Ενηλικίωση, Καμπούκι και ιστορίες με φαντάσματα
Τα τελευταία χρόνια έχω πολλάκις αναφερθεί στις «ταινίες ενηλικίωσης», είδος κινηματογράφου που βρίσκεται σε μεγάλη ακμή και σε όλες τις χώρες του κόσμου, στο οποίο ανήκει ο «Enzo» (Γαλλία / Ιταλία / Βέλγιο, 2025), τελευταία δημιουργία του Ρομπέν Καμπιγιό (ο γάλλος σκηνοθέτης – σεναριογράφος της ταινίας σχετικής με το AIDS «120 χτύποι το λεπτό» συνεργάστηκε ως σεναριογράφος με τον Λοράν Καντέ, σκηνοθέτη της ταινίας «Ανάμεσα στους τοίχους», και τον Ζιλ Μαρσάν).
Είναι μια σοβαρή ταινία που εξετάζει (ή τουλάχιστον αυτό προσπαθεί) τους λόγους για τους οποίους ο Ενζο (Ελοΐ Ποού), ο μικρός γιος ενός καλοβαλμένου ζευγαριού που ζει σε πολυτελέστατο σπίτι στο ύπαιθρο (Πιερφρανσέσκο Φαβίνο, Ελοντί Μπουσέ) βρίσκεται σε μια κατάσταση limbo αναζητώντας «απαντήσεις». Για ποιον λόγο πηγαίνει κόντρα στον καθηγητή πανεπιστημίου πατέρα του, ο οποίος φαντάζεται πολύ διαφορετικό το μέλλον του παιδιού του από τη δουλειά στην οικοδομή που ο Ενζο έχει επιλέξει; Αλλά και γιατί δεν είναι καλός ούτε εκεί, αναγκάζοντας τον προϊστάμενό του να απευθυνθεί στους γονείς του;
Στην ουσία ξέρεις από την αρχή ότι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δεν θα δοθούν και ότι η ταινία θα εξαντληθεί σε ένα πλαίσιο στιγμιοτύπων καθημερινότητας μέσω των οποίων θα αντιληφθούμε (ή τουλάχιστον αυτή φαίνεται να είναι η πρόθεση του Καμπιγιό) πως αλήθεια αυτό το παιδί σκέφτεται· κάτι εκ των πραγμάτων δύσκολο αφού ο Ενζο δεν ανοίγεται ποτέ και κατά το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας παραμένει σιωπηλός.
Ο Καμπιγιό «ράβει» σκηνές τετ α τετ «επεισοδίων» ανάμεσα στον Ενζο και τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του· και οι περισσότερες παρουσιάζουν ενδιαφέρον – κυρίως εκείνες με τον απορημένο πατέρα που προσπαθεί (όπως και εμείς) να καταλάβει τον γιο του. Χάιλαϊτ της ιστορίας και το σεναριακό της twist, η σχέση του Ενζο με έναν από τους συναδέλφους του, ουκρανό μετανάστη στη Γαλλία, ο οποίος θα δώσει σε αυτή την ταινία μια άλλη διάσταση που παρακολουθείς με περιέργεια, νιώθοντας πάντα ότι είναι κάτι που έχεις ξαναδεί.
Ανταγωνισμός
Η ταινία, που αυτή τη στιγμή ανήκει στις πιο επιτυχημένες στα χρονικά του ιαπωνικού σινεμά (εντός Ιαπωνίας), τιτλοφορείται «Εθνικός θησαυρός» (Kokuho, Ιαπωνία, 2025) και στην ουσία αποτελεί κάτι σαν φόρο τιμής προς το θέατρο Καμπούκι.
Ο ιάπωνας σκηνοθέτης Σανγκ Ιλ Λι οραματίστηκε τον «Εθνικό θησαυρό» εδώ και πολλά χρόνια, με αρχική σκέψη μια ταινία για τους Οναγκάτα, όπως ονομάζονται στην Ιαπωνία οι άνδρες ηθοποιοί που ερμηνεύουν γυναικείους χαρακτήρες σε παραστάσεις του εν λόγω θεάτρου. Και αυτό τελικά έκανε μέσα από την ιστορία ενός νεαρού ηθοποιού, του Κοκούο (Ρίο Γιοζισάβα), ενός υποκριτικού ταλέντου, τον οποίο ανακαλύπτει και παίρνει υπό την προστασία του ο Χαντζίρο Χανάι (Κεν Τακακούρα), ένας καταξιωμένος ηθοποιός του Καμπούκι και πατέρας ο ίδιος ενός ηθοποιού, του Σουνσούκε (Ριουσέι Γιοκοχάμα), στην ηλικία του Κοκούο.
Ο σκηνοθέτης, που συνεργάστηκε με τον διάσημο συγγραφέα Σουίτσι Γιοσίντα (το σενάριο είναι βασισμένο στο μυθιστόρημά του), δίνει μεγάλο βάρος στη σχέση ανάμεσα στα δύο παιδιά που αρχίζει φιλικά και μεταλλάσσεται σε ανταγωνισμό, κυρίως μετά την απόφαση του Χαντζίρο Χανάι να δώσει τη σκυτάλη του θιάσου του στον Κοκούο και όχι στον γιο του. Η ταινία ακολουθεί τη φόρμα ενός καθαρά αφηγηματικού «αμερικανικού» biopic με όλα όσα αυτό συνεπάγεται, κάτι που σημαίνει κορυφώσεις, συγκίνηση αλλά και πολύς χρόνος αφιερωμένος σε πράγματα που θα μπορούσαν να λείπουν.
Αδυνατώ, στην κυριολεξία, να αντιληφθώ τι είχαν κατά νου οι υπεύθυνοι για τη δημιουργία της ταινίας «Mother Mary» (Αγγλία / Φινλανδία / Γερμανία / ΗΠΑ, 2026) – με την εξαίρεση, ίσως, της ιδέας ότι προσφέρει στη σταρ της, την Αν Χάθαγουεϊ, έναν προκλητικό ρόλο. Και αυτό γιατί τη βλέπουμε να τραγουδάει και να χορεύει σαν τη… Μαντόνα. Και εδώ που τα λέμε, μια και o λόγος ήρθε στη Μαντόνα, μάλλον δεν είναι σύμπτωση που το καλλιτεχνικό όνομα της τραγουδίστριας/pop idol που η Χάθαγουεϊ υποδύεται στην ιστορία της ταινίας είναι ο τίτλος της, «Mother Mary», που σημαίνει… Μαντόνα. Ωραία όλα αυτά, δεν λέω, όμως για να δούμε σε τι ακριβώς εξυπηρετούν την ταινία του Ντέιβιντ Λόουρι. Aν τα βάλουμε κάτω, θα δούμε ότι αυτό για το οποίο η ταινία μιλάει δεν είναι κάτι παραπάνω από ένα κοινότοπο δράμα χωρισμού, γυρισμένο μέσα σε ένα στυλάτο δωμάτιο, το στούντιο μιας ενδυματολόγου, της Σαμ (Μικαέλα Κόλε), που μια φορά κι έναν καιρό υπήρξε σχέση της Mother Mary. Τώρα λοιπόν, χρόνια και ζαμάνια μετά τον χωρισμό τους, η Mother Mary την επισκέπτεται από το πουθενά προκειμένου με δάκρυα στα μάτια να της ζητήσει να της ράψει το ιδανικό φόρεμα για την επικείμενη συναυλία της. Και πού να δείτε τι θα συμβεί όταν στη μέση μπει η μαύρη μαγεία.
Είναι πάνω-κάτω γνωστός ο ρεαλιστικός, ενίοτε «σαδιστικά» ωμός χειρισμός των σκανδιναβών κινηματογραφιστών όταν πραγματεύονται βαριές ασθένειες, χειρουργικές επεμβάσεις, παράλυτους, ιδρύματα αποκατάστασης, νοσοκομεία, γιατρούς και ασθενείς σε αδιέξοδο ή ένα βήμα πριν από τον θάνατο (αρκεί να θυμηθείς ταινίες όπως το «Δαμάζοντας τα κύματα» του Λαρς φον Τρίερ ή τις «Ανοιχτές καρδιές» της Σουζάνε Μπίερ).
Με αυτό το δεδομένο, ένα μούδιασμα το νιώθεις βλέποντας την Αν (Τρίνε Ντίρχολμ), κεντρική ηρωίδα της ταινίας «Ξεκινήματα» (Begyndelser, Δανία / Σουηδία / Βέλγιο / Ισλανδία, 2025), να παθαίνει εγκεφαλικό στην αρχή της ιστορίας. Ευτυχώς, το μούδιασμα (εννοώ το δικό μας) δεν θα κρατήσει πολύ. Η Ζανέτ Νόρνταλ, σκηνοθέτρια της ταινίας, ενδιαφέρεται μεν για την προσωπική μάχη που η Αν θα δώσει για να πείσει τον περίγυρό της ότι εξακολουθεί να «υπάρχει», όμως είναι η σχέση με τους οικείους της που διαμορφώνει τον μεγάλο καμβά ενός οικογενειακού δράματος «μπεργκμανικής» φιλοσοφίας.
Η Αν είναι το βαρόμετρο. Γύρω της θα βρούμε τον σύζυγό της (Ντέιβιντ Ντένσικ) που έχει ερωμένη (Γιοχάνε Λουίζ Σμιντ) και σκοπεύει να παρατήσει την Αν, όπως και τις δύο κόρες τους (Μπιορκ Στορμ, Λούνα Φούγκισανγκ Σβελμόε) που δεν γνωρίζουν τη σχέση του πατέρα τους με την άλλη γυναίκα. Τα «Ξεκινήματα» αναρωτιούνται για το πώς άνθρωποι που δεν είχαν σκεφτεί ποτέ το ενδεχόμενο μιας σοβαρής ασθένειας θα πρέπει να την αναθεωρήσουν. Και αυτό μας το υπενθυμίζει η Νόρνταλ αποφεύγοντας τις παγίδες ενός «cheesy» μελοδράματος.
Κατεστραμμένοι οικογενειακοί δεσμοί βράζουν στο καζάνι και της ιρανικής ταινίας «Στην αγκαλιά του δέντρου» (Dar Aghooshe Derakht, Ιράν, 2023) του άγνωστου ιρανού σκηνοθέτη Μπαμπάκ Λότφι Καζεπάσα, ο οποίος μέσα σε 90 περίπου λεπτά θέλει να διεισδύσει στη συνείδηση και τη νόηση του θεατή εστιάζοντας, κυρίως, στα λάθη των γονέων που μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή των παιδιών τους.
Τόσο ο επιχειρηματίας πατέρας (Τζαβάντ Γκαματί) όσο και η μητέρα (Μαράλ Μπανατιάμ) των δύο μικρών αγοριών είναι τόσο πολύ προσηλωμένοι στα δικά τους θέματα, που αν όχι αδιαφορούν, πάντως δεν δείχνουν το ενδιαφέρον που οφείλουν να δείξουν απέναντι στα παιδιά τους. Αλλες είναι οι προτεραιότητές τους και άλλες θα έπρεπε να είναι. Το ζευγάρι πρόκειται να χωρίσει και η ζωή του να αλλάξει ριζικά. Ο άνδρας είναι πολύ cool με την κατάσταση, η γυναίκα δείχνει να βασανίζεται μέσα της. Και τα δύο ανήλικα παιδιά; Αυτά δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να περιφέρονται στον χώρο (βρισκόμαστε στην επαρχία) όπου ελλοχεύουν διάφοροι κίνδυνοι για τους οποίους κανείς δεν δίνει την πρέπουσα σημασία και εμείς οι θεατές το αντιλαμβανόμαστε περιμένοντας κάποια στιγμή το κακό να ξεσπάσει – όπως και γίνεται. Το χάρισμα του Μπαμπάκ Λότφι Καζεπάσα είναι ότι μπορεί να διαχειριστεί με μια συναρπαστική κινηματογραφική γλώσσα το κοινότοπο, ενώ στο τρίτο μέρος της ταινίας το σασπένς ενίοτε σου κόβει την ανάσα.
Αντικείμενα
Ανέκαθεν ήμουν ανοιχτός σε πρωτότυπες κινηματογραφικές ιδέες, εκείνες που μπορούν να μετουσιωθούν σε ενδιαφέρουσες ταινίες· ιδέες σαν αυτή που βλέπουμε στα «Χρήσιμα φαντάσματα» (A useful ghost, Ταϊλάνδη / Σιγκαπούρη / Γαλλία / Γερμανία, 2025), ταινία που μάλιστα χάρισε στον ταϊλανδό σκηνοθέτης της Ρατσαπούμ Μπουνμπουντσατσόκε το Μεγάλο Βραβείο της Εβδομάδας Κριτικής στο περσινό Φεστιβάλ των Καννών. Εδώ λοιπόν το θέμα είναι τα φαντάσματα, ένα «είδος» ταινίας με πολλές μέχρι σήμερα παραλλαγές.
Η πρωτοτυπία της αρχικής ιδέας εδώ είναι ότι τα φαντάσματα «ενσωματώνονται» σε αντικείμενα με τα οποία οι πεθαμένοι είχαν σχέση, εργαζόμενοι καθώς ήταν σε εργοστάσια παραγωγής τους· οι σκούπες ας πούμε. Ομως θέλει μεγάλη μαεστρία για να διατηρηθεί το ενδιαφέρον του μέσα από κάτι τόσο ακραίο που κινδυνεύει να φανεί απλώς ως «πυροτέχνημα» καθότι εντελώς ασυνήθιστο.
Αν η ταινία αυτή κάπου αξίζει είναι στη σύνθεση πραγματικά όμορφων, ευφάνταστων κάδρων «νεκρής φύσης» που γεμίζουν τη δίωρη διάρκειά της. Βρισκόμαστε, με άλλα λόγια, μέσα στο σύμπαν ενός σουρεαλιστικού «παιχνιδιού» ταϊλανδέζικης ταυτότητας, μια ταινία φαντασμάτων μέσα στο μίξερ χιούμορ και δράματος, η οποία σε κάνει πραγματικά να αναρωτιέσαι για τη «λοξή» σκηνοθετική ματιά της, παρότι στο τέλος αντιλαμβάνεσαι ότι πέρα από το σήκωμα του φρυδιού μπροστά στο αλλόκοτο αυτή η ταινία δύσκολα μπορεί να προκαλέσει γνήσια συναισθήματα.
Υπαρξιακά αδιέξοδα σε ελληνικό παραθαλάσσιο φόντο κυριαρχούν στην τελευταία ταινία του Νίκου Κορνήλιου «Η θάλασσα τον χειμώνα» (Ελλάδα, 2025), όπου κεντρικά πρόσωπα είναι μια νεαρή γεωλόγος που δεν μπορεί να βρει νόημα στη ζωή της (η ίδια το λέει), ένας μεσήλικος που καταδιώκεται από «φαντάσματα» του παρελθόντος και μια ναυτικός που αναγκάζεται να βάλει τον πατέρα της στο γηροκομείο. Ειλικρινά, δεν υπάρχει τίποτα που να μη γίνεται σωστά σε αυτή την ταινία.
Αρτια φωτογραφία (Ντομινίκ Κολέν), ενδιαφέρον τοπίο, σωστή ηχοληψία (Αρης Παυλίδης), ικανοποιητικές οι ερμηνείες (Αδελαΐδα Κατσίδε, Βαγγέλης Ρόκκος, Παρθενόπη Μπουζούρη). Και όμως, στα 108 λεπτά διάρκειάς της, δεν βρήκα πραγματικό ενδιαφέρον ούτε σε ένα, πέρα ίσως από τη σκηνή όπου η γεωλόγος και ο άνδρας ανταλάσσουν… γεωλογικούς όρους (προβάλλεται αποκλειστικά στην Ταινιοθήκη το Σαββατοκύριακο).
Ο Λι Κρόνιν που αναφέρεται στον τίτλο της ταινίας «Η μούμια από τον Λι Κρόνιν» (Lee Cronin’s the Mummy, ΗΠΑ / Ιρλανδία, 2026) δεν είναι άλλος από τον σκηνοθέτη της και αυτό, εκτός από εντελώς αλαζονικό, σημαίνει ότι μας προειδοποιεί για κάτι «πολύ σπέσιαλ», διαφορετικό από τις μέχρι σήμερα «Μούμιες» του σινεμά. Αλλά τελικά ο Λι Κρόνιν δεν κάνει κάτι πέρα από το να βουτήξει ιδέες από το μισό σινεμά τρόμου για να δώσει τη δική του «εκδοχή», η δράση της οποίας μοιράζεται ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Αλμπουκέρκι, με την εξαφανισμένη κόρη (Νάταλι Γκρέις) ενός ζευγαριού Αμερικανών (Τζακ Ρέινορ, Λάιλα Κόστα) να εμφανίζεται ξανά στη ζωή τους ως μούμια.
Προβάλλεται τέλος μια ακόμη ταινία φαντασμάτων, η καναδογερμανική ταινία κινουμένων σχεδίων «Η Ελι και η παρέα των φαντασμάτων» (Elli and her monster team, 2024) που συνσκηνοθέτησαν οι Πιετ Ντε Ρίκερ, Γενς Μίλερ και Γιέσπερ Μίλερ.