Βαν Γκογκ: Η «Έναστρη νύχτα» ίσως απεικονίζει έναν πραγματικό ουρανό του 1889
Για περισσότερα από 130 χρόνια, η «Έναστρη νύχτα» του Βίνσεντ βαν Γκογκ θεωρούνταν κυρίως προϊόν της καλλιτεχνικής φαντασίας, των αναμνήσεων και της ιδιαίτερης οπτικής του μεγάλου ζωγράφου.
Μια νέα επιστημονική μελέτη, ωστόσο, έρχεται να δώσει μια διαφορετική διάσταση στο αριστούργημα του 1889, υποστηρίζοντας ότι η εντυπωσιακή ουράνια σύνθεσή του ενδέχεται να βασίστηκε σε πραγματική αστρονομική διάταξη.
Ερευνητές από τη Νότια Κορέα, οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, εκτιμούν ότι ο πίνακας μπορεί να αποτυπώνει τον ουρανό τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Ιουλίου 1889, κοντά στο Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς της νότιας Γαλλίας, όπου ο Βαν Γκογκ διέμενε σε ψυχιατρικό άσυλο.
Τα άστρα που αποκαλύπτουν το ουράνιο σκηνικό
Η ερευνητική ομάδα ανασύνθεσε τον ουρανό της περιοχής και συνέκρινε τη θέση των ουράνιων σωμάτων με τη διάταξή τους στον πίνακα.
Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρέθηκαν η Σελήνη, η Αφροδίτη και το αστρικό σμήνος των Υάδων, στον αστερισμό του Ταύρου.
Researchers think they might have pinpointed the exact night sky that we see depicted in Vincent van Gogh’s iconic painting “The Starry Night.” https://t.co/p93x5VPI9s
— SPACE.com (@SPACEdotcom) October 22, 2026
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια στατιστική μέθοδο που επιτρέπει τη σύγκριση σχημάτων ανεξάρτητα από το μέγεθος, την περιστροφή και τη θέση τους.
Με αυτόν τον τρόπο εντόπισαν ομοιότητες ανάμεσα στη διάταξη πέντε φωτεινών άστρων στον πίνακα και στο χαρακτηριστικό σχήμα των Υάδων.
Όπως εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης, Ελάια Κιμ, ένας ζωγράφος δεν αποτυπώνει τα άστρα στις πραγματικές διαστάσεις και στον ακριβή προσανατολισμό τους.
Μπορεί να μεταβάλει τις αποστάσεις και τις αναλογίες, διατηρώντας, ωστόσο, τη βασική γεωμετρική διάταξη που παρατήρησε στον ουρανό.
Το ερώτημα της ημερομηνίας
Η πιθανή ημερομηνία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι ιστορικοί της τέχνης τοποθετούν τη δημιουργία του έργου στα μέσα Ιουνίου του 1889, βάσει επιστολής που είχε στείλει ο ζωγράφος στον αδελφό του, Τεό.
Εκείνη την περίοδο, όμως, η Σελήνη ήταν σχεδόν πανσέληνος, ενώ η διάταξη των άστρων δεν φαίνεται να ταιριάζει εξίσου με την εικόνα του πίνακα.
Αντίθετα, στα τέλη Ιουλίου η Σελήνη είχε σχήμα πιο κοντινό σε εκείνο που απεικονίζεται στον πίνακα, ενώ οι Υάδες εμφανίζονταν στον ανατολικό ουρανό μαζί με την Αφροδίτη.
Οι ερευνητές επανεξέτασαν επίσης επιστολές του ζωγράφου και ιστορικά μετεωρολογικά δεδομένα, προκειμένου να αξιολογήσουν εάν θα μπορούσε να είχε παρατηρήσει τον ουρανό εκείνες τις ημέρες.
Ωστόσο, η εκτίμηση δεν αποτελεί οριστική απόδειξη.
Ανεξάρτητοι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι αστρονομικές αντιστοιχίες σε έναν πίνακα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς ο Βαν Γκογκ ήταν καλλιτέχνης και όχι φωτογράφος του ουρανού.
Η μελέτη προσφέρει, πάντως, μια νέα οπτική σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της παγκόσμιας τέχνης: πίσω από τις στροβιλιζόμενες πινελιές και την έντονη εκφραστικότητα της «Έναστρης νύχτας» ενδέχεται να κρύβεται ένα πραγματικό στιγμιότυπο του νυχτερινού ουρανού.