Bədii əsərləri tərcümə edən maşınlar nə vaxt olacaq?
Maşın tərcüməsi və onun inkişafı barədə materialları dərc edən Slator saytı bu dəfə bədii ədəbiyyatın maşınla tərcüməsinin hazırkı vəziyyətindən bəhs edir.
Məqalədə deyilir ki, hazırda maşın tərcüməsi sahəsində inkişaf etdirilən ən qabaqcıl sahə neyron maşın tərcüməsi (neural machine translation - NMT) sistemi sayılır.
Ən son məlumata görə bu sistemlə tərcümə olunmuş bədii materialın 17-31 faizi peşəkar insan tərcüməçinin tərcüməsindən demək olar, fərqlənməyib.
Söhbətin bədii tərcümədən getdiyi nəzərə alınarsa, bunun az və ya çox olduğunu demək çətindir və buna görə də NMT eksperti Samuel Läubli Sürixdə keçirilən müzakirə zamanı gələcək üçün hər hansı proqnoz verməkdən çəkinib.
Amma bəlli olan budur ki, neyron maşın tərcüməsi ilə tərcümə getdikcə dəqiqliyini artırır.
Ən azı NMT-nin, ayrı-ayrı ifadələrin tərcüməsinə əsaslanan köhnə PBSMT (phrase-based) sistemindən daha yaxşı olduğu bəllidir.
Sınaq zamanı hər iki sistemdən olan maşınlara 100 milyonadək söz “öyrədilib”. Bundan sonra onlara Hemingway-in “Dəniz və qoca”, Hosseini-nin “Min parlaq günəş”, Orwell-in “1984”, Rowling-in “Harry Potter”, Salinger-in “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” kimi 1920-ci ildən bu yana yazılmış 12 əsər verilib.
Ən maraqlısı isə budur ki, sözü gedən əsərlər ingiliscədən Katalan dilinə tərcümə edilməliydi.
Bundan əvvəl, 2015-ci ildə daha köhnə PBSMT maşını ilə ispancadan katalancaya tərcüməsi tapşırılmışdı.
Təcrübə zamanı Katalan dilini ona görə seçmişdilər ki, bu “ortahəcmli” Avropa dillərindən sayılır və bu dilə aid electron tərcümə materialı daha çoxdur.
Təcrübədən sonra PBSMT və NMT maşınlarının “məhsulu” müqayisə edilib. Qiymətləndirməni Katalan dili doğma dili olan və ingiliscə səlis danışan iki nəfərə tapşırmışdılar. Bu iki ekspertin peşəkar linqvist bilikləri vardı.
İki tərcümə maşını arasında NMT 11 faiz fərqlə qalib gəlib.
Yekunda sözü gedən 12 əsərdən üçü daha dərin təhlil üçün seçilib. Bunlar “1984”, “Harry Potter” və “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” əsərləri idi.
Daha sonra ekspertlər tərcümələri redaktə etməyə başlayıblar. Canlı (insan) redaktor Rowling və Salinger-in tərcüməsində mətnin 30 faizini redaktə etməli olub.Orwell-in maşın tərcüməsinin yalnız 16 faizini redaktə etmək lazım gəlib.
Beləliklə, məlum olub ki, maşın Orwell-i daha asan tərcümə edə bilib.
Bu nəticələri göstərən NMT sisteminin üzərində iş üçün 3 il vaxt lazım gəlib. Sistemin qurucuları ümid edirlər ki, maşın tərcüməsinin uğurları ildən-ilə daha çox olacaq.