Το μυστικό σχέδιο Ισραήλ και ΗΠΑ για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν – Ο ρόλος του Αχμαντινετζάντ

Λίγες ημέρες μετά τις ισραηλινές επιθέσεις που σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν και κορυφαίους αξιωματούχους στα πρώτα στάδια του πολέμου, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε δημόσια ότι θα ήταν καλύτερα αν «κάποιος από το εσωτερικό» του Ιράν αναλάμβανε τη χώρα.

Όπως αποδείχθηκε, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ είχαν ήδη στο μυαλό τους έναν συγκεκριμένο – και άκρως απροσδόκητο – υποψήφιο: τον Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, τον πρώην πρόεδρο του Ιράν, γνωστό για τις σκληρές του θέσεις κατά του Ισραήλ και των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που ενημερώθηκαν σχετικά και επικαλούνται οι New York Times, το τολμηρό σχέδιο που ανέπτυξαν οι Ισραηλινοί και για το οποίο είχε υπάρξει επικοινωνία με τον Αχμαντινετζάντ, γρήγορα εκτροχιάστηκε. Ο πρώην πρόεδρος τραυματίστηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου από ισραηλινή επίθεση στο σπίτι του στην Τεχεράνη, η οποία είχε σχεδιαστεί για να τον απελευθερώσει από τον κατ’ οίκον περιορισμό. Παρότι επέζησε, φέρεται να απογοητεύτηκε από το σχέδιο αλλαγής καθεστώτος.

Έκτοτε δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και η τοποθεσία ή η κατάσταση της υγείας του παραμένουν άγνωστες.

Το σχέδιο αλλαγής καθεστώτος

Η επιλογή του Αχμαντινετζάντ θεωρήθηκε εξαιρετικά ασυνήθιστη. Αν και είχε συγκρουστεί με την ιρανική ηγεσία και τελούσε υπό στενή επιτήρηση, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του (2005-2013) είχε καλέσει να «σβηστεί το Ισραήλ από τον χάρτη» και υποστήριζε σθεναρά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι το σχέδιο ήταν μέρος ενός πολυεπίπεδου σχεδίου του Ισραήλ για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος. Ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ και ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φαίνεται να υπολόγιζαν σε μια ταχεία επιτυχία, βασισμένοι σε ένα ριψοκίνδυνο σχέδιο αλλαγής ηγεσίας που ακόμη και στενοί συνεργάτες του Τραμπ θεωρούσαν απίθανο.

«Από την αρχή, ο πρόεδρος Τραμπ ήταν σαφής για τους στόχους της Επιχείρησης Epic Fury: να καταστρέψει τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, να διαλύσει τις εγκαταστάσεις παραγωγής, να βυθίσει το ναυτικό τους και να αποδυναμώσει τους συμμάχους τους», δήλωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι. «Ο αμερικανικός στρατός πέτυχε ή υπερέβη όλους τους στόχους του και τώρα οι διαπραγματευτές μας εργάζονται για μια συμφωνία που θα τερματίσει οριστικά τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν».

Η επίθεση που άλλαξε τα πάντα

Την πρώτη ημέρα του πολέμου, ισραηλινά πλήγματα σκότωσαν τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ανώτατο ηγέτη του Ιράν. Η επίθεση στο συγκρότημά του στην Τεχεράνη κατέστρεψε και μια συνάντηση αξιωματούχων που είχαν εκφράσει διάθεση διαπραγμάτευσης με τη Δύση.

Αρχικά, ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ο Αχμαντινετζάντ είχε σκοτωθεί. Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα διευκρινίστηκε ότι επέζησε, ενώ οι «σωματοφύλακές» του – μέλη των Φρουρών της Επανάστασης – σκοτώθηκαν.

Από την πολιτική απομόνωση στο προσκήνιο

Μετά τη θητεία του, ο Αχμαντινετζάντ συγκρούστηκε επανειλημμένα με το καθεστώς, κατηγορώντας κορυφαίους αξιωματούχους για διαφθορά. Του απαγορεύτηκε να θέσει υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές του 2017, 2021 και 2024, ενώ περιορίστηκε στο σπίτι του στην Τεχεράνη.

Παρά τις σκληρές του θέσεις, είχε εκφράσει το 2019 την επιθυμία για προσέγγιση με τις ΗΠΑ, δηλώνοντας στους New York Times ότι ο Τραμπ είναι «άνθρωπος δράσης» και ικανός να υπολογίζει το «κόστος και το όφελος» μιας νέας σχέσης μεταξύ των δύο χωρών.

Ταξίδια και σκιές

Τα τελευταία χρόνια, ο Αχμαντινετζάντ πραγματοποίησε ταξίδια που προκάλεσαν εικασίες για τις διεθνείς του επαφές. Το 2023 επισκέφθηκε τη Γουατεμάλα και το 2024-2025 την Ουγγαρία, χώρες με στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Κατά την επίσκεψή του στη Βουδαπέστη μίλησε σε πανεπιστήμιο συνδεδεμένο με τον πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, στενό σύμμαχο του Νετανιάχου.

Επέστρεψε στην Τεχεράνη λίγες ημέρες πριν ξεκινήσουν οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Έκτοτε, κράτησε χαμηλό προφίλ, γεγονός που προκάλεσε έντονη συζήτηση στα ιρανικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το ανεφάρμοστο σχέδιο

Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας FilterLabs, η διαδικτυακή συζήτηση γύρω από τον Αχμαντινετζάντ αυξήθηκε μετά τις φήμες για τον θάνατό του, αλλά σταδιακά μειώθηκε, αφήνοντας κυρίως σύγχυση για την τύχη του.

Το ισραηλινό σχέδιο προέβλεπε αρχικά αεροπορικές επιθέσεις, τη δολοφονία της ιρανικής ηγεσίας και κινητοποίηση Κούρδων μαχητών. Στη συνέχεια, μέσα ενημέρωσης και επιχειρήσεις επιρροής θα προκαλούσαν πολιτική αστάθεια, οδηγώντας στην κατάρρευση του καθεστώτος και στην εγκαθίδρυση μιας «εναλλακτικής κυβέρνησης».

Ωστόσο, πέρα από τις πρώτες στρατιωτικές επιτυχίες, ελάχιστα εξελίχθηκαν όπως αναμενόταν. Το Ιράν απέδειξε μεγαλύτερη αντοχή, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν κατάφεραν να επιβάλουν τη θέλησή τους. Παρ’ όλα αυτά, ο επικεφαλής της Mossad, Νταβίντ Μπαρνέα, φέρεται να υποστήριξε ότι το σχέδιο θα μπορούσε να είχε πετύχει, αν είχε λάβει την πλήρη έγκριση για εφαρμογή.