Reuters: Πώς το Ιράν ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ – Η «νέα κανονικότητα» και το σύστημα «αδειοδότησης»

Ένα περίπλοκο σύστημα ελέγχου που συνδυάζει διπλωματία, στρατιωτική παρουσία και οικονομική πίεση έχει αναπτυχθεί από το Ιράν, καθιστώντας τη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ μια διαδικασία γεμάτη κινδύνους και καθυστερήσεις. Σύμφωνα με εκτενή έρευνα του Reuters, ο μηχανισμός αυτός στηρίζεται σε διακρατικές συμφωνίες, αυστηρούς ελέγχους των ιρανικών αρχών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην καταβολή τελών για ασφαλή διέλευση.

Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του δεξαμενόπλοιου Agios Fanourios I, που κινήθηκε προσεκτικά κατά μήκος της διαδρομής που είχε ορίσει το Ιράν, περνώντας ανάμεσα σε νησιωτικά σημεία ελέγχου στο Στενό του Ορμούζ. Το πλοίο, μήκους 330 μέτρων και φορτωμένο με ιρακινό αργό πετρέλαιο με προορισμό το Βιετνάμ, παρέμενε ακινητοποιημένο ανοιχτά του Ντουμπάι από τα τέλη Απριλίου, μέχρι που απέπλευσε στις 10 Μαΐου έπειτα από απευθείας συμφωνία με το Ιράν, υπό την επίβλεψη του πρωθυπουργού του Ιράκ.

Την πορεία του πλοίου παρακολουθούσαν στενά Βιετνάμ, Ιράκ, Ελλάδα και άλλες χώρες, σύμφωνα με πηγές του Reuters. Κατά διαστήματα ο πομπός εντοπισμού του απενεργοποιούνταν, ενώ την ίδια ημέρα άλλο πλοίο στην περιοχή επλήγη από βλήμα, προκαλώντας πυρκαγιά. Καθώς το Agios Fanourios I περνούσε κοντά από το νησί Ορμούζ, ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης το ακινητοποίησαν για επιθεώρηση, υποψιαζόμενοι λαθραίο φορτίο. Ύστερα από ώρες, το πλοίο έλαβε άδεια να συνεχίσει, μετατρέποντας ένα ταξίδι πέντε ωρών σε δοκιμασία δύο ημερών.

«Μόλις ενημερωθήκαμε ότι το Agios Fanourios πέρασε το Ορμούζ, ανασάναμε με ανακούφιση», ανέφερε μία από τις πηγές που παρακολουθούσαν τη διαδρομή. Η διαχειρίστρια εταιρεία Eastern Mediterranean Shipping τόνισε ότι δεν καταβλήθηκαν χρήματα, ενώ ο διευθυντής επιχειρήσεων Κωνσταντίνος Σακελλαρίδης δήλωσε πως «οι Ιρανοί επέδειξαν ανοχή έπειτα από πιέσεις του Ιράκ και του Βιετνάμ».

Ο αυξημένος έλεγχος του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχει προκαλέσει αναταραχή στις διεθνείς αγορές. Για να αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο η Τεχεράνη εδραιώνει την επιρροή της, το Reuters μίλησε με 20 πηγές από τον χώρο της ναυτιλίας και κυβερνητικούς αξιωματούχους, ενώ εξέτασε ιρανικά έγγραφα και δεδομένα πλοίων.

Τέλη ασφαλείας και ναυσιπλοΐας

Στις αρχές Μαΐου, περίπου 1.500 πλοία με 22.500 ναυτικούς παρέμεναν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό. Ο αποκλεισμός οφείλεται στην ικανότητα του Ιράν να πλήττει πλοία από θέσεις κατά μήκος των ακτών. Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, συνιστά τη χειρότερη ενεργειακή κρίση στην παγκόσμια ιστορία.

Ως απάντηση, το αμερικανικό ναυτικό έχει επιβάλει δικό του αποκλεισμό σε ιρανικά πλοία και φορτία, δημιουργώντας ζώνη ελέγχου έξω από το Στενό. Μεταξύ 18 Απριλίου και 6 Μαΐου, λιγότερα από 60 πλοία κατάφεραν να το διασχίσουν, έναντι 120-140 ημερησίως πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με ανάλυση της SynMax Intelligence.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προειδοποίησε την 1η Μαΐου για κυρώσεις σε περίπτωση πληρωμών ή αναζήτησης εγγυήσεων ασφαλούς διέλευσης από το ιρανικό καθεστώς. Παράλληλα, το Reuters αναφέρει ότι ο νέος ιρανικός μηχανισμός λειτουργεί με πολυεπίπεδο σύστημα προτεραιότητας, ευνοώντας πλοία που συνδέονται με συμμάχους της Τεχεράνης, όπως η Ρωσία και η Κίνα.

Δύο ευρωπαϊκές ναυτιλιακές πηγές υποστηρίζουν ότι ορισμένα πλοία καταβάλλουν στις ιρανικές αρχές άνω των 150.000 δολαρίων για ασφαλή διέλευση. Ιρανοί αξιωματούχοι επιβεβαιώνουν ότι επιβάλλονται τέλη ασφαλείας και ναυσιπλοΐας, τα οποία διαμορφώνονται ανάλογα με το φορτίο και τη χώρα προέλευσης.

«Η νέα κανονικότητα» στο Στενό του Ορμούζ

Αν και το διεθνές ναυτικό δίκαιο δεν επιτρέπει χρεώσεις για ασφαλή διέλευση, ορισμένες πληρωμές φαίνεται να πραγματοποιούνται μυστικά. Σύμφωνα με ειδικούς, όσοι προχωρούν σε τέτοιες συναλλαγές κινδυνεύουν να χάσουν την ασφαλιστική τους κάλυψη, καθώς τα χρήματα μπορεί να θεωρηθεί ότι ωφελούν τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC).

«Το Στενό θα παραμένει κλειστό ή θα ανοίγει μόνο με την έγκριση του ιρανικού καθεστώτος», δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην αξιωματικός των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. «Κάποιοι θα περνούν λόγω πολιτικών συμμαχιών, άλλοι θα πληρώνουν και άλλοι θα επιστρέφουν πίσω. Αυτή είναι η νέα κανονικότητα».

Έλεγχοι «διασυνδέσεων» από τους Φρουρούς της Επανάστασης

Πριν από κάθε διέλευση, οι Φρουροί της Επανάστασης εξετάζουν το λεγόμενο «έγγραφο διασυνδέσεων» που υποβάλλεται από τον πλοιοκτήτη ή τον διαχειριστή του πλοίου. Ο έλεγχος αποσκοπεί στον εντοπισμό πιθανών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ και διαρκεί περίπου μία εβδομάδα.

Σύμφωνα με έγγραφα που εξέτασε το Reuters, η νεοσύστατη Persian Gulf Strait Authority απαιτεί λεπτομερή στοιχεία για το φορτίο, τη σημαία, τον ιδιοκτήτη, τον διαχειριστή και το πλήρωμα. Οι διαδικασίες εγκρίνονται από κρατικούς φορείς και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, στο οποίο συμμετέχουν οι Φρουροί της Επανάστασης.

Για το Agios Fanourios I, η κυβέρνηση του Ιράκ συνεργάστηκε με τον κρατικό οργανισμό εμπορίας πετρελαίου SOMO ώστε να επιτευχθεί συμφωνία με το Ιράν, υπό την εποπτεία του πρωθυπουργού Μοχάμεντ Σία αλ-Σουντάνι. Αντίστοιχες διαδικασίες ακολουθούν και άλλες χώρες, όπως η Ινδία, η οποία χρησιμοποιεί την πρεσβεία της στην Τεχεράνη για συνεννόηση με τις ιρανικές αρχές.

Επικίνδυνη διέλευση και στρατιωτική παρουσία

Η διέλευση από το Στενό του Ορμούζ απαιτεί περάσματα από πολλαπλά ιρανικά σημεία ελέγχου, συχνά με ένοπλο προσωπικό. Το Agios Fanourios I πέρασε δίπλα από στρατιωτικά φυλάκια στα νησιά Αμπού Μούσα, Μεγάλο Τουνμπ και Λαράκ, ενώ προσωρινά ακινητοποιήθηκε κοντά στο νησί Ορμούζ λόγω υποψιών για λαθραίο φορτίο.

Παρόμοια περιστατικά και επιθέσεις σε πλοία με ινδική σημαία έχουν προκαλέσει φόβο στους ναυτικούς της περιοχής. Ινδός ναυτικός περιέγραψε πως το πλοίο του περίμενε ημέρες για έγκριση από τους Φρουρούς της Επανάστασης και στη συνέχεια συνοδεύτηκε από μικρότερα σκάφη του ιρανικού ναυτικού μέσα από θαλάσσιες περιοχές γεμάτες νάρκες.

Ακόμη και μετά την έξοδο από τα ιρανικά ύδατα, τα πλοία συναντούν τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Το Agios Fanourios I κρατήθηκε για έξι ημέρες από τις αμερικανικές δυνάμεις, προτού αφεθεί ελεύθερο στις 16 Μαΐου, συνεχίζοντας το ταξίδι του προς το Βιετνάμ με φορτίο 2 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου.