Στην τελική ευθεία το νέο κληρονομικό δίκαιο – Ποιες αλλαγές έρχονται για μυστικές και δημόσιες διαθήκες

Στην τελική ευθεία για την ψήφισή του μπαίνει πλέον το πολυαναμενόμενο νομοσχέδιο, που φέρνει αλλαγή σελίδας στο πεδίο του κληρονομικού δικαίου σχεδόν έπειτα από 80 χρόνια. Η νομοθετική μεταρρύθμιση που ξεκίνησε η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης μετά τη συζήτηση και την επεξεργασία των διατάξεων στις αρμόδιες επιτροπές, εισάγεται σήμερα προς ψήφιση στη Βουλή, ενώ η εφαρμογή του θα ξεκινήσει στα μέσα Σεπτεμβρίου, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, προκειμένου να δοθεί ο αναγκαίος χρόνος για τη μετάβαση στη νέα εποχή του κληρονομικού δικαίου.

Στόχος όλων των ρυθμίσεων, που έχουν άμεσο αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο, τη λειτουργία των επιχειρήσεων, αλλά και την οικονομία της χώρας εν γένει είναι ο εκσυγχρονισμός τους για να συμβαδίζουν με τις ανάγκες της εποχής. Η επί δεκαετίες μη τροποποίηση κρίσιμων παραμέτρων, όπως επισημαίνεται και στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, είχε ως αποτέλεσμα το νομοθετικό πλαίσιο να μην ανταποκρίνεται σε πραγματικές συνθήκες και ανάγκες του κοινωνικού και οικονομικού βίου, όπως ενδεικτικά η παντελής έλλειψη προστασίας του συντρόφου σε ελεύθερη ένωση αλλά και η αδυναμία σύναψης κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου.

Με τις προωθούμενες ρυθμίζεις αντιμετωπίζονται προβλήματα, όπως η έλλειψη ασφάλειας ως προς την πραγματική αποτύπωση της ιερότητας της τελευταίας βούλησης των προσώπων, λόγω της μη ύπαρξης επαρκών δικλίδων ασφαλείας όσον αφορά την ύπαρξη ιδιόγραφων διαθηκών, καθώς και η μη αποσαφήνιση ζητημάτων για το κληρονομικό δικαίωμα και την αποποίηση.

Αντιμετωπίζονται, επίσης, ο παρακωλυτικός για την οικονομία εμπράγματος χαρακτήρας της νόμιμης μοίρας, όπως ισχύει μέχρι σήμερα, αλλά και ο μη διαχωρισμός της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ο οποίος οδηγούσε σε διαδοχικές και ατέρμονες αποποιήσεις, με αποτέλεσμα τη μη αποπληρωμή των χρεών και την αχρηστία ή τη φθορά κληρονομιαίων περιουσιών.

Ετσι, εισάγονται ρυθμίσεις για την ενίσχυση της προστασίας των συγγενών του κληρονομουμένου και των συνδεόμενων με αυτόν προσώπων, την καλύτερη διαχείριση της κληρονομιαίας περιουσίας, ιδίως όταν αφορά ανηλίκους, καθώς και για την προσαρμογή και τον εκσυγχρονισμό των σχετικών δικονομικών διαδικασιών.

Η ακτινογραφία

«ΤΑ ΝΕΑ», που εδώ και μήνες παρακολουθούν και καταγράφουν τα νομοθετικά βήματα σε αυτό το ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο του δικαίου, παρουσιάζουν την «ακτινογραφία» του νομοσχεδίου και αποκωδικοποιούν τις βασικότερες αλλαγές που θα ισχύουν σε λίγους μήνες. Αλλαγές, που θα καθορίσουν πλέον τα επόμενα βήματα για τη διαχείριση της περιουσίας εκ μέρους των κληρονομουμένων και την τακτοποίηση αυτής εκ μέρους των κληρονόμων.

Συγκεκριμένα:

1. Καθιερώνεται ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου με τη σύμβαση να καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων και με την ίδια πράξη να παρέχει τη δυνατότητα να διαθέσουν την περιουσία τους περισσότεροι.

2. Απλοποιείται η διαδικασία σύνταξης δημόσιας διαθήκης και κατάρτισης μυστικής διαθήκης με τη μείωση του αριθμού των παρόντων μαρτύρων, ενώ προβλέπεται ειδική διαδικασία για τη δήλωση της βούλησης του διαθέτη σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου και εισάγεται ενιαίος τύπος διαθήκης σε έκτακτες περιπτώσεις.

3. Αναπροσαρμόζονται οι κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Μεταξύ άλλων αυξάνεται η κληρονομική μερίδα του επιζώντος συζύγου εάν υπάρχει ένα τέκνο, ο σύζυγος του κληρονομούμενου καλείται εφεξής ως κληρονόμος εξ αδιαθέτου στην τρίτη τάξη αντί στην πέμπτη τάξη που προβλέπεται σήμερα, δεν περιλαμβάνονται στις τάξεις της κληρονομικής διαδοχής πλέον η προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του κληρονομούμενου, ενώ οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομούμενου καθώς και τα τέκνα και η εγγονοί αυτού καλούνται στην 4η τάξη, αντί στην τρίτη που προβλέπεται σήμερα, αναγνωρίζεται υπό προϋποθέσεις η κατάταξη στην πέμπτη τάξη του προσώπου που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο, συνιστάται κληροδοσία εκ του νόμου υπέρ του προσώπου που είχε αναλάβει τη φροντίδα του κληρονομούμενου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πριν από το θάνατό του και καθορίζεται το αντικείμενο της κληροδοσίας.

4. Μεταβάλλεται η φύση της νόμιμης μοίρας και αυτή αναγνωρίζεται ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας, προσδιορίζεται δε ο χρόνος της παραγραφής της αξίωσης.

5Εισάγεται με την κατάρτιση σύμβασης η δυνατότητα παραίτησης προσώπου από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου.

6. Ορίζεται ρητά ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για υποχρεώσεις της κληρονομιάς εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά ή συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις.

7. Επέρχονται αλλαγές ως προς τον διορισμό των εκκαθαριστών και μεταξύ άλλων εκκαθαριστής της κληρονομιάς διορίζεται δικηγόρος, ο οποίος περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο που υπάρχει στο δικαστήριο της κληρονομίας, ενώ δεν μπορεί να διοριστεί ως εκκαθαριστής ο κληρονόμος και τα λοιπά μνημονευόμενα πρόσωπα.

Προβλέπεται ότι ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία σε περίπτωση επιχείρησης πράξεων.

Ορίζεται ρητά ότι ο εκτελεστής της διαθήκης εφόσον προβεί σε επιχείρηση πράξεων, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του κληρονόμου ή χωρίς τη συναίνεσή του ή χωρίς την άλλη του δικαστηρίου ευθύνεται ο ίδιος με τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς.

8. Διευρύνεται η προστασία της προσωπικότητας μετά θάνατον μέσω αναγνώρισης δικαιώματος σε κληρονόμους από διάταξης τελευταίας βούλησης.