Από αδυναμία σε αξιοπιστία:
Για πολλά χρόνια το ελληνικό δημόσιο χρέος ήταν το βασικό σύμβολο της κρίσης. Ηταν ο αριθμός που συνόψιζε την αμφισβήτηση των αγορών, την απώλεια αξιοπιστίας και την ανάγκη για επώδυνη προσαρμογή. Σήμερα, χωρίς να έχει πάψει να είναι υψηλό, αρχίζει να αποκτά διαφορετική σημασία: από βαρίδι μετατρέπεται σταδιακά σε δείκτη δημοσιονομικής συνέπειας.
Η αποκλιμάκωση είναι εντυπωσιακή. Από τα επίπεδα άνω του 200% του ΑΕΠ στην περίοδο της πανδημίας, το ελληνικό χρέος κινείται πλέον σε σταθερά καθοδική τροχιά, με προοπτική να βρεθεί κοντά στο 137% του ΑΕΠ στο τέλος του 2026 με βάσιμες πιθανότητες να υποχωρήσει κάτω από το αντίστοιχο ιταλικό που εκτιμάται στο 138,4% του ΑΕΠ. Για μια χώρα που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ο πιο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης, μια τέτοια εξέλιξη έχει ισχυρό οικονομικό και συμβολικό βάρος. Η σημασία της γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξεταστεί στο διεθνές περιβάλλον.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος αυξήθηκε σε λίγο κάτω από 94% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2025 και, με τις σημερινές τάσεις, αναμένεται να φθάσει το 100% έως το 2029, επίπεδο που ιστορικά συνδέεται με την περίοδο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η παγκόσμια οικονομία δοκιμάστηκε από διαδοχικά σοκ: χρηματοπιστωτική κρίση, πανδημία, ενεργειακή κρίση, πολέμους και γεωπολιτικές εντάσεις. Ταυτόχρονα, οι μελλοντικές πιέσεις είναι μεγάλες και μόνιμες. Η δημογραφική γήρανση αυξάνει τις ανάγκες για συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα. Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αυξημένη αντιπαράθεση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων ενισχύουν τη νευρικότητα στις αγορές. Σε αυτό το περιβάλλον, η δυνατότητα μιας χώρας να δείχνει ότι μειώνει σταθερά το χρέος της αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα. Το μήνυμα είναι σαφές: στις σημερινές συνθήκες, η πολιτική σταθερότητα και η δημοσιονομική αξιοπιστία τιμολογούνται άμεσα.
Οι αγορές δεν κοιτούν μόνο το ύψος του χρέους, αλλά και την κατεύθυνσή του, την αξιοπιστία των θεσμών, τη συνέπεια της οικονομικής πολιτικής και την ικανότητα μιας κυβέρνησης να απορροφά σοκ χωρίς να χάνει τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών. Το ελληνικό χρέος παραμένει υψηλό σε απόλυτους όρους. Η σταθερή μείωση του χρειάζεται: α) πρωτογενή πλεονάσματα που δεν υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή, β) επενδύσεις που αυξάνουν την παραγωγικότητα και γ) θεσμική συνέπεια. Oι δύο τελευταίοι παράγοντες οδηγούν σε ισχυρότερη ανάπτυξη μακροχρόνια και άρα μείωση χρέους με μικρότερη πίεση για μεγάλα δημοσιονομικά πλεονάσματα. Η μέχρι τώρα πορεία δείχνει ότι η δημοσιονομική σοβαρότητα αποδίδει.
Η αποκλιμάκωση του χρέους ενισχύει την πιστοληπτική εικόνα της χώρας που συνεπάγεται χαμηλότερο κόστος δανεισμού προς όφελος του συνόλου της οικονομίας, δημιουργεί χώρο για στοχευμένες πολιτικές και βελτιώνει τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη. Σε μια περίοδο όπου πολλές μεγάλες οικονομίες βλέπουν το χρέος τους να σταθεροποιείται σε υψηλά επίπεδα ή να αυξάνεται, η Ελλάδα παρουσιάζει μια ιστορία αξιοπιστίας. Γι’ αυτό και η διατήρησή της είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά και εθνικά κεφάλαια της χώρας.
Ο Γιάννης Τσουκαλάς είναι επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στην Βουλή και καθηγητής Οικονομικών του Adam Smith Business School Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης