Πρωταθλήτρια… της καισαρικής η Ελλάδα: Γιατί 6 στις 10 γυναίκες γεννούν στο χειρουργείο;
Αύξηση των καισαρικών τομών καταγράφεται παγκοσμίως τις τελευταίες δεκαετίες, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Ο αριθμός των τοκετών με καισαρική ανά 100 γεννήσεις έχει υπερ-τριπλασιαστεί από το 1990 έως το 2023 – από 6,7% σε 22%. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώνεται στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, όπου η χρήση της καισαρικής συμβάλλει στη μείωση της μητρικής και περιγεννητικής θνησιμότητας. Αντίθετα, προβληματισμό προκαλεί η άνοδος των ποσοστών στις ανεπτυγμένες χώρες, ιδίως σε ορισμένα κράτη της Ε.Ε., όπου η θνησιμότητα κατά τον τοκετό παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.
Τα στοιχεία προέρχονται από έρευνα του Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθ. Δημογραφίας (αφ.) στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, που δημοσιεύεται στο ψηφιακό δελτίο PopNews του Ινστιτούτου. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, η αύξηση των καισαρικών οφείλεται εν μέρει στην άνοδο της μέσης ηλικίας τεκνοποίησης και στις πολλαπλές γεννήσεις λόγω υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ωστόσο, στις ανεπτυγμένες χώρες δεν συνδέεται με βελτίωση της υγείας μητέρας και νεογνού, γεγονός που δείχνει πως πολλές επεμβάσεις δεν έχουν ιατρική αιτιολόγηση.
Οι υπερβάλλουσες καισαρικές, σύμφωνα με τον ερευνητή, θεωρούνται περιττές και ενέχουν κινδύνους για τη μητέρα και το παιδί, ενώ επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας. Γι’ αυτό και εδώ και δύο δεκαετίες ο ΠΟΥ και η Διεθνής Ομοσπονδία Γυναικολογίας και Μαιευτικής έχουν κινητοποιηθεί, προτείνοντας τρόπους περιορισμού της κατάχρησης της μεθόδου.
Το «βέλτιστο» ποσοστό και η ελληνική πραγματικότητα
Αναφορικά με το «βέλτιστο» ποσοστό γεννήσεων με καισαρική τομή, η διεθνής επιστημονική κοινότητα συγκλίνει ότι κάτω από 10% και πάνω από 20-25% προκύπτουν ζητήματα δημόσιας υγείας ή αναιτιολόγητης χρήσης. Ο Βύρων Κοτζαμάνης τονίζει ότι τα υπερβολικά ποσοστά δεν μειώνουν τη μητρική και νεογνική θνησιμότητα και ενέχουν κινδύνους για την υγεία.
Στην Ελλάδα, όπου ήδη είχαν διαπιστωθεί ανησυχητικές τάσεις, το γραφείο του ΠΟΥ στην Ευρώπη ασχολήθηκε με το ζήτημα στο πλαίσιο του προγράμματος «Ενίσχυση Καθολικής Κάλυψης και Πρόσβασης στην Υγεία στην Ελλάδα» (SCUC) το 2016. Στην έκθεση που κατατέθηκε τότε από διεπιστημονική επιτροπή, επισημάνθηκε η ανάγκη λήψης μέτρων για την ανακοπή της αυξητικής πορείας των καισαρικών, οι οποίες εκτιμήθηκε ότι ξεπερνούσαν το 50% των γεννήσεων.
Η ΕΛΣΤΑΤ, τρία χρόνια αργότερα, άρχισε να δημοσιοποιεί ετησίως σχετικά στοιχεία. Αυτά δείχνουν συνεχιζόμενη αύξηση: από 57,8% το 2019, οι καισαρικές έφτασαν το 62,2% το 2023, κατατάσσοντας την Ελλάδα πρώτη μεταξύ των χωρών-μελών της Ε.Ε. Τα ποσοστά αυτά είναι υπερ-τριπλάσια σε σχέση με χώρες όπως η Ολλανδία, η Σουηδία, η Σλοβενία, η Εσθονία, το Βέλγιο και η Γαλλία, όπου οι καισαρικές δεν υπερβαίνουν τις 200 ανά 1.000 γεννήσεις.
Παράγοντες όπως η μέση ηλικία στη γέννηση ή το ποσοστό γεννήσεων από υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν εξηγούν την απόκλιση. Ενδεικτικά, το 2023 το ποσοστό των γυναικών που τεκνοποιούν σε ηλικία 40 ετών και άνω ήταν σχεδόν ίδιο σε Ελλάδα, Ισπανία και Ιρλανδία (10,65%, 10,79% και 11,27% αντίστοιχα), αλλά οι καισαρικές στη χώρα μας έφτασαν το 62,2%, έναντι 24,7% στην Ισπανία και 38,6% στην Ιρλανδία.
«Επιδημία» καισαρικών και ανάγκη για δράση
Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο καθηγητής Κοτζαμάνης υπογραμμίζει ότι τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά στη χώρα μας, από τα υψηλότερα παγκοσμίως, αυξάνουν το κόστος τοκετού τόσο για τις οικογένειες όσο και για τον δημόσιο πάροχο υπηρεσιών υγείας, τον ΕΟΠΥΥ. Πέρα όμως από το οικονομικό βάρος, οι υπερβάλλουσες καισαρικές αποτελούν πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Ο ερευνητής τονίζει την ανάγκη άμεσων παρεμβάσεων που θα στοχεύουν στους επαγγελματίες υγείας, στις γυναίκες και στις οικογένειές τους. Προτείνει μέτρα όπως εκείνα που εφαρμόστηκαν σε άλλες χώρες, καθώς και μια ευρεία καμπάνια ενημέρωσης και την ενεργή συμμετοχή των ιατρικών ενώσεων. «Χωρίς τη συνεργασία τους δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθεί η “επιδημία” των καισαρικών στη χώρα μας», καταλήγει.