Από τον φόβο στην πρόβλεψη: Πώς η AI «διαβάζει» τους ιούς πριν εξαπλωθούν
Η ανθρωπότητα παρακολουθεί με ανησυχία τις τελευταίες ημέρες την εξέλιξη του περιστατικού με τον χανταϊό στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, μια υπόθεση που επανέφερε μνήμες από τις πρώτες σκοτεινές εβδομάδες της πανδημίας του κορωνοϊού.
Το ξέσπασμα της νόσου πάνω στο πλοίο, που ταξίδευε στον Νότιο Ατλαντικό, κινητοποίησε άμεσα τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Πολλές χώρες ενεργοποίησαν μηχανισμούς ιχνηλάτησης, απομόνωσης και υγειονομικού ελέγχου για επιβάτες και πληρώματα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΠΟΥ, έχουν καταγραφεί οκτώ περιστατικά, εκ των οποίων έξι επιβεβαιωμένα, ενώ τρεις άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους.
Το στέλεχος που εντοπίστηκε είναι ο Andes virus, μια ιδιαίτερα σπάνια μορφή χανταϊού που προκαλεί ανησυχία επειδή συγκαταλέγεται στα ελάχιστα στελέχη με δυνατότητα περιορισμένης μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Οι ειδικοί πάντως υπογραμμίζουν ότι η σημερινή εικόνα δεν παραπέμπει σε πανδημία τύπου Covid-19. Ο ΠΟΥ εκτιμά πως ο συνολικός κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό παραμένει χαμηλός, αν και δεν αποκλείεται να εμφανιστούν νέα κρούσματα λόγω της μεγάλης περιόδου επώασης του ιού.
Η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης
Πίσω από την ανησυχία για τον ίδιο τον ιό, αναδεικνύεται και μια άλλη μεγάλη συζήτηση: αν ο κόσμος βρεθεί ξανά μπροστά σε μια παγκόσμια υγειονομική κρίση, θα μπορέσει η τεχνητή νοημοσύνη να αποτελέσει καθοριστικό όπλο στην άμυνα της ανθρωπότητας;
Πολλοί επιστήμονες απαντούν θετικά. Σε αντίθεση με το 2020, όταν οι ερευνητές χρειάστηκαν μήνες για να κατανοήσουν τη δομή και τη συμπεριφορά του SARS-CoV-2, σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται φάρμακα, εμβόλια και διαγνωστικά εργαλεία.
Η επανάσταση του AlphaFold
Η σημαντικότερη εξέλιξη ήρθε από το AlphaFold της DeepMind, το οποίο κατάφερε να επιλύσει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της βιολογίας: την πρόβλεψη της τρισδιάστατης δομής των πρωτεϊνών.
Η δυνατότητα αυτή θεωρείται επαναστατική, καθώς επιτρέπει στους επιστήμονες να κατανοούν πολύ γρηγορότερα πώς λειτουργεί ένας ιός και ποια σημεία του μπορούν να αποτελέσουν στόχο για ένα νέο φάρμακο. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τέτοιες αναλύσεις απαιτούσαν πολυετή εργαστηριακή έρευνα. Σήμερα μπορούν να πραγματοποιηθούν σε ελάχιστο χρόνο με τη βοήθεια αλγορίθμων.
Νέα φάρμακα και εφαρμογές
Ήδη μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες και ερευνητικά κέντρα χρησιμοποιούν συστήματα AI για να αναλύουν εκατομμύρια χημικές ενώσεις και να εντοπίζουν μέσα σε λίγες ημέρες ποιες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πιθανά φάρμακα.
Κατά την περίοδο της Covid-19, αντίστοιχα μοντέλα βοήθησαν στην ανάλυση γονιδιωμάτων, στην παρακολούθηση μεταλλάξεων και στην επιτάχυνση της ανάπτυξης εμβολίων mRNA. Σήμερα η τεχνολογία αυτή θεωρείται ακόμη πιο ώριμη και ισχυρή.
Οι δυνατότητες της AI δεν περιορίζονται μόνο στην ανάπτυξη φαρμάκων. Σε ένα πιθανό νέο πανδημικό σενάριο, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την έγκαιρη ανίχνευση επιδημιολογικών εξάρσεων μέσω ανάλυσης τεράστιων όγκων δεδομένων. Επίσης, για την πρόβλεψη της εξάπλωσης ενός ιού, τη διαχείριση νοσοκομειακών πόρων και τη μοντελοποίηση μέτρων περιορισμού.
Επιστημονικές μελέτες μετά την εμπειρία του κορωνοϊού έδειξαν ότι τα υπολογιστικά μοντέλα μπορούν να εντοπίζουν πολύ νωρίτερα τα λεγόμενα «υπερμεταδοτικά γεγονότα» και να βοηθούν στη λήψη πιο στοχευμένων αποφάσεων.
Ανοιχτά ζητήματα και προκλήσεις
Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πανάκεια. Τα μοντέλα μπορεί να κάνουν λανθασμένες προβλέψεις, ενώ κανένα φάρμακο δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές χωρίς μακροχρόνιες κλινικές δοκιμές.
Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη χρήση AI στη βιοτεχνολογία ανοίγει νέα ζητήματα βιοασφάλειας και ελέγχου της τεχνολογίας, με τους επιστήμονες να ζητούν ισχυρότερα πλαίσια εποπτείας.
Το περιστατικό με τον χανταϊό ίσως να μη μετατραπεί ποτέ σε μεγάλη παγκόσμια απειλή. Όμως υπενθυμίζει ότι ο πλανήτης παραμένει ευάλωτος απέναντι σε νέους ιούς και απρόβλεπτες υγειονομικές κρίσεις.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η ανθρωπότητα διαθέτει ένα εργαλείο με τεράστια υπολογιστική δύναμη, που πριν από λίγα χρόνια ανήκε περισσότερο στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας: την τεχνητή νοημοσύνη.