Περί συγγνώμης, αυτοκριτικής και άλλων «δαιμονίων»

Τελευταία γίνεται μεγάλη κουβέντα περί αυτοκριτικής και συγγνώμης. Κυρίως λόγω του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου και του Αλέξη Τσίπρα, αν και νομίζω ότι είναι έννοιες με τις οποίες «τρακάρουμε» καθημερινά στις προσωπικές, φιλικές, επαγγελματικές και κοινωνικές μας σχέσεις. Μήπως όμως είναι και υπερεκτιμημένες ή και φορτωμένες με κάμποσα θρησκευτικά προικιά, στα οποία η συγγνώμη συνδέεται άρρηκτα με τη συγχώρεση; Στην Ελληνική Κλασική Γραμματεία, «συγγνώμη» σημαίνει «σκέφτομαι μαζί με κάποιον άλλον». Και στις τραγωδίες μας, η κάθαρση, έστω και έτσι όπως ερμηνεύθηκε από τον Αριστοτέλη, εκατό, σχεδόν, χρόνια μετά τη συγγραφή τους, έρχεται «δι’ ελέου και φόβου». Ο Οιδίποδας, δεν ζήτησε συγγνώμη. Εβαλε τα χεράκια του (εντάξει, τις χρυσές τις πόρπες) κι έβγαλε τα ματάκια του.

Σίγουρα, είναι μια άμεση αναγνώριση του λάθους, αλλά τι σημασία έχει αυτή η αναγνώριση όταν το κακό έχει γίνει; Αναγνωρίζω την ηθική αξία του «μετανοώ», δηλαδή να δηλώσεις αλλαγή σκέψης και νοοτροπίας μετά από κάποιες πράξεις, αλλά δεν βλέπω καμία πρακτική διάσταση. Είναι αυτό το «μετά» που μπαίνει στην εξίσωση, φίλε μου, το «κατόπιν εορτής» που αποδίδει απόλυτα την έννοια της ματαιότητας. Η συγγνώμη έχει νόημα μόνο διά της πράξης. Και μάλιστα αναφορικά με τον παρόντα χρόνο. Για παράδειγμα, αν ενέργησα ώστε να χάσει ένας άνθρωπος τη δουλειά του πριν από κάποια χρόνια, δεν έχει νόημα να του προσφέρω σήμερα δουλειά διότι μπορεί να μην την έχει ανάγκη. Πρέπει να ανακαλύψω και να καλύψω τις σημερινές ανάγκες του. Που σημαίνει ότι είναι δύσκολη δουλειά το «συγγνώμη», όχι μια παρόλα στον  αέρα.

Τώρα βέβαια αν ενήργησα ώστε να χάσουν τη ζωή τους όχι ένας, όχι δύο, όχι τρεις, αλλά είκοσι τρεις άνθρωποι, τα πράγματα είναι περίπλοκα. Ακούω λοιπόν ότι ο Γιωτόπουλος δεν ζήτησε συγγνώμη. Και ναι, γνωρίζω ότι η μεταμέλεια παίζει ρόλο στα δικαστήρια. Και λοιπόν; Πες και είχε ζητήσει, πες και ζητάει τώρα. Τι σημαίνει αυτό; Οτι έχει μετανιώσει; Σοβαρά τώρα; Λοιπόν, το πότε θα βγει ο αρχηγός της «17 Νοέμβρη» από τη φυλακή είναι θέμα που εξαρτάται από την ελληνική νομοθεσία που καλή, κακή αυτή είναι.

Το «συγγνώμη» είναι το κερασάκι που ουδόλως αλλάζει τη γεύση της τούρτας και γι’ αυτούς που είναι υπέρ και γι’ αυτούς που είναι εναντίον της πρόωρης, έστω και κατά έναν χρόνο, αποφυλάκισής του. Αν και κάποιοι από τους υπέρ της αποφυλάκισης Γιωτόπουλου (ή, απλώς, από τους εναντίον αυτών που είναι κατά της αποφυλάκισής του) έχουν σπάσει το κοντέρ της αμετροέπειας. Συγκρίνουν τον Γιωτόπουλο με τον οδηγό της Ντόρας Μπακογιάννης που προκάλεσε το δυστύχημα έξω από τη Βουλή στο οποίο έχασε τη ζωή του ο Ιάσονας Λαλαούνης.

Εν τω μεταξύ, τα είπα όλα και δεν μένουν πολλά να πω για τον Τσίπρα. Απλά, βλέπω τα στελέχη του να λένε στα κανάλια, ως πολύ καλό δηλαδή, ότι έκανε την αυτοκριτική του. Ε και; Τι σημαίνει αυτό; Οταν αναγνωρίζεις σφάλματα του παρελθόντος (και μάλιστα όχι όλα) εξασφαλίζεται με κάποιον τρόπο ότι δεν θα τα ξανακάνεις στο μέλλον; Τα ίδια ή άλλα; Και μάλιστα όταν είσαι στα πενηνταφεύγα σου; Αντε καλέ…

Υπεραξίες

Ζήτησα από την Τεχνητή Νοημοσύνη να μου υποδείξει λόγια «σοφών ανδρών» σχετικά με τη συγγνώμη. Και αυτό που διαπίστωσα είναι η φιλολογική υπεραξία της.

Ο Μενέλαος Λουντέμης λέει ότι όλοι χρωστάμε κάπου ένα σ’ αγαπώ και ένα συγγνώμη. Και ο Μοχάμεντ Αλι συμβουλεύει αυτούς που βλέπουν στον ύπνο τους ότι τον δέρνουν, να ξυπνήσουν και να του ζητήσουν συγγνώμη. Παρ’ όλ’ αυτά, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, ταυτίζουν τη συγγνώμη με τη συγχώρεση. Εγώ πάλι συμφωνώ περισσότερο με τον Τζον Κένεντι που έλεγε ότι μπορεί να συγχωράει τους εχθρούς του αλλά δεν ξεχνά ποτέ τα ονόματά τους. Και με τον Βολταίρο που πίστευε ότι αυτός που συγχωράει το έγκλημα γίνεται συνένοχος.