Ο Καζαντζάκης στη Νέα Υόρκη
Από την Κρήτη του Νίκου Καζαντζάκη έως την καρδιά της Νέας Υόρκης, μια διαδρομή γεμάτη πάθος, μουσική κι ελευθερία φιλοδοξεί να ενώσει δύο κόσμους στη σκηνή του Κάρνεγκι Χολ. Απόψε η Εθνική Λυρική Σκηνή κάνει το ντεμπούτο της σ’ έναν από τους πλέον εμβληματικούς συναυλιακούς χώρους του κόσμου, επιλέγοντας ως οδηγό της τον συγγραφέα που έδωσε στην ελληνική σκέψη οικουμενική διάσταση.
Με το «Nikos Kazantzakis: An Odyssey in music», η λογοτεχνία συναντάει τη συμφωνική δημιουργία και η ελληνική μουσική παράδοση αποκαλύπτει τις πολλαπλές της όψεις, μέσα από έργα των Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Νίκου Σκαλκώτα, Δημήτρη Μητρόπουλου και Γιώργου Κουμεντάκη που θα παιχτούν τη συγκεκριμένη βραδιά. Τη συναυλία, θα διευθύνει ο διεθνώς καταξιωμένος μαέστρος και μουσικός διευθυντής της Οπερας του Γκρατς της Αυστρίας Βασίλης Χριστόπουλος.
Την ερμηνεία θ’ αναλάβουν η σπουδαία διεθνώς μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι και η έμπειρη ελληνίδα υψίφωνος Μαρία Κωστράκη. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν, επίσης, η Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και το Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις.
Το έργο του Νίκου Καζαντζάκη εξακολουθεί να εμπνέει την ελληνική μουσική δημιουργία, αποτελώντας ένα σημείο συνάντησης της λογοτεχνίας με διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Η διεθνής απήχησή του ενισχύθηκε σημαντικά μέσα από τις μουσικές και κινηματογραφικές μεταφορές των δουλειών του.
Ωστόσο, οι συνθέσεις που γεννήθηκαν μέσα από αυτή τη δημιουργική συνάντηση δεν αποτελούν απλώς συνοδευτικές ερμηνείες της λογοτεχνίας του αλλά αυτόνομα έργα που μετασχηματίζουν τις ιδέες και τα συναισθήματα σε μουσική εμπειρία.
Σε αυτό το ταξίδι της στη Νέα Υόρκη, η Λυρική θα παρουσιάσει απόψε στο κοινό ένα πανόραμα της ελληνικής λόγιας μουσικής παράδοσης με εμβληματικά έργα σπουδαίων συνθετών από διαφορετικές γενιές, οι οποίοι επηρεάστηκαν βαθιά από τον πνευματικό κόσμο του Νίκου Καζαντζάκη και το νησί της Κρήτης, είτε ως τόπο καταγωγής, είτε ως κληρονομιά, είτε ως συμβολική αναφορά.
Ο «Καπετάν Μιχάλης», ένα από τα χαρακτηριστικότερα μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη, ενέπνευσε τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος το 1966 έγραψε τη μουσική για τη θεατρική μεταφορά του έργου. Η σύνθεσή του αναδεικνύει τις εσωτερικές αντιφάσεις του κεντρικού ήρωα κι αναπτύσσει έναν δημιουργικό διάλογο με τη γραφή του Καζαντζάκη, διαμορφώνοντας μια αυτοτελή καλλιτεχνική ερμηνεία του μυθιστορήματος που αγγίζει έννοιες όπως η ελευθερία, η αυτοθυσία και η εσωτερική πάλη.
Η μουσική σύνδεση, βέβαια, του συγγραφέα με το παγκόσμιο κοινό, βρίσκει την πιο χαρακτηριστική της έκφραση στον «Ζορμπά» του Μίκη Θεοδωράκη. Η μουσική που έγραψε ο συνθέτης για την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» από τον Μιχάλη Κακογιάννη, προσέδωσε στον λογοτεχνικό ήρωα μια ξεχωριστή μουσική φυσιογνωμία. Ο περίφημος «Χορός του Ζορμπά» ξεπέρασε τα όρια της κινηματογραφικής αφήγησης κι εξελίχθηκε σ’ ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα της ελληνικής μουσικής διεθνώς, συνδέοντας τον ρυθμό με τη χαρά της ζωής, την ελευθερία και το αδάμαστο ελληνικό πνεύμα.
Η μουσική της Κρήτης
Στον κόσμο του Καζαντζάκη αλλά με έμφαση στη φιλοσοφική του διάσταση, στρέφεται κι ο Γιώργος Κουμεντάκης με το συμφωνικό έργο «Amor Fati» που συνέθεσε το 2007 και θ’ ακουστεί για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με αφετηρία το καζαντζακικό πνεύμα και τη μουσική κληρονομιά της Κρήτης, ο συνθέτης αναπλάθει τις χαρακτηριστικές κρητικές κοντυλιές μέσα από μια σύγχρονη, αφαιρετική ορχηστρική γραφή, χωρίς να καταφεύγει στη χρήση παραδοσιακών οργάνων. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Λυρικής δημιούργησε το έργο με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του συγγραφέα κι ο τίτλος του παραπέμπει στην αποδοχή της μοίρας, συνομιλώντας μ’ έναν από τους κεντρικούς άξονες της σκέψης του Καζαντζάκη.
Η κρητική μουσική παράδοση αποτελεί πηγή έμπνευσης και για τους «Τρεις Κρητικούς χορούς» του Νίκου Σκαλκώτα, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής μουσικής δημιουργίας. Ο συνθέτης, αξιοποιώντας τη μελωδική και ρυθμική ποικιλία των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών και παραδοσιακών σκοπών, μέσα από τη δική του δουλειά, αναδεικνύει τον πλούτο και την ποικιλομορφία τους. Η γοητεία που ασκούσε η συγκεκριμένη παράδοση στον Δημήτρη Μητρόπουλο, αποτυπώθηκε στην «Κρητική γιορτή», ένα από τα πιο αξιοσημείωτα έργα της νεανικής συνθετικής του περιόδου. Ο Μητρόπουλος, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής μουσικής με διεθνή ακτινοβολία, συνδεόταν φιλικά με τον Νίκο Καζαντζάκη.
Η συναυλία πραγματοποιείται στο πλαίσιο της διεθνούς εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε συνέχεια των επιτυχημένων περιοδειών της σε Ευρώπη, Ασία, Αυστραλία κι Αφρική. Επίσημος εταιρικός συνεργάτης της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για το ντεμπούτο της στο Κάρνεγκι Χολ είναι η εταιρεία Capital Clean Energy Carriers κι ο πρόεδρός της Ευάγγελος Μαρινάκης, ο οποίος στηρίζει το έργο του Νίκου Καζαντζάκη ως Μέγας Χορηγός του Μουσείου Καζαντζάκη στο Ηράκλειο Κρήτης.