν αρνήθηκε να συμμετάσχει. Στόχος των συζητήσεων ήταν η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν κλειστά μετά τις επιθέσεις.

Οι απεσταλμένοι του Τραμπ και οι μεσολαβητές συνεχίζουν να αναζητούν συμβιβασμό, όμως οι τελευταίες δηλώσεις του προέδρου δείχνουν ότι η υπομονή του εξαντλείται. Όπως δήλωσε αξιωματούχος των ΗΠΑ, «η συμφωνία παραμένει στο τραπέζι, αλλά ο πρόεδρος είναι έτοιμος να κάνει τους Ιρανούς να πληρώσουν το τίμημα αν συνεχίσουν να καθυστερούν».