Αρχαιολογική ανατροπή: Αποκαλύφθηκαν απαγορευμένα ξόρκια και απόδειξη μπύρας σε αρχαίες πινακίδες 4.000 ετών

Για περισσότερο από έναν αιώνα, το Εθνικό Μουσείο φιλοξενεί μια εκτεταμένη συλλογή επιγραφικών πινακίδων από τους πρώτους πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής – πολλές άνω των 4.000 ετών, γραμμένες σε γλώσσες που πλέον έχουν εξαφανιστεί. Οι πινακίδες αυτές, που για χρόνια παρέμεναν αμελέτητες, αποκάλυψαν τώρα μέσα από την αποκρυπτογράφησή τους συναρπαστικά κείμενα για τη μαγεία, τους βασιλείς και τη γραφειοκρατία της εποχής.

Περίπου πριν από 5.200 χρόνια, λαοί από τις αρχαίες περιοχές του Ιράκ και της Συρίας άρχισαν να χαράζουν σύμβολα σε πήλινες πινακίδες. Το νέο αυτό σύστημα επικοινωνίας άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη σύνθετων αστικών κοινωνιών με προηγμένα διοικητικά συστήματα.

Κατά τη διάρκεια ενός αιώνα, το Εθνικό Μουσείο συγκέντρωσε μια πλούσια συλλογή αυτών των πρώιμων ιστορικών τεκμηρίων, γραμμένων σε σφηνοειδή γραφή και σε γλώσσες που δεν μιλιούνται πια. Η συλλογή, που δεν είχε μελετηθεί πρόσφατα, αναλύθηκε για πρώτη φορά από ερευνητές του μουσείου και του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης στο πλαίσιο του προγράμματος Hidden Treasures: The National Museum’s Cuneiform Collection.

Απαγορεύεται η μαγεία στη Χάμα

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν πιο προσεκτικά τη συλλογή, διαπίστωσαν ότι περιλάμβανε μεγάλη ποικιλία κειμένων: από λογαριασμούς και επιστολές έως ιατρικές συνταγές και μαγικές επικλήσεις.

Ένα μικρό σύνολο πινακίδων προέρχεται από τη συριακή πόλη Χάμα, που είχε μελετηθεί από δανική αποστολή τη δεκαετία του 1930. Το 720 π.Χ. η πόλη καταστράφηκε από ασσυριακά στρατεύματα, τα οποία μετέφεραν τα λάφυρα στην πρωτεύουσά τους, την Ασσούρ, στο σημερινό Ιράκ. Ωστόσο, μερικές από τις πήλινες πινακίδες έμειναν πίσω και σήμερα φυλάσσονται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας.

«Τα κείμενα που προέρχονται από τη Χάμα είναι σχεδόν 3.000 ετών και αναφέρονται σε ιατρικές θεραπείες και μαγικές επικλήσεις. Εντοπίστηκαν στα ερείπια μιας μεγάλης ναού-βιβλιοθήκης, όπου όλα τα άλλα κείμενα είχαν εξαφανιστεί», εξηγεί ο ασσυριολόγος Troels Pank Arbøll, μέλος του έργου Hidden Treasures.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα κείμενα της Χάμα είναι μοναδικά, καθώς ελάχιστα σφηνοειδή κείμενα παρόμοιας θεματολογίας έχουν εντοπιστεί στην ίδια περιοχή και περίοδο. Ένα εξ αυτών τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή του:

«Μία από τις πήλινες πινακίδες περιείχε ένα τελετουργικό εξορκισμού κατά της μαγείας, το οποίο είχε τεράστια σημασία για τη βασιλική εξουσία στην Ασσυρία, καθώς θεωρούνταν ότι προστάτευε τον βασιλιά από δεινά, όπως η πολιτική αστάθεια», αναφέρει ο Pank Arbøll.

Το τελετουργικό, που διαρκούσε όλη τη νύχτα, περιλάμβανε το κάψιμο μικρών ομοιωμάτων από κερί και πηλό, ενώ ο εξορκιστής απήγγελλε προκαθορισμένες επικλήσεις. Οι ερευνητές εξεπλάγησαν που εντόπισαν ένα τόσο σημαντικό κείμενο τόσο μακριά από την πρωτεύουσα της Ασσυριακής Αυτοκρατορίας και τα κέντρα της βαβυλωνιακής λογοτεχνίας, καθώς η Χάμα βρισκόταν στην περιφέρεια αυτών των περιοχών.

Βασιλικοί κατάλογοι, επιστολές και γραφειοκρατία

Ανάμεσα στη συλλογή, οι ερευνητές ανακάλυψαν και ένα αντίγραφο μιας διάσημης βασιλικής λίστας, η οποία περιγράφει τόσο μυθικούς όσο και ιστορικούς βασιλείς.

Πρόκειται για ένα σημαντικό πολιτικό έγγραφο που απαριθμεί βασιλείς από εποχές πριν από τον Νώε και τον Κατακλυσμό. Η συγκεκριμένη πινακίδα του Εθνικού Μουσείου φαίνεται να ήταν σχολικό κείμενο και αναφέρει βασιλείς που κυβέρνησαν στα τέλη της 3ης χιλιετίας π.Χ. Άλλα αντίγραφα περιλαμβάνουν και τον θρυλικό βασιλιά Γκιλγκαμές, γνωστό από το έπος του.

«Αυτό καθιστά τη λίστα μία από τις ελάχιστες ενδείξεις ότι ο Γκιλγκαμές ίσως υπήρξε πραγματικά. Δεν γνωρίζαμε ότι είχαμε ένα τέτοιο αντίγραφο στη Δανία· είναι κάτι εξαιρετικά εντυπωσιακό», σημειώνει ο Pank Arbøll.

Άλλη ομάδα πινακίδων προέρχεται από τις δανικές ανασκαφές του 1957 στο Tell Shemshara, στο σημερινό βόρειο Ιράκ. Τα κείμενα περιλαμβάνουν αλληλογραφία μεταξύ τοπικού ηγεμόνα και ασσυριακού βασιλιά γύρω στο 1800 π.Χ., καθώς και διοικητικά έγγραφα που αντικατοπτρίζουν τον λόγο για τον οποίο δημιουργήθηκε η σφηνοειδής γραφή: την ανάγκη οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης.

«Πολλές από τις σφηνοειδείς πινακίδες που διαθέτουμε σήμερα μαρτυρούν μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη γραφειοκρατία. Έπρεπε να καταγράφονται οι δραστηριότητες των κοινωνιών που αναπτύσσονταν, και έτσι βρίσκουμε πλήθος πινακίδων με πρακτικές πληροφορίες, όπως καταλόγους αγαθών και προσωπικού. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη ότι μία από τις πινακίδες του Εθνικού Μουσείου περιέχει μια αρχαία απόδειξη για μπύρα», καταλήγει ο Pank Arbøll.