94 жастағы геолог Ақтөбе облысында металлургиялық зауыт салу үшін оңтайлы орынды атады
Бұған дейін басылым қытай инвесторлары Ақтөбе облысында мыс зауытын ашуға ниетті екенін жазған. Оның іргетасы әуежай маңындағы арнайы экономикалық аймақта қаланды, бұл тұрғындар арасында алаңдаушылық тудырды, өйткені зауыт өндірістік ластанудың тағы бір көзіне айналуы мүмкін еді.
"Ақтөбеге мыс зауыты қажет пе, жоқ па деген мәселе қызу талқыланып жатқан тұста мен мынадай ойға келдім: өңіріміздегі мол кен қорынан алынатын мыс рудасын өңдейтін жеке металлургиялық зауыт ашудың уақыты әлдеқашан келді. Зауытты Хромтау ауданындағы, яғни мыс кен орны орналасқан Көктау маңында салуға болар еді. Бөгетсай мен Қарлау маңындағы бұл аумақта автомобиль және теміржол қатынасы, газ құбыры, электр желілері мен көлік қатынасы жолдары бар; ең бастысы, мұндағы зауыт қоршаған ортаның ластануы тұрғысынан ешкімге қауіп төндірмейді. Бұл пирометаллургиялық әдісті, яғни балқыту технологиясын қолданатын зауыт болуы тиіс", - деді академик Юриш.
"Аймақта өнеркәсіптік ауқымдағы алты жанартаутекті-шөгінді (VMS) типті мыс кен орны бар. Олар Мұғалжар тауларының батыс бөлігінде орналасқан. Ал шығыс бөлігінде, нақтырақ айтқанда Әйтеке би ауданында, мыс-порфирлі кен білінімдерінің тұтас тізбегі кездеседі. Мен бұған дейін Ақтөбе облысындағы мыстың болжамды қорларын бағалаған болатынмын және мынаны айтуым керек: аймақтың мыс әлеуеті бар болғаны 15–20 пайызға ғана игерілген. Қазіргі уақытта ашылған алты кен орнынан бөлек, мұнда тұтас кен денелері тән VMS типті жаңа кен орындары табылуы мүмкін әлеуетті мыс кенді құрылымдар да көп", - деп атап өтті геолог.
Оның айтуынша, мыс-порфир белдеуі өте бай әрі ауқымды кен орындарына мол мүмкіндік береді. Сондықтан аймаққа жеке мыс балқыту зауыты қажет. Дегенмен, пирометаллургиялық әдісті қолданатын зауытты қала аумағында орналастыруға ешбір жағдайда жол беруге болмайды.
"Мұндай зауыттар Медногорск, Кыштым және Дегтярск қалаларында бар. Мен Кыштымда болғанмын. Ол жерде үйлер мен су құбырлары жасыл түсті мұз сүңгілерімен қапталған, ал айналадағы төбелер күйіп кеткендей қап-қара болып жатыр. Мұның бәрі - мыс балқыту зауытының "тынысы"; бұл - кеннің ашық қазандарда балқытылып, қайың сырықпен араластырылатын (яғни "қоздырылатын") кезеңнен қалған мұра. Сол кезде күкірт түгелдей атмосфераға бөлініп шығатын. Тек кейінірек қана осы күкіртті жинап алып, күкірт қышқылын өндіру қолға алынды.
Содан бері технологиялар өзгерді, дегенмен, егер зауытты қала маңында орналастыру мәселесі қарастырылса, бірден айтайын: мұндай қадамға баруға болмайды. Ең қолайлы орын – Бөгетсай мен Қарлау елді мекендерінің арасы, нақтырақ айтқанда, Самара–Шымкент тасжолы мен Хромтау–Алтынсарин теміржол желісі арасындағы оңтүстіктен солтүстікке қарай созылып жатқан аумақ. Ол жер арқылы Бұхара–Орал газ құбыры өтеді, сондай-ақ бұл учаске жоғары кернеулі электр желілері мен көлік жолдарына қосылу мүмкіндігіне ие. Мұндай жердегі зауыт ешкімге кедергі келтірмейді әрі зиянын тигізбейді, ал аймақ аса қажетті мыс-металлургиялық өңдеу кешеніне ие болар еді", – деді академик басылымға.
Владимир Юриш Ақтөбе облысының картасында аймақта өндірілетін мыс кенін өңдейтін металлургия зауытының болжамды орнын белгіледі.
"Мысқа деген жаһандық сұраныс күн санап артып келеді; заманауи технологиялар бұл металды барған сайын көп мөлшерде қажет етеді. Әрине, кенді немесе концентратты басқа жаққа тасымалдағаннан гөрі, металды сол жердің өзінде өндіру әлдеқайда тиімді. Билік өкілдері бұл үндеуге құлақ асады деп үміттенемін. Осы мыс кен орындарын ашып, оларды ресми түрде тіркеген біз - геологтар - осы кен орындарының негізінде мыс балқыту зауыттары жұмыс істейтінін армандаған едік..." - деді тәжірибелі геолог.
Instagram-дағы бұл жарияланымды көру
Ақтөбе "Диапазон" газетінің жарияланымы (@gazeta_diapazon)