Төлкебикә сәфәр чыккан...

Максат. 1. Уку­чы­лар­ның юл йө­рү ка­гый­дә­лә­рен ни­чек бе­лү­лә­рен тик­ше­рү, ал­ган бе­лем­нә­рен ны­гы­ту.
2. Юл­лар­да игъ­ти­бар­лы бу­лыр­га, юл ка­гый­дә­лә­рен үтәр­гә өй­рә­тү.
Му­зы­ка. Төл­ке бии.
Уку­чы.
Бо­рын-бо­рын за­ман­да,
Куе яшел ур­ман­да,
Нә­ни бер оя бул­ган,
Ә ан­да төл­ке тор­ган.

Исе­ме – Төл­ке­би­кә,
Хәй­лә­кәр икән бик тә.
Хәй­лә бе­лән көн күр­гән,
Һәр­чак мак­та­нып йөр­гән.

Имеш, ул иң ба­ты­ры,
Иң ма­ту­ры ур­ман­да.
Ан­нан да акыл­лы­рак
Җән­лек юк бу дөнь­я­да.

Шу­лай бер­көн­не ме­нә
Ба­шы­на фи­кер кил­гән:
«Ил­ләр-җир­ләр ги­зәр­гә
Сә­фәр­гә чы­гыйм», – ди­гән.

Ерак ара­лар үтеп,
Ки­леп җит­кән Ка­зан­га.
Мең дә бер яшь­лек та­рих­лы
Ма­тур, бө­ек ка­ла­га.

Шә­һәр урам­на­рын­нан
Бар­ган төл­ке таң ка­лып.
Кремль янын­нан уз­ган
Ти­рә-юнь­гә сок­ла­нып.

Лә­кин чык­мак­чы юл­ны
Ти­еш тү­гел урын­нан.
Ярый, ба­ла­лар аны
То­тып кал­ган ку­лын­нан.

Төл­ке­би­кә­гә ан­нан,
Өй­рән­сен, дип, ты­ры­шып,
Өй­рәт­кән­нәр бик күп­не,
Бер­сен-бер­се узы­шып.

Төл­ке дә хә­зер бе­лә:
Мак­та­ныр­га яра­мый.
Ма­ши­на бит әйт­кән­не
Те­лә­сә дә аң­ла­мый.

Ба­ры бер сүз бе­лә­ләр:
Кай­чак­та «пип-пип», – ди­ләр –
Ка­гый­дә­не ник боз­дың,
Юлым­нан кит-кит! – ди­ләр.

Кайт­кач төл­ке ур­ман­га,
Ма­саю­ын таш­ла­ган –
Юл­да йө­рү дә­ре­сен
Ул үт­кә­рә баш­ла­ган.
Уку­чы­лар.
«Юл әлиф­ба­сы»
Ава­рия ди­гән афәт
Тө­ше­ңә дә кер­мә­сен!
Их­ти­рам­на­ры җит­мә­сә,
Бәр­де­рә­ләр бер-бер­сен.

Әй­лән-бәй­лән уй­на­мый­быз,
Туп та тип­ми­без юл­да.
Уй­нау өчен мәй­дан – уң­да,
Ста­ди­о­ны­быз – сул­да.

Бил­ге­ләр­не мин бе­лә­мен,
Ме­нә алар нин­ди­ләр:
Күр­сә­тү­че, ки­сә­тү­че
Һәм ты­ю­чы бил­ге­ләр!

Ве­ло­си­пед­та мин йө­рим
Шу­шы бил­ге тор­ган­да.
Ма­ши­на­лар бул­мый, бе­ләм,
Арт­тан да һәм ал­дан да.

Гипс­лан­ган аяк бе­лән
Озак йөр­де бер ма­лай.
Ая­гын өз­де­рә яз­ган
Урам­да­гы трам­вай.

ДА­И­га ке­рәм зур үс­кәч,
Ку­ям эш­кә бар кө­чем.
Ма­лай­лар-кыз­лар урам­да
Тап­тал­ма­сын­нар өчен!

Елт итеп үтә ма­ши­на
Яшел ут әгәр бул­са,
Ә кы­зыл ут ян­са, шо­фер
Тор­моз­га ки­те­реп ба­са.

Шо­фер абый, без­нең күр­ше,
Аң­ла­тып бир­де га­ди:
– Бел шу­шы бил­ге­не! Күр­сәң,
Юл җәя­ү­ле­гә юк! – ди.

Жәл­ләп куй­дым мин эт­ләр­не,
Юл аша еш йө­ри­ләр.
Юл чы­гу ка­гый­дә­лә­рен
Аң­ла­мый­лар, бел­ми­ләр.

Җәя­ү­ле сук­ма­гы бул­са,
Юл­ны чы­га­быз имин.
Мо­ны ях­шы бе­лә энем,
Мо­ны күп­тән бе­ләм мин.

Кы­зыл ут яна! Кы­зыл ут!
Әй­тер­сең лә без­гә ул:
– Юл­ны чык­мый то­ры­гыз, – ди,
Үте­не­чем сез­гә шул.

Лан­дыш­лар – ур­ман бил­ге­се,
Бил­ге­ләр юл ти­рә­се.
Бө­тен-бө­тен бил­ге­ләр­не
Ки­лә ми­нем бе­лә­се!

Са­ры ут яна! Са­ры ут!
Гүя әй­тә без­гә ул:
– Сак бу­лы­гыз, ки­сә­тү­ем
Бул­са­чы иде ка­бул.

Фай­да бу­лыр мо­ны бел­сәң,
Исең­дә тот мо­ны син:
Хә­рә­кәт көй­ләү­че абый
Та­я­гын өс­кә кү­тәр­сә –
Са­ры ут­ка бу­ла тиң!

Хә­рә­кәт көй­ләү­че бас­са
Ал­ды йә ар­ты бе­лән,
Юл ябык әле­гә, ди­мәк,
Кы­зыл ут­ка тиң – бе­ләм!

Һәр­кем бел­сен: яшь ба­ла­мы,
Яки йөз яшь­лек кар­чык –
Хә­рә­кәт көй­ләү­че бас­са
Яны бе­лән – юл ачык!

Шос­се­ны ни­чек чы­гар­га? –
Әү­вәл ка­рый­сың сул­га,
Яр­ты­сы­на җит­кәч – уң­га,
Бе­рүк ка­рап йөр юл­да!

Яшел ут яна! Яшел ут!
Гүя әй­тә без­гә ул –
Ашык­мый­ча чы­гы­гыз, ди,
Те­лим сез­гә хә­ер­ле юл! –
Һәр­кем­гә ка­дер­ле ул!
Укы­ту­чы. Тор­мыш шу­лай ко­рыл­ган – без юл­лар­сыз яши ал­мый­быз. Сә­я­хәт­кә җы­ен­сак та, дус­ла­ры­быз, якын­на­ры­быз бе­лән кү­ре­шер­гә уй­ла­сак та, юл­лар үтәр­гә ту­ры ки­лә. Ә юл – бер-бер­сен узы­шып чап­кан ма­ши­на­лар таш­кы­ны һәм ашы­гу­чы җәя­ү­ле­ләр.
Юл һә­ла­кәт­лә­ре­нең кү­бе­се игъ­ти­бар­сыз­лык­тан, мәгъ­нә­сез тә­вәк­кәл­лек­тән ки­леп чы­га. Юл имин­ле­ге мәсь­ә­лә­се ел­дан-ел кис­кен­лә­шә.
Юл­лар­да фа­җи­га­ләр үз­лә­рен­нән-үз­лә­ре ге­нә бар­лык­ка кил­ми. Алар кем­нең дә бул­са, те­ге яки бу ка­гый­дә­ләр­не дө­рес үтә­мә­вен­нән ки­лә. Шу­ның өчен дә юл йө­рү ка­гый­дә­лә­рен бе­лү һәм алар­ны үтәү – һәр­кем­нең бу­ры­чы. Бү­ген­ге ки­чә­дә шу­ның ту­рын­да әй­тә һәм уку­чы­лар­ның юл йө­рү ка­гый­дә­лә­рен ни­чек үз­ләш­тер­гән­нә­рен тик­ше­рү­не мак­сат итеп куя.
Бү­ген­ге ярыш­та ике ко­ман­да кат­на­ша­чак (ко­ман­да­лар­га бү­лү). Хә­зер алар исем, де­виз сай­лар­га һәм без­не үз­лә­ре бе­лән та­ныш­ты­рыр­га ти­еш­ләр.
Уку­чы.
ДАИ һәм мин
Бү­ген му­зы­ка дә­ре­се.
Җәяү бар­мыйм. Ял­кау­лан­дым.
Баш­ка кил­де бер ях­шы уй...
Ве­ло­си­пед­ка ат­лан­дым.

Ча­бам юл ур­та­сын­нан
Җил­дән җи­тез ыж­гы­рып.
Ки­леп җи­тәм ди­гән­дә,
ДАИ кил­де сыз­гыр­тып.

Абый шәп­ләп аң­лат­ты
Ми­ңа юл ка­гый­дә­сен.
Озак яши­сең кил­сә,
Өй­рән, ди­де, һәм­мә­сен.

Кы­за­рын­дым, бүр­тен­дем,
Ан­нан га­фу үтен­дем.
Ка­гый­дә­не боз­мас­ка
Үз-үзе­мә сүз бир­дем.
Ко­ман­да­лар бе­лән та­ны­шу.
Бе­рен­че ярыш. Юл бил­ге­лә­рен та­ну.
Икен­че ярыш. Ве­ло­си­пед – иң киң та­рал­ган транс­порт төр­лә­рен­нән са­на­ла. Аның се­ре шун­да: һәр­кем ида­рә итә ала, ягу­лык ки­рәк­ми, эко­ло­гик як­тан за­рар­сыз һәм сә­ла­мәт­лек өчен фай­да­лы. Әм­ма аның уңай­сыз як­ла­ры да күп: һәр ел са­ен юл­лар­да 30 000­гә якын ке­ше һә­лак бу­ла, алар ара­сын­да ве­ло­си­пед­чы­лар да аз тү­гел. Фа­җи­га бул­ма­сын өчен ве­ло­си­пед­чы нин­ди ка­гый­дә­ләр­не үтәр­гә ти­еш? (Җа­вап­лар ара­сын­нан дө­рес ва­ри­ант­лар­ны бил­ге­ләр­гә)
Уку­чы­лар эш­лә­гән­дә бер җыр баш­ка­ры­ла.
Өчен­че ярыш. Юл­да йөр­гән­дә җи­тез­лек тә бик ки­рәк. Хә­зер сез­нең җи­тез­лек­не һәм юл бил­ге­лә­рен ни­чек бе­лү­е­гез­не ка­рый­быз. Эс­та­фе­та уе­ны: урын­дык­лар­га ка­дәр йө­ге­реп ба­рыр­га, бер ко­ман­да ки­сә­тү­че, икен­че ко­ман­да ты­ю­чы бил­ге­лә­рен алып, үз урын­на­ры­на кай­тыр­га.
Дүр­тен­че ярыш. Юл хә­рә­кә­тен көй­ләү­че­ләр яры­шы.
Укытучы. Шу­ның бе­лән без­нең ярыш төр­лә­ре тә­мам. Нә­ти­җә ясау һәм бә­я­ләр­не әй­тү өчен сүз жю­ри әгъ­за­ла­ры­на би­ре­лә.
Ба­ла­лар бер­гә ба­сып кү­мәк әй­тә­ләр.
Укучылар.
Юл­да йөр­сәң, бул өл­гер!
Юл ка­гый­дә­сен нык бел!
Све­то­фор­ның һәр­бер тө­сен,
Юл­ның бил­ге­лә­рен бел!