Қазақстанда депозит мөлшерлемелері төмендеп жатыр: банктер енді қанша пайыз ұсынады?

Қазақстанда Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені төмендетуі аясында банктер депозиттер бойынша мөлшерлемелерді қайта қарауды жалғастырып жатыр. Қазанда тоғыз банк өзгеріс енгізіп, олардың көпшілігі салымдардың табыстылығын төмендетті. Дегенмен, кейбір қаржы ұйымдары, керісінше, мөлшерлемелерді көтерді, деп хабарлайды Tengrinews.kz Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорына (ҚДКБҚ) сілтеме жасап.
Ұлттық банктің шешімі депозит нарығына қалай әсер етті?
23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 0,5 пайыздық тармаққа - 16,25 пайыздан 15,75 пайызға дейін төмендетті. Бұл базалық мөлшерлеме 18 пайыз болған 2026 жылдың маусымынан бергі қатарынан төртінші төмендеу болды.
ҚДКБҚ мәліметтері бойынша, қазанда тоғыз банк депозит мөлшерлемелерін қайта қарады. Негізгі өзгерістер мерзімді және жинақ салымдарына қатысты болды.
Атап айтқанда:

Толықтыру мүмкіндігі бар мерзімді депозиттер: екі банк мөлшерлемені көтерді, біреуі төмендетті, тағы біреуі салым мерзіміне байланысты оларды әртүрлі бағытта қайта қарады.
Толықтыру мүмкіндігі бар жинақ депозиттері: төрт банк мөлшерлемелерді төмендетті.
Толықтыру мүмкіндігі жоқ жинақ депозиттері: екі банк мөлшерлемелерді төмендетті, біреуі көтерді.
Мерзімсіз депозиттер: мөлшерлемелер өзгеріссіз қалды.

ҚДКБҚ банктер Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесін, бәсекелестердің ұсыныстарын және салымшылардың ақшасын тартудағы жеке қажеттіліктерін ескере отырып, депозиттердің табыстылығын дербес айқындайтынын түсіндірді.
Салымдар бойынша максималды мөлшерлемелер: Қазақстан банктері не ұсынады?
Табыстылықтың төмендеуіне қатысты жалпы үрдіске қарамастан, нарықта әлі де базалық деңгейден жоғары мөлшерлемесі бар депозиттер қолжетімді.
ҚДКБҚ-ның 30 қазандағы мәліметі бойынша, ең жоғары мөлшерлемелер толықтыру мүмкіндігі бар жинақ депозиттері бойынша ұсынылады - үш айға жылдық 19,56 пайызға дейін. Толықтыру мүмкіндігі жоқ жинақ салымдары бойынша максималды мөлшерлеме 19,5 пайызды, ал толықтыру мүмкіндігі бар мерзімді депозиттер бойынша 19 пайызды құрайды. Екі жағдайда да сөз үш айлық салымдар туралы болып отыр.
Мерзімсіз депозиттер бойынша қордың салыстыру кестесіне енгізілген ұсыныстар арасындағы ең жоғары мөлшерлеме 16,08 пайызды құрайды.
Сонымен қатар жекелеген банктер базалық мөлшерлеменің төмендеуіне қарамастан табыстылықты арттыруды жалғастырып жатыр.
Мәселен, бір банк толықтыру мүмкіндігі жоқ жинақ депозиті бойынша мөлшерлемені бірден 1,51 пайыздық тармаққа - 12 ай мерзімге жылдық 17 пайыздан 18,51 пайызға дейін көтерді.
Басқа банк үш және алты айлық мерзімді салымдардың табыстылығын 0,4 пайыздық тармаққа - тиісінше 19 және 18 пайызға дейін арттырды.
Сонымен қатар төрт банк толықтыру мүмкіндігі бар жинақ депозиттері бойынша мөлшерлемелерді 0,11–0,9 пайыздық тармаққа төмендетті.
Қарашада мөлшерлемелер не болмақ?
Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры қазандағы мониторинг Ұлттық банктің соңғы шешімінің салдарын әлі толық көрсете қоймағанын атап өтті.
Мәселе мынада: базалық мөлшерлеме тек 23 қазанда - айдың аяқталуына аз уақыт қалғанда ғана төмендетілді. Сондықтан депозит нарығының анағұрлым байқалатын реакциясы қарашада болуы мүмкін.
ҚДКБҚ бағалауы бойынша, табыстылықтың төмендеуінің негізгі толқыны аяқталып қойған. Банктер Ұлттық банктің бұдан былайғы шешімдері мен бәсекелестердің әрекеттерін бақылай отырып, күту позициясын ұстануы мүмкін.
Базалық мөлшерлеме бойынша келесі жоспарлы шешім 2026 жылғы 4 желтоқсанға белгіленген.
ҚДКБҚ жыл соңына дейін бөлшек депозиттер нарығы салыстырмалы түрде тұрақтануы мүмкін деп күтеді. Дегенмен, базалық мөлшерлеменің одан әрі төмендеуі салымдардың табыстылығының жаңадан азаюына әкелуі ықтимал.
Салымшылар жоғары табыстылықты қалай сақтай алады?
Қор қазіргі жағдайлар салымшылар үшін әлі де тиімді деп санайды. Атап айтқанда, қазақстандықтар ұзағырақ мерзімге жинақ депозитін ашу арқылы қолданыстағы табыстылықты бекітіп ала алады.
Алайда салымды таңдау кезінде тек пайыздық мөлшерлемені ғана емес, сонымен қатар ақшаны мерзімінен бұрын алу шарттарын да ескеру маңызды.
Мысалы, жинақ депозитінен мерзімі аяқталғанға дейін қаражатты ішінара алуға болмайды. Ақшаны қайтару үшін сыйақыны жоғалта отырып, шартты бұзу қажет болады. Бұл ретте ақша 30 күннен кейін беріледі.
ҚДКБҚ теңгедегі жинақ депозиттері бойынша кепілдіктің ең жоғары сомасы 20 миллион теңгені, басқа теңгелік депозиттер бойынша - 10 миллионды, ал валюталық депозиттер бойынша - 5 миллион теңгені құрайтынын еске салады.
Бұған дейін экономистер базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін банктер депозиттердің табыстылығын біртіндеп азайта бастайтынын болжаған болатын. Бірінші кезекте өзгерістер жаңа салымдарға қатысты болуы мүмкін, ал тіркелген мөлшерлемесі бар ашылып қойған депозиттер бойынша шарттар келісімшарт мерзімі аяқталғанға дейін сақталады. Сонымен қатар, сарапшылар қазақстандықтарға қолданыстағы жоғары мөлшерлемелерді ұзағырақ мерзімге бекітіп алу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Ұлттық банктің шешімінен кейін банктер жаңа салымдар бойынша пайыздарды төмендетуі мүмкін